Full text of "Vioi peloponnēsiōn andrōn kai tōn exōthen eis tēn Peloponnēson elthontōn ..."

See other formats

Τΐιΐδ ΐδ α άΐ^ΐΐαΐ οοργ οί α ΐ3θθ]<: Ιΐιαΐ \ναδ ρΓ^δεΓνεά ίοΓ ^εηεΓαΙΐοηδ οη ΙΛιαΓγ δΐιείνεδ ΐ3£ίθΓ6 ΐΐ \ναδ οαΓείιιΠγ δοαηηεά \)γ Οοο^ΐε αδ ραΓί οί α ρΓθ]£θΙ 
ίο ιηα]<:6 Ιΐιε χνοΓίά'δ ΐ3θθ]<:δ άΐδθον6Γαΐ3ΐ6 οηΐΐηε. 

ΙΙ Ιιαδ δΐίΓνΐνβά 1οη§ εηοιι^ΐι ίοΓ Ιΐιε οοργή^ΙιΙ ίο εχρίΓ© αηά Ιΐιε ΐ3θθ]<: ίο εηΙεΓ Ιΐιε ριιΐ3ΐΐο άοιηαΐη. Α ριιΐ3ΐΐο άοπιαΐη ΐ3θθ]<: ΐδ οηο ΙΙιαΙ \ναδ ηενεΓ δΐιΐ3]60ΐ 
ίο οοργή^ΙιΙ ΟΓ \ν1ΐ0δ6 Ιε^αΐ οοργή^ΙιΙ Ιεηη Ιιαδ εχρίΓεά. λΥΙιεΙΙιεΓ α ΐ3θθ]<: ΐδ ΐη Ιΐιε ρπΐ3ΐΐο άοιηαΐη ηιαγ ναιγ οοπηίΓγ ίο οοιιηίΓγ. Ριιΐ3ΐΐο άοηιαΐη ΐ3θθ]<:δ 
αΓ6 οπΓ §αΐ6\ναγδ ίο Ιΐιε ραδί, τερΓεδεηΙΐη^ α λνεαίΐΐι οί ΙιΐδΙΟΓγ, οπΙΙιίΓε αηά ]<:ηο\νΐ6(1§6 Ιΐιαί'δ οίΐεη άΐίβοιιΐΐ ίο άΐδοονεΓ. 

ΜαΓίίδ, ηοΐαΐΐοηδ αηά οΙΙιεΓ ηιαΓ^ΐηαΙΐα ρΓβδεηΙ ΐη Ιΐιε οή^ΐηαΐ νοίπηιε \νΐ11 αρρεαΓ ΐη Ιΐιΐδ βίε - α τεηιΐηάεΓ οί Ιΐιΐδ ΐ3θθ]<:'δ 1οη§ ]οιΐΓη6γ ίΓοηι Ιΐιε 
ρπΐ3ΐΐδ1ΐ6Γ ίο α 1ΐΐ3ΓαΓγ αηά βηαΐΐγ ίο γοιι. 

υ83§6 ^αίάεϋηεδ 

Οοο^ΐβ ΐδ ρΓΟίιά Ιο ραΓίηεΓ \νΐ1β 1ΐΐ3ΓαΓΪ£δ Ιο άΐ^ΐΐΐζε ριιΐ3ΐΐο άοηιαΐη ηιαίεήαΐδ αηά ηια]<:6 Ιβεηι χνΐάεΐγ αοοεδδΐΐ)!©. ΡιιΙ)1ΐο άοηιαΐη ΐ3θθ]<:δ ΐ36ΐοη§ ίο Ιβ© 
ρπΙ^Ηο αηά \ν6 αΓ6 ηιειείγ ΙβεΐΓ οιΐδίοάΐαηδ. ΝενεΓίβεΙεδδ, Ιβΐδ \νοΓ]<: ΐδ εχρεηδΐνε, δο ΐη ΟΓάεΓ ίο Ι^εερ ρΓονΐάΐη§ Ιβΐδ ΓεδοιίΓοε, \ν6 βάνε Ιαΐ^εη δίερδ ίο 
ρΓενβηΙ αβπδε βγ οοηιηιεΓοΐαΙ ραΓίΐεδ, ΐηο1ιιάΐη§ ρ1αοΐη§ Ιβοβηΐοαΐ ΓεδΙήοΙΐοηδ οη αιιΐοηιαίβά ςπεΓγΐη^. 

λνε αίδο αδ]<: ΙβαΙ γοπ: 

+ ΜαΙίβ ποη-αοηιπιβΓοίαΙ Η5β ο/ίΗββΙβ^ λΥε άεδΐ^ηεά Οοο^ΐε Βοο]<: ΞεαΓοβ ίοΐ ιίδε βγ ΐηάΐνΐάιιαίδ, αηά \ν6 τεςπεδί ΙβαΙ γοιι ιίδε Ιββδε βίεδ ίον 
ρεΓδοηαΙ, ηοη-οοηιηΐ6Γθΐα1 ριίφΟδεδ. 

+ Κβ/Γαίη/Γοηι αηίοηιαίβά ρΗβΓγίη§ Όο ηοΐ δεηά αιιΐοηιαίβά ςιιεήεδ οί αηγ δΟΓΐ ίο Οοο^ΐε'δ δγδίεηι: Ιί γοπ αιε οοηάποΐΐη^ τεδεαΓοβ οη ηιαοβΐηε 
ΐΓαηδΙαΙΐοη, ορίΐοαΐ οβαΓαοΙεΓ Γεοο^ηΐΙΐοη ογ οΙββΓ αιεαδ \νβ6Γ6 αοοοδδ ίο α ΙαΓ^ε αηιοιιηΐ οί ΙεχΙ ΐδ βείρίιιΐ, ρΐεαδο οοηίαοί ιΐδ. λν© οηοοιίΓα^β Ιβε 
ιίδε οί ριιββο άοηιαΐη ηιαίεπαΐδ ίοΓ Ιβεδ© ριίφΟδβδ αηά ηιαγ β© αβί© ίο ββίρ. 

+ Μαίηίαίη αίίήΒηίίοη Τβ© Οοο^ΐε "\ναΐ6ΓηιαΓ]<:" γοιι δε© οη εαοβ βίε ΐδ εδδεηΐΐαΐ ίοΓ ΐηίθΓηιΐη§ ρεορίε αβοιιΐ Ιβΐδ ρΓθ]60ΐ αηά βείρΐη^ Ιβεηι βηά 
αάάΐΐΐοηαΐ ηιαΐ6ΓΪα1δ ΙβΓΟίι^β Οοο^ΐε Βοο]<: ΞεαΓοβ. ΡΙεαδε άο ηοΐ Γεηιονε ΐΐ. 

+ Κββρ ίί Ι6§α1 λΥβαΙεν^Γ γοιίΓ ιίδε, τεηιεηιββΓ ΙβαΙ γοιι αΓ© τεδροηδΐβίε ίοΓ εηδίιήη^ ΙβαΙ \νβαΙ γοιι αΓ6 άοΐη§ ΐδ Ιε^αΐ. Βο ηοΐ αδδΐιηιε ΙβαΙ ]ιΐδΙ 
βεοαιίδε \ν6 βεβενε α βοο]<: ΐδ ΐη Ιβε ρπββο άοηιαΐη ίοΓ ιΐδεΓδ ΐη Ιβε ΙΙηΐΙεά δίαΐεδ, ΙβαΙ Ιβε \νοΓ]<: ΐδ αΙδο ΐη Ιβε ριιββο άοηιαΐη ίοΓ ιΐδεΓδ ΐη οΙβεΓ 
οοιιηΐήεδ. λΥβεΙβεΓ α βοο]<: ΐδ δΙΐΠ ΐη οοργή^βΐ ναήεδ ίΓοηι οοιιηΐΓγ ίο οοιιηΐΓγ, αηά χνε οαη'Ι οίίεΓ ^ιιΐάαηοε οη χνββΙβεΓ αηγ δρεοΐβο πδο οί 
αηγ δροοΐβο βοο]<: ΐδ αΠοχνοά. ΡΙοαδο άο ηοΐ αδδΐιηΐβ ΙβαΙ α βοο]<:'δ αρρβαΓαηο© ΐη Οοο^Ι© Βοο]<: ΞοαΓοβ ηιοαηδ ΐΐ οαη β© ιΐδεά ΐη αηγ ηιαηηοΓ 
αηγ\νβ6Γ6 ΐη Ιβο \νοΓΐά. Οοργή^βΙ ΐηίήη^οηίβηΐ ΗαβΐβΙγ οαη βο ςιιΐΐο δονοΓο. 

ΑβοαΙ Οοο§ΐ6 Βοοίί δεαΓοΗ 

Οοο^ΐο'δ ηιΐδδΐοη ΐδ ίο ΟΓ^αηΐζο Ιβο \νοΓΐά'δ ΐηίοΓηιαΙΐοη αηά ίο ηια]<:ο ΐΐ ιιηΐνοΓδαΠγ αοοοδδΐβίο αηά πδοίιιΐ. Οοο^ΐο Βοο]<: δοαΓοβ βοΐρδ ΓοαάοΓδ 
άΐδοονοΓ Ιβο \νοΓΐά'δ βοο]<:δ χνβΐΐο βοΐρΐη^ αιιΙβοΓδ αηά ριιββδβοΓδ Γοαοβ ηοχν αιιάΐοηοοδ. Υοιι οαη δοαΓοβ ΙβΓΟίι^β Ιβο ίηΠ ΙοχΙ οί Ιβΐδ βοο]<: οη Ιβο χνοβ 



αί |]ιίίρ : //]οοο1^3 . α^οοα^ΐβ . οοιη/ 







ΜΑΘΙΡϋΙΗ&ΙΙΙΙϋΙϊΙ 



ΑίΗΔίΡ£ί.Η 




^^^(^(^>2.^ 



ΗΑΚΥΑΚΟ 0ΟΙ.Ι.ΕΟΕ 
Ι.ΙΒΚΑΚΥ 




ΒΟυΟΗΤ ΡΚΟΜ 

ΤΗί Κο\)(η ρ. ΒΙαΙίί Ρι*η<1 

Ε8ΤΑΒΙ.Ι5ΗΕΟ ΒΥ 

ΙΝΒΤΚυΟΤΟΚ ΑΝΡ ΡΚΟνΚβΙΟΚ Ον ΗΙΠΌΚΥ 

Ι920-Ι950 

ΒΙΚΒΟΊΌΚ Ον ΤΗΚ υΝΙΥΧΚβΙΤΥ Χ.ΙΒΙΙΑΚΥ 

1928-1937 



/νΐ6-5ίώ<7.7 



ΒΙΟΙ 



ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΜ ΑΜΡΩΝ 



ΚΑΙ ΤΟΝ ΕεαθΕΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΝ ΕΑΘΟΝΤΟΝ 

ΚΑΗΡΙΚΟΝ ΙΤΡλΤΙΟΤΙΚΟΝ ΚΑΙ ΠΟΑΙΤΙΚΟΝ ΤΟΝ ΑΓΟΝΙΙΑΙΕΝΟΝ 
ΤΟΝ ΑΓΟΝΑ ΤΗΙ ΕΠΑΝΑΠΑΙΕΟΙ 

ΕΥΓΓΡΑΦΕΝΤΕΕ ΜΕΝ ΎΠΟ 

ΦΩΤΙΟΥ ΧΡΥΣΑΝβΟΠΟΥΑΟΥ Η ΦΟΤΑΚΟΥ 

ΠΡΟΤΟΥ ΥΠΑΒΠΙΣΤΟΥ ΤΟΥ θ. ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗ 

εκδοθέντες ΔΕ ΥΠΟ 
ΣΤΑΥΡΟΥ ΑΝΔΡΟΠΟΥΑΟΥ 

ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΟΥ 



^ » Φ ^ » 



ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ 

ΕΚ ΤΟΤ ΤΪΠΟΓΡΑΦΕΙΟΥ Π. Δ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΤ 

1888 






ΗΛΓ••.•ν•.•. .^ \ 
|υΝΐνΕΐ.^;:ΤΥ' 
ΙΙΒΠΑίλΥ 
^ΑΝ 31 1£ο2 ] 



ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕύΣ. 



1 ούς παραλειφθέντας εΙς τήν ίστορίαν τοΟ Σ. 
Τρικούπη έπισή(χους άνδρας βλης τί)ς Πελοποννήσου 
και τους έξωθεν εΙς αυτήν έλθόντας πολιτικούς, στρα- 
τιωτικούς καΐ κληρικούς, οίτινες υπηρέτησαν κα\ ήγω- 
νίσθησαν λόγφ καΐ εργφ. κατά τον Ιερόν αγώνα τ'?)ς 
επαναστάσεως άποφασίσαυ.εν και έπιχειροΟμεν ν& μ•νη- 
[Αονεύσωμεν ή(χε1ς, αναφερόντες έν συνέψει τα ονόματα 
τήν πατρίδα, ίσων γνωρίζομεν, καΐ τάς πράξεις των. 

Όλοι λοιπόν οί άνδρες τους δποίους θα (χνημο- 
νεύσωμεν ενα και τόν αυτόν σκοπόν είχον και (χίαν 
κα\ τήν αυτήν γνώμην. Οδτε δ μικρός έδύνατο να κά- 
μη τΐ χωρίς τον μεγάλον οδτε δ μεγάλος χωρίς τόν 
μικρόν, διότι οδτω πώς ήσαν κατηχημένοι καΐ διωρ- 
γανωμένοι, ώστε κατ' αρχάς κανείς έξ αυτών δέν έδύ- 
νατο νά ίξέχη. Όλοιδέ έθεσαν τόν εαυτόν των εις μί- 
αν καΐ τήν αυτήν τάξιν και άγαπώντο ώς αδελφοί. 
Όστις δέ ήθελε να ένεργήση τΐ υπέρ τοΟ μελετωμένου 
σκοποΟ αμέσως τό έκοινοποίει εις πάντας τους αδελ- 
φούς, καΐ τοΟτο έγίνετο μεταξύ των μέ τήν μεγαλει- 
τέραν ταχύτητα καΐ προθυμίαν. 



ί 



\ 



ΕΠΑΡΧΙΑ ΠΑΤΡΩΝ 



ΘΑΝΟΣ κανακάρης 



Οδτος ττρό τ^)ς επαναστάσεως ύπίίρξε πληρεξού- 
σιος της Πελοποννήσου παρά τφ Σουλτάνφ. Έλθών δέ 
άπό την Κωνσταντινουπολιν κατά τάς αρχάς τ^ς επανα- 
στάσεως υπηρέτησε πολιτικώς ώς (χέλος τ?)ς πρώτης Πε- 
λοποννησιακής Γερουσίας των Καλτεζών, έπειτα ώς πλη- 
ρεξούσιος της πρώτης Συνελεύσεως τί)ς Πιάδος, έγέ- 
νετο ίέκα\ εκτελεστής καΐ αντιπρόεδρος. Ό δέ εθνισμός 
κα\ δ πατριωτισμός τοΟ ανδρός τούτου δέν εχουσι σύγ- 
κρισιν μέ άλλον. 



ΒΒΝΙΖΕΑΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ Η ΡΟΤΦΟΣ 

ι . 

Ούτος υπηρέτησε τήν πατρίδα στρατιωτικώς και 
πολιτικώς. 



ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΤΑΟΣ 

ΤοΟτον τον άνδρα, έλησμονήσατε, Κύριε Τρι- 
κούπη ! 5στις άφησε τό πτώμα του εΙς τήν γ-^Ιν τ?)ς 
γεννήσεως σου, δπου ελυωσε και τήν έπότισε μέ τό 



άλειμμα του. Ή σκιά του ε^ναι επάνω τί)ς πατρικές 
σου γωνίας και σε βλέπει. 



ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΔΟΝΤΟε 



Οδτος 6π^ρξε πολιτικές, πληρεξούσιος και Εκτε- 
λεστής. 



ΛΓΓΕΔΑΚΗΣ ΡΗΓΟΠΟΤΔΟΣ 

Τπηρέτησε πολιτικώς έντος τοΟ τόπου τής γεν- 
νήσεως του χρησιμεύων ώς Έφορος. 



ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΝΕΖΕΡΙΤΗΣ 

Οδτος ήτον επίσημος νοικοκύρης, και εΙς έκ των 
τότε προυχόντων τοΟ μέρους εκείνου των Νεζερών, και 
ήτο γνωστός. Κατά τάς αρχάς τΨις επαναστάσεως πολύ 
έχρησίμευσε δαπανών έξ ιδίων του εις τάς άνάγκας τοΟ 
στρατοπέδου, και διατηρών και ίδιον σώμα στρατιω- 
τών, τους δποίους ώδήγουν τά παιδιά του εις τους πο- 
λέμους κατά τάς πολιορκίας τών Πατρών, και άλλοΟ. 



ΚΑΝΕΑΟΣ, ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΙ ΑΟΙΠΟΙ 
ΑΔΕΑΦΟΙ ΜΟΘΩΝΟΙ 

Ούτοι υπηρέτησαν μετά τοΟ στρατηγοΟ Λόντου 
και 'Άνδρέα Ζαίμη, παρευρέθησαν εΙς πολλάς μάχας 
(ντός τ•?)ς Πελοποννήσου, άλλα και έκτος αΟτ1)ς εΙς 



\ 



τήν πολιορχίαν τοΟ Μεσολογγίου, χα\ ^ιεχρίΟησαν ώς 
άξιοι στρατιωτικοί. 



ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΙ ΑΝΔΡΕΑΧ ΑΑΕΔΦΟΙ 
ΚΑΑΑΜΟΓΔΑΡΤΑΙ 

ΚαΙ ο( δύω ούτοι υπηρέτησαν πολιτικώς τήν πα- 
τρίδα. Μάλιστα δέ 6 Ανδρέας χαι έφυλαχίσΟη ε{ς Τρι• 
πολιτσδν ώς χαΐ οί λοιποί πρόχριτοι τ?)ς Πελοποννή- 
σου. Οί δέ ΤοΟρχοι έστειλαν αυτόν να βεβαίωση τους 
προύχοντας τών Καλαβρύτων χαΐ Βοστίτσης να υπά- 
γουν καΐ αυτοί εΙς τήν Τριπολιτσαν, χαΐ 6τι δέν θέλουν 
κακοποιήσει αυτούς. Μετά δέ τήν αλωσιν τής Τριπο- 
λιτσας Οπό τών Ελλήνων εγεινε γερουσιαστής τής 
Πελοποννήσου, πληρεξούσιος χαΐ βουλευτής. 



ΘΑΝΟΣ, ΚΟΝΤΣΑΝΤΙΝΟΣ, ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ 

ΚΑΙ ΑΓΓΕΑΗΣ ΑΔΕΑΦΟΙ ΧΡΤΣΑΝΘΑΚΟΠΟΤΑΟΙ 

Η ΚΟΤΜΑΝΙΟΤΑΙ 

Κατήγοντο από τό χωρίον Κούμανι τών Πατρών. 

Πρό τ^ς επαναστάσεως ύπ-^^ρξαν καπεταναίοι καΐ υπη- 
ρέτησαν εΙς τα Αγγλικά τάγματα τ^)ς Έπταννήσου 
ώς αξιωματικοί 6που έδιδάχθησαν τήν δπλασκίαν καΐ 
τάς κινήσεις τάς στρατιωτικάς, και τοιουτοτρόπως κατά 
τήν έπανάστασιν έπαρουσιάσΟησαν ώς διδάσκαλοι. 
Κατά δέ τήν πολιορκίαν τών Πατρών είχον στατιωτικά 
σώματα καΐ μέ αυτά έπολέμουν. Υπηρέτησαν δέ ίλοι 
οί αδελφοί οδτοι εντός καΐ έκτος τής Πελοποννήσου 
ώς πολεμισταί. 



ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΙΔΝΝΙΑΣ 

Οδτος δ πρωτομάρτυς τής επαναστάσεως αας 
ήτον υΙός τοΟ περίφημου Γΐαννιά από τήν Προστοβί- 
τσαν, ίστις ήτο κλέφτης προ τΫ)ς επαναστάσεως, και 
πολλούς Τούρκους εστειλεν εις τον κάτω κόσμον, άλλ* 
αύτοΙ δέν έσώνοντο. Έλθούσης δέ τ?)ς επαναστάσεως, 
δ υίός έμιμήθη τον πατέρα, καΐ πολύ έζάλισε τους 
Ααλαίους Τούρκους μαχόμενος κατ* αυτών. Εις βλας 
δέ τάς μάχας Ιδειξεν άνδρείαν μεγάλην και πολεμικήν 
φρόνησιν. Άλλ' έπΙ τέλους εμπλεξεν είς ένα πόλεμον 
μέ τους Λαλαιους, έκλείσθη με έλίγους συντρόφους 
είς ενα έρημοκλησάκι κατά το χωρίον Κάψα της 
Ηλείας, και πολλούς Τούρκους έσκότωσεν έως δτου 
έσωσε τα πολεμοφόδια. Τότε οί Τούρκοι τοΟ έπρότει- 
ναν να παραδοθϊ], άλλ' αυτός άρνήθη, και μετά ταΟ- 
τα ΤοΟρκοι και Έλληνες έλιανίσθησαν μέ τά σπαθία. 
Τό δέ δνομα τοΟ Γεωργίου Γίαννια διά τήν παληκα- 
ριάντου έγράφη εΙς τήν στήλην τ?)ς αθανασίας. Ό λαός 
δέ δ ποιητής ύμνησε τήν μάχην ταύτην και τον θά- 
νατον του διά τοΟ έξης ήρωϊκοΟ ποιήματος. 

ΠοΛΛαΐς μανούΛαίς ΘΜβοηαι χι* οίΛαις ηαρηγοριώναί' 
Του Γιώργη ή μάνα ΘΜδ&ζαι^ παρηγοριά' όεν εχεί^ 
-Στο παραθύρί χάθεται^ τους κάμπους αγναντεύεις 
Τά ριζοβούνια τ ^ΩΧονον βΜπει σχοτιόιασμενα' 
Μην απ' τά χιόνια τά ποΛΛά, μην άπο το χιψώνα ; 
Μητ άπ τά χιόνια τά ηοΛΛά^ μη-ί άηο τ^ν χειμώνα ^ 
Τον μαύρο Γιώργη εκΛειοαν οι άπιστοι ΛαΛαΐοι. 
Ανχοι δεν ήσαν Λιγοστοί^ ήσαν δύο^ τρεις χιΜάδες^ 



Κι 6 Γίύρ^ης ι^το (ίθκαχ}^ς /ιί όώδεχα τομάτονχ' 
ΝτΒρβτ^ς * Αράπης φωί^αζδ)^ άτζο το {4εΤ€ρί0' 
α'Έβγα Γιώργη ττροσχ,ύνησΒ χαΐ όώσε τ άρματα. σον. )) 
Μουρτάζη πώς (ΐ έπίρασες γα βγω να προσχυγήσω ; 
Μη γάρις είμαι πόνυφη τα χέρια γά φιλήσω ; 
*Εγ&μαιό Γίώργης τον Γιατηά^ τον πρώτον χαπετάηον, 
Και θα βαστάζω πόΛεμογ με δώδεχα τομάτονς, » 
Μαχροπανάγος φώναζεν άπο ^ηΛη ραχονΛα' 
Βάστα Γιώργη τον πόΑεμο>\ βάστα χαΐ το του^εχι^ 
Κι* Ιγώ μεηάτι σ έρχομαι με \νο με τρεις '^ιυιΜάδεςΤί . 
αΤΙ να βαστάζω, θειε μον^ τρεις μεραις χαΐ τρεϊς ^ύ^[ταις 
Δίχως ^ωμΐ^ ^(V6>^ ^'^ρο δίχως χαμ μια χνβέρηα; 
Ποιος ειγ άζιος χαΐ γρήγορος κά πάτι στην Προστοβίτσα ^ 
Να πάτ} ν* ειπτ) της Γιώργετας της γεοπαντρεμένης 
Να μηγ άΛΛά^,τ^ τηγ Λάμπρη^ ψΛωριά τα μην χρεμάστι. 
Τον Γεώργην τον εσχότωσαν 



ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΡΑΤΖΑΣ 

Ό καπετάνιος οδτος ανεδείχθη από ζ•?)λον και 
φιλοπατρίαν κατά τάς πρώτας ή(Λέρας τ'?]ς επανα- 
στάσεως. *Ητον δ (χόνος άνθρωπος τΫ)ς έποχ?)ς εκείνης 
και εις τους Πατρα(ους έφάνη παληκάρι, διότι δέν 
είχον άλλον ίμοιον (χέ αυτόν. Ό ενθουσιασμός του 
κατήντησεν εις αυτόν μανία, καΐ επειδή δέν έγνώριζε 
να εκτίμηση τήν άξίαν τοΟ στρατιώτου και τοΟ άξιω- 
ματικοΟ δια να διοική άλλους, ήτο μόνον άτομικόν 
παληκάρι. 

Κατά δέ τάς αρχάς τ'?]ς επαναστάσεως οί Έλλη- 
νες έν γένει δέν έγνώριζον νά πολεμοΟν, άλλ' οδτε έδύ- 



10 



ναντο να εννοήσουν, καΐ να διακρίνουν καλώς τήν 
βλάβην τοΟ βολίοΟκαΙ τήν διευθυνσιν τοΟ τουφε- 
κίου,. μολονότι και αύτος και άλλοι είχον γυμνασΟή 
εΙς τα Αγγλικά τάγματα της Έπταννήσου, κα\ άντι 
να σκοτώση τον ΤοΟρκον, τον δποΓον έβλεπε μαι^ρυ- 
τερα πολλάκις έσκότωνε τον σύντροφον του τον Έλ- 
ληνα, ίστις ήτον έν τφ μέσω, και τοιουτοτρόπως 
πολλοί των Ελλήνων, οί δποΓοι ετρεχον εμπρός κατά 
των Τούρκων έσκοτώθησαν από τά όπ(σω από τους 
Έλληνας, διότι χωρίς νά σημαδεύουν ερριχναν. Διά 
τοΟτο και δ θ. Κολοκοτρώνης, ίταν έπινε κρασί, ηίχε- 
το και ελεγεν' « δ θεός νά μας φυλάζη από τους συν- 
τρόφους μας εΙς τόν πόλεμονΛ 

Επειδή δέ δ αδελφός των Κουμανιωταίων ευρέθη 
εΙς τόν πόλεμον σκοτωμένος κα\ πληγωμένος έκ των 
όπισθεν, οί συγγενείς του ύπώπτευσαν, βτι δ Καρατσας 
τόν έσκότωσε, καΐ έκτοτε τό πάθος των αδελφών καΐ 
συγγενών τοΟ φονευθέντος αδξησε κατά τοΟ Καραντσα, 
μάλιστα δέ ένας άπό τόν άλλον ελεγον τοΟτο, και 
ήκούσθη καΐ έκυκλοφόρησεν ή Ιδέα, ή δποία, αν και 
δέν ήτον αληθινή, ίμως έπιστεύθη, βτι δ Καρατσας 
τόν έσκώτωσεν. Επειδή δέ άπό τοΟτον ελιπεν ή φρό- 
νησις καΐ δ τρόπος της συμπεριφοράς, και δέν έκρινε 
πόσον είναι κακόν εΙς τους συγγενείς εκείνους, οί 
δποΓοι έχασαν άδελφόν, ή πατέρα, άντΙ νά δώσγ) 
εξηγήσεις καΐ νά πείση τους Κουμανιωταίους περί 
τής άθωότητός του, αυτός έξ εναντίας ήρχισε νά 
καταφρονή αυτούς και νά τους δε ίχνη, ίτι αυτός 
είναι παληκάρι, τους σκοτώνη, 'κα\ δέν τολμοΟν 



11 

να τον πειράξουν. Οΐ δέ πρόκριτοι πάλιν τον μιετε- 
χειρίσθησαν ώς (διχέντων δια να χαταβάλουν τους 
Κουμανιωταίους ώς έχοντας έπιρροήν, κα\ άντ αυτών 
ν* αναδείξουν έκεΓνον, και (χολονότι οι ΚουμανιωταΓοι 
τους είπον να τον απομακρύνουν εΙς άλλο σώμα δια 
να μήν ήναι έκεΓ βπου ήσαν καΐ αύτοΙ, διότι θα τον 
σκοτώσουν, οί άρχοντες βμως τον έσηκομύαλησαν 
κα\ τον είχον μαζί των κα\ δέν άκουσαν τους Κουμα- 
νιωτα(ους, ένφ έπρεπε να θεραπεύσουν το κακόν, να 
τους αγαπήσουν, ή να τον μακρύνουν εκείθεν, διότι 
δέν είχε καΐ μεγάλον σώμα στρατιωτών, ώς οΐ εχθροί 
του. Μόνον δ Γεώργιος Αεχουρίτης βλέπων τήν κατα- 
φρόνησιν τοΟ Καραντσά προς τους Κουμανιωταίους, 
κα\ τήν άγανάκτησιν τούτων κατ* εκείνου, προβλέ- 
πων δέ καΐ το μέλλον δυστύχημα, είπεν εΙς τους προ- 
κρίτους να οικονομήσουν το πράγμα διότι δέν πάει 
καλά, και κατόπιν Ιπ?ιρε τον Καρατσαν και ύπ-^Ιγον 
μαζύ εις το ΑεχοΟρι ίπου έμειναν ολίγας ημέρας, και 
τον έσυμβούλευε να λείψη εκείθεν* άλλα δέν ηθέλησε 
να μείντ] και έπέστρεψεν εΙς Πάτρας, ίπου έφονεύθη' 
δ δέ θάνατος του εγεινεν ώς έξί)ς. Κατά τάς αρχάς τοΟ 
μηνός Σεπτεμβρίου μίαν ήμέραν δ Καραντσας ήτον 
έξωθεν τοΟ μοναστηρίου ΌμπλοΟ, καΐ ήρχετο νά εμ- 
βτ) μέσα άπό τήν μεγάλην πόρτα ν. Οί συγγενείς των 
Κουμανιωταίων τον εϊδον, και αυτός τους είδεν, άλλα 
έκοντοχόρευν, έσήκωνεν όπισθεν τά πόδια του και 
τους έπερίπαιζεν, βτε δ Ταλαμηδάς τον έτουφέκισε και 
και τον έφόνευσν. Τοιουτοτρόπως εγεινε (τανερά και έν 
πλήρει μεσημβρίο;: δ φόνος, και δχι κρυφά και δολίως* 



12 



ή δέ πραξις είναι δπωσδήποτε κακή, καΐ ανόητος ή 
τοιαύτη έκδίκησις. 



ΑΝΤΟΝΙΟΖ ΚΑΑΑΜΟΓΑΑΡΤΗΖ 

Άνήρ σρατιωτικός, εδμορφος και καλοκαμωμέ- 
νος. Ευρέθη εις πολλάς (χάχας κατά των Τούρκων, 
και (χάλιστα κατά τήν έκστρατείαν τών Πελοποννησίων 
εΙς Αθήνας έπι της αρχηγίας τοΟ Γενναίου Κολοκο- 
τρώνη δπου εις τίνα μάχην καΐ άρίστευσεν. 



ΑΝΑΡΕΑΖ ΚΟΝΤΟΓΟΤΡΗΣ 

Κατήγετο έκ τ?]ς νήσου Κεφαλή νιας, και έχρη- 
σίαευσε προ τ?ις επαναστάσεως κα\ (χετ' αυτήν. Οι 
ευρεθέντες έκεΓ εις τάς Πάτρας Ιωάννης Βλασόπουλος 
και Ιωάννης Παπαρρηγοπουλος υπάλληλοι τοΟ Τωσ- 
σικοΟ προξενείου, ήνωμ,ένοι (χετά τοΟ μητροπολίτου 
Γερ(χανοΟ, Ιωάννου Παπαδιαμαντοπούλου και τοΟ 
Ανδρέου Κοντογούρη, προξένου δντος τότε ένος Εύ- 
ρωπαϊκοΟ κράτους, ένεργοΟσαν δλοι ό[χοΟ προ καΐ μετά 
τήν έπανάστασιν. Αί προς τάς δυνάμεις σταλεΓσαι 
άναφοραΐ καΐ αί .προκηρύξεις τοΟ πολέμου άπό αυτούς 
εγεινίιν, διότι ήσαν ειδήμονες τών Ευρωπαϊκών πραγ- 
μάτων. 

Οί εντόπιοι ΤοΟρκοι τών Πατρών δεν ειχον καμ- 
μίαν διαφοράν απέ τους εντοπίους Έλληνας, μόνον 
δέ κατά τήν θρησκείαν διέφερον, έμπορεύοντο δέ και 
αύτοΙ, και ήσαν ήμεροι, είχον δέ καΐ κτήματα, ώς καΐ 
οί Έλληνες. 



Κανείς δε δέν έπίστευεν, ίτι το φρούριον των 
Πατρών ήθελε (χείνει τόσον δυνατόν καΐ άχυρίευτον 
[χέχρι τέλους τΫ]ς επαναστάσεως, αν και ιγειναν τόσαι 
(λάχαι δι' αυτό, καΐ ένεκα τούτων έκινδύνευσεν ίλον 
το έθνος. ΤαΟτα δέ εγειναν ένεκα των αρχόντων κα\ 
των άλλων προκρίτων, οΐ δποΓοι έπέμενον να διευθύ- 
νουν αύτοί τα δπλα κατά την συμιβουλήν τοΟ πολιτι- 
κοΟ άρχηγοΟ των ΓερμανοΟ. 

ΓΟσα δέ εγειναν κατ* αρχάς τί)ς επαναστάσεως 
προς ύπεράσπισιν των Πατρέων Τούρκων ένεργήθησαν 
άπό τον ευρεθέντα τότε έκεΓ "Άγγλον πρόξενον Φ(λιπ- 
πον Γκρήν. Οΰτος συνέδραμιε τους Τούρκους έξαπατών 
τους Μεσολογγ(τας και μιερικούς νησιώτας Ίωνας, διά 
των δποίων ίπρο(λήθευεν 2λά τά μέσα καΐ τά άλλα 
αναγκαία τρόφιμα, τά 6ποΓα ούτοι έπρό^επον καΐ 
καΐ έκο υ βάλουν εΙς τά φρούρια των Πατρών. Έ- 
πλανήθησαν άπά τά μεγάλα κέρδη, και εγειναν κατά 
τοΟτο προδόται τί)ς πατρίδος των. Ό δέ άχόρταστος 
καΐ πλεονέκτης Γκρήν έβοήθει τους Τούρκους διά νά 
χόρταση τήν πλεονεξίαν και τήν αισχροκέρδειάν του. 
Άλλ'έκτός τοΟ Γκρήν καΐ οί άλλοι τότε τών μερών εκεί- 
νων πρόξενοι τής Αγγλίας και της Αυστρίας, τής προ 
χρόνων πολλών έχθρευομένης τήν φυλήν τήν Έλληνι- 
κήν, καΐ μετά τούτων καΐ αυτός ακόμη 6 σύντροφος 
των Ανδρέας Φακίρης έκ Χίου έπρομήθευεν εΙς τους 
Τούρκους ζωοτροφίας. "Ολοι δέ ούτοι μεγάλως έβλα- 
ψαν τους δυστυχείς Έλληνας, διότι έκτος τών τροφών 
τάς δποίας, ώς είπομεν, έπρομήθευον καΐ έπρόδιδον τά 
σχέδια των προς τους Τούρκους, πολιτικώς δέ οΐ πρό- 



ξένοι παρεμιόρφονον εις τάς Αύλάς των και τα πράγ- 
ματα υπέρ των φίλων των Τούρκων και εναντίον των 
έχθρων των Ελλήνων. 

Πρέπει ί(χως να δ(χολογήσω(χεν τήν άλήθειαν, δτι 
εάν ελειπον δ Ί. Παπαδιαμαντόπουλος, δ 'Ι. Βλασό- 
πουλος, δ Ί. Παπαρηγόπουλος, δ Ανδρέας Κοντογού- 
ρης καΐ δ μητροπολίτης Γερμανός, οΐ δποΓοι κατώρθω- 
σαν να εμποδίσουν δλα τα σχέδια των "Άγγλων προξέ- 
νων καΐ των Αυστριακών, ήθελον χυβοΟν εκείθεν εις 
τήν Πελοπόννησον δλοι οί ΤοΟρκοι Αλβανοί. ΤοΟτο δέ 
καθαρά αποδεικνύεται* διότι δσαι δυνάμεις έπρόφθασαν 
νά κινήσουν άπό τήν 'Ρούμελην με πολλήν εύκολίαν 
έπέρασαν, ώς διηγοΟμαι είς τάς παρατηρήσεις μου εις 
τήν ΙστορίαντοΟ Κ. Τρικούπη, διότι οΰτος τά έλησμό- 
νησε, φαίνεται. Τοιουτοτρόπως δ μέν 'Ισούφ πάσας Σέ- 
ραλης έφερε Τούρκους Αλβανούς κα\ άλλους υπέρ τους 
οκτακόσιους τ:ρ6ς βοήθειάν των φρουρίων, δ δέ 'Ασλάν 
'Αγάκος, επίσημος Αλβανός, περί τούςχιλίους όκτακο- 
σίους διά νά χρησιμεύσουν ώς φρουρά των φρουρίων, 
δ δέ Μουσταφά Κεχαγιάς τοΟ Χουρσήτ πάσα τοΟ κυ- 
ριάρχου τής Πελοποννήσου έπέρασε καΐ αυτός εΙς τήν 
Πελοπόννησον φέρων Οπερ τάς τεσσάρας χιλιάδας επί- 
σης Αλβανούς πολεμιστάς, και κάμποσους καβαλα- 
ραίους. 

Οι γράφοντες περί των στρατιωτικών πραγμάτων 
τί)ς Πελοποννήσου, και ίδίως περί τής ευρεθείσης δυ- 
νάμεως κατά τήν άρκτικήν αΰτ?)ς πλευράν έλθούσης 
άπό τήν Τούμελην, δλοι οδτοι εκφράζονται περί τού- 
των μέ πολλήν άδιαφορίαν, καΐ ωσάν νά μήν ήτο τι- 



^οτε• Ό Ίσούφ^ πάσας βταν 6πί|γεν να πάρη τους Αα^ 
λαίους καΐ να τους συνοδεύσγ) -εΙς τάς Πάτρας είχε μό- 
νον επτακόσιους χαβαλαραίους, το δποΓον (χαρτυρεΓται 
και άπό άλλους πολλούς. ΠοΟ δέ α( δυνάμεις αΰται 
ε(χενον ; Έντος ενός φρουρίου. Όταν δέ ή φρουρά είνε 
[χόνον άπό χίλιους πολεμιστάς, δ πολιορκητής πρέπει 
νά εχη τουλάχιστον τρεΓς χιλιάδας διά νά εΙνε ισοδύ- 
ναμος των πολιορκου μένων. Είς δέ το φρούριον των 
Πατρών 6πί)ρχεν ή άρχ•?]θεν ευρισκομένη δύναμις έκ 
Τούρκων ξένων μισθωτών περ\ τους τριακοσ(ους, οΓτινες 
έχρησίμευον ώς φρουρά. Μετά δέ ταΟτα ήλθον οΐ εν- 
τόπιοι ΑαλαΓοι ΤοΟρκοι, καΐ οΐ προμνημονευθέντες καΐ 
έλθόντες έκ τ?)ς Στέρεας, κατόπιν δέ τούτων ίσους εφε• 
ρ εν δ Τουρκικός στόλος μέ τόν Κακλαμάν πασδν υπέρ 
τάς δέκα χιλιάδας* ώστε τό βλον γίνεται περίπου δέκα 
πέντε χιλιάδας. Έκτος δέ τοΟ Μουσταφά Κεχαγιά, 
ίστις μέ τάς 4000 κα\ μέ τήν καβαλαρίαν έτράβηξεν 
εΙς τά ενδότερα τί)ς Πελοποννήσου, τό άπόρθητον τοΟ 
φρουρίου, διά νά ίχπολιορκηθη, άπαιτεΓ τουλάχιστον 
45,000, διότι ή αναλογία τών πολιορκουμένων προς 
τους πολιορκητάς ήτον ένας προς τρεΓς. Τοιαύτη ήτον 
ή άνισότης τ^ς δυνάμεως τών Ελλήνων είς τους πο- 
λέμους και είςτάς πολιορκίας τών φρουρίων. 



ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΣΑΓΙΑ Σ 



Οδτος & καπετάνιος κατήγετο έκ τοΟ χωρίου 
Ζουμπάτα τ?)ς επαρχίας Πατρών. Πρό τί)ς επαναστά- 
σεως ήτο μικρός κλέφτης, κα\ ώς τοιοΟτος τότε έγνω- 



ί6 ι 

ρίζετο. Κατά δέ την έπανάστασιν ευρέθη* μέ σώμα στρα* 
τιωτών συγκείμενον άπό τους γείτονας του *Αλ6ανούς, 
χαΐ ύπηγεν εις τήν πολιορκίαν των Πατρών, δπου και 
έπολέμησεν ως και οί άλλοι Έλληνες. Ό Σαγιάς άνί|- 
κεν εις τον θ. Κολοκοτρώνην, δ δέ εξάδελφος του Δ; 
Νενέκος, δ προδότης, άν^κεν εΙς τον θάνον Κανακάρην 
και εις τον υίόν του Μ. ΤοΟφον, και είχε περισσοτέρους 
στρατιώτας άπό τον Σαγιαν. Εις τοΟτον τον Σαγιαν, 
έχθρον οντά τοΟ Νενέκου, δ Κολοκοτρώνης έδωκε γρα- 
πτήν άδειαν νά φονεύση τον προδότην Νενέκον, και 
κατά το 1828 εύρων αΟτον τον έφόνευσεν. Τά δέ περί 
τής προδοσίας και τοΟ φόνου τοΟ Νενέκου ΙστοροΟνται 
λεπτομερώς εις τά απομνημονεύματα. 



« ♦ 



ΕΠΑΡΧΙΑ ΒΟΣΤΙΤΣΗΣ 



ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΟΝΤΟΣ 

Αι έκδουλεύσεις τοΟ στρατηγοΟ τούτου έντές 
τί)ς Πελοποννήσου καΐ έκτος. αύτ?]ς εις Μεσολόγγιον 
είναι γνωσταί. Εις τήν πολιορκίαν τών Πατρών έλα- 
βε μέρος, καΐ έπολέμησε καΐ αυτός τά λείψανα τοΟ 
στρατοΟ τοΟ Δράμαλη κατά τήν Άκράταν. ΠολλαΓς 
δέ φοραΓς αντιπροσώπευσε τον Γενικον άρχηγόν θ. 
Κολοκοτρώνην έπι τής εποχής 'τοΟ Ίμβραήμ πάσα. 
Έψηφίσθη Γερουσιαστής τί)ς Πελοποννήσου, άλλα 
δέν ύπήγεν εΙς τήν Τριπολιτσάν, εστάλη βμως αντιπρό- 
σωπος του δ Κωνσταντίνος Δημητρίου. Έν τη άρχί} 



17 



τΫ]ς επαναστάσεως ή βαρύτης τοΟ ονόματος του πολύ 
έχρησίμευσε. Κατεδιώχθη 5έ καΐ αΟτός άπό τήν Κυ- 
βέρνησιν τοΟ Κουντουργίωτη, και εφυγεν άπό τήν 
ΠελοΓΓοννησον βταν δ Κοϊ^οχοτρώνης καΐ οι άλλοι οΐ 
λοιπο\ έφυλακίσθησαν εΙς τήν Τδραν. 



ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΑΟΝΤΟΣ 



Οδτος όπ?)ρξεν πολιτικός, πληρεξούσιος, βουλευ- 
τής κα\ Υπουργός. 



ΣΠΥΡΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΗΣ 



Οδτος υπηρέτησε πολιτικώς τήν πατρίδα. Μάλι- 
στα έν αρχή τής επαναστάσεως απεστάλη είς Τδραν 
δια να παρακίνηση τήν νήσον ταύτην εΙς έπανάστασιν, 
και άποστείλγ) τα πλοΓά της είς τον Κορινθιακόν κόλ- 
πον υποσχόμενος εΙς τους Υδραίους καΐ πληρωμήν. 
Μετά δέ ταΟτα και πολιτικός διοικητής έγένετο. 



ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ 

Οδτος, ώς εΓπομεν, άνεπλήρωσε τόν Άνδρέαν 
Λόντον ώς γερουσιαστής, υπηρέτησε δέ κα\ στρατιω- 
τικής. 



ΣΩΤΗΡΙΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ 



Υπηρέτη σεν εντός τοΟ τόπου πολιτικώς. 

• . 2 



18 



ΑΝΑΓΝΟΣΤΗΖ ΑΔΒ8ΑΝΑΡΟΠΟΤΑΟΣ 

Οδτος κατ' αρχάς τής επαναστάσεως Οπηρέτησεν 
εις διαφόρους άποστολάς. Ό δέ Ανδρέας Λ6ντος τότε 
(χοιράζων βαθ(λούς στρατιωτικούς ώνόμασε και αυτόν 
έκατόνταρχον. Τπ^ρξε φίλος. άρχαΓος τοΟ Γρηγορίου 
Δικαίου Φλέσα, ίστις ίταν προ τής επαναστάσεως 
ύπ^Ιγεν εις την Βοστίτσαν εις την οικίαν τούτου κατέ- 
λυσε, καΐ εντός αύτΫ)ς συνω μίλησαν δ Άγγελε] ς Μελε- 
τόπουλος, δ Ανδρέας Αόντος, δ Σπυρίδων Χαραλά- 
μπης, ούτος δ Αλεξανδρόπουλος και άλλοι πολλοί. 
Προς τούτους δέ τότε δ Φλέσας έφανέρωσε τήν ελευ- 
σίντου, το άξίωμάτου, και τήν πληρεξουσιότητα τήν 
δποίαν είχεν άπό τήν Γενικήν Αρχήν τήν άόρατον δια 
τήν εναρξιν τί)ς επαναστάσεως. *Όλοι δέ οΐ πρόκριτοι 
οΐ συναχθέντες έκεΓ έκ τών δύω επαρχιών Βοστίτσης 
καΐ Καλαβρύτων άντιπροσώπευον πολλάς κοινότητας. 
ΚαΙ κατ αρχάς μέν έζαλίσθησαν και έδειλίασαν άπό 
τήν διάδοσιν των λεγομένων και τών πραγμάτων, καΐ 
ένας έξ αυτών, ή καΐ πολλοί εκαμνον τβ^ πληρεξού- 
σιον, έπαιρναν τον πρώτον τόπον τοΟ καλοθελητοΟ, δτι 
δήθεν έφρόντιζον διά το καλόν τής πατρίδος, άλλ' 
ούτε αύτοΙ έγνώριζον ποΟ βά τρέξουν *και ποδ>ι,θά στα- 
θοΟν τα πράγματα. Περί τούτου καυχώνται, δτι ήσαν 
οΐ προσταται τοΟ δλου οΐ σ^^ναθροισθέντες εις τήν Βο- 
στίτσαν, άλλ* ούδεμίαν είχον πληρεξουσιότητα άπό 
τάς αλλάς επαρχίας τής Πελοποννήσου, διότι αδται 
άλλως πως ένήργουν, άλλ* βμω^μέ τήν αυτήν ζαλην 
κα\ άμηχανίαν ώς προς το μέλλον, διότι κάνεις δέν 
είχε σχέδιον. Ή δυσπιστία εγεινε πλέον κοινή μεταξύ 



19 

των Ελλήνων καΐ των Τούρκων, κα\ δέν εδιδον καμ- 
μίαν έμιπιστοσύνην εις τα λόγια, και εγεινε χάος μετα- 
ξύ χριστιανών κοί ΌΟωμανών. Το δέ αληθές είναι, 
δτι δσα έγίνοντο εΙς τάς τρεΓς επαρχίας Καλαβρύτων, 
Βοστίτσης κα\ Πατρών, χωρίς τί)ς γνώμης τοΟ Ι. 
Βλασοπούλου καΐ Άνίρέα Κοντογούρη, δέν ένεκρί- 
νοντο, κα\ τοΟτο διότι οδτοι, ώς ανωτέρω εΓπομεν, 
εΤχον τα μέσα καΐ τήν έξωτερικήν άλληλογραφίαν μέ 
τους εξω Έλληνας και τους φίλους τ?)ς Ελλάδος, 
ώς υπάλληλοι ξένων Ευρωπαϊκών δυνάμεων* δέν ίνερ- 
γοΟσαν δμως μεταχειριζόμενοι τήν δύναμιν της αύ- 
λ•?)ς των, άλλ' απλώς ώς Έλληνες έβοήθουν ίσον ήτον 
τότε δυνατόν τά πράγματα, οΐ δέ ΤοΟρκοι δέν άπε- 
τόλμησάνποτε να εξετάσουν τά 6π* αυτών ενεργούμενα 
καΐ δ βάγιας των επίσης δέν έτόλμα να έκδώσγ), να 
γράψη, ή να εΓπη τί, τάδε άλλα συμβάντα εγειναν 
χωρίς τήν άδειαν καΐ τήν θέλησιν τών αύτοχειροτο- 
νήτων τούτων αντιπροσώπων, επειδή ή προ χρόνων 
γενομένη εταιρία και αί ένέργειαι αυτής είχον κ ο υ- 
φώσει το στερέωμα τής δουλείας, ώστε το εκαμον 
έτοιμόρροπον. Μάλιστα δέ οΐ έξωθεν ερχόμενοι "Ελλη- 
νες άπό τήν Τωσσίαν, τήν Κωνσταντινούπολιν και 
άλ^αχόθεν, αύτοΙ διέδοσαν το σύνθημα, βτι εΙς τάς 
23 Λί-Λ'ρτίου θά γείνη άφεύκτως ή έπανάστασις. Ό δέ 
Φλέσας τότε έχυσε περισσοτέραν καυστικήν δλην είς 
ταύτας τάς επαρχίας, διά νά κόψη μίαν ώραν προ- 
τήτερα τάς συναθροίσεις κα\ τάς ελπίδας τάς μακρύ- 
νάς τών προκρίτων καΐ τών αρχιερέων, οίτινες μάλι- 
. στα .έβιάσθησαν και άρχισαν τά κτυπήματα κατά τών 



20 

Τούρκων προ τ?)ς 25 Μαρτίου.. Μάλιστα δέ δ Ν. Χρι- 
στοδούλοα ή Σολιώτης κα\ προ τούτου άλλοι Έλ- 
ληνες άλλοΟ δπως ευρέθησαν εκαμον αρχήν να σκο- 
τώνουν Τούρκους, χωρίς να ζητήσουν περί τούτου 
άδειαν, διότι δλοι οί Έλληνες είχον μεθύσει άπο το 
αίσθημα της ελευθερίας καΐ τοΟ έθνισμοΟ, και επειδή 
δέν είχον άλλον άνώτερον, εΙμή μόνον τον θεον και 
το αίσθημα, δέν έσυλλογίσθησαν πλέον να έχουν 
μεσίτας μεταξύ αυτών καΐ τοΟ δεσπότου τί^ς δουλείας 
των, άφοΟ μάλιστα απεφάσισαν να τόν σκοτώσουν. 
Έδώ δέ απεδείχθη εσφαλμένος δ συλλογισμός των 
προκρίτων και των αρχιερέων, οίτινες Ιπροσπάθουν να 
γελάσουν τους Τούρκους, καΐ έφρόνουν δτι έδύναντο 
να χρειασθοΟν πάλιν δια να μεσιτεύσουν υπέρ τοΟ 
Ταγια, διότι το πράγμα εγεινε πλέον πολύ κοινόν, 
έπέρασεν εις τό φυσικών και άνοργάνιστον αίσθημα, 
και έγύρισε τα επάνω κάτω, καΐ ΐδού πλέον βτί άρχον- 
ται νέα πράγματα. Άλλ* οί διερμηνείς τοΟ λαοΟ οί 
πρόκριτοι δέν είχον εννοήσει καλώς τήν λέξιν Έπα- 
νάστασιν, και το αύ'τόματον, άλλ' έβάδιζαν 
εΙς τό άκλόνητον καΐ έγύρευαν να μάθουν τήν άκραν, 
ήτοι τήν Γενικήν αρχήν τήν άόρατον, και το άνεξήγη- 
τον, ένφ το εύεξήγητον το είχον εις τήν κεφαλήν τω)^,- 
και δμως το έζήτουν έξωθεν, άλλα κανείς τ#ίτ*'υ4>*^ 
ευρέθη να το δμολογήση εΙς τους άλλους, ίτι τό 
άόρατον . τοΟτο καΐ ή Γενική αρχή ήτο τό αίσθημα, 
καΐ τό δπλον εΙς τάς χείρας. 



21 

ΑΚΩΝ ΜΕΧΗΝΕΖΗΖ 

Υπηρέτησε πολιτικώς έντος τοΟ τόπου και ώζ 
Ιφορος. 



ΔΗΜΗΤΡΙΟΙ: ΜΚΑΒΤΟΠΟΑΟΖ 

Αί έκδουλεύσεις τοΟ στρατηγοΟ τούτου προς τήν 
πατρίδα είναι γνωσταί. Κατ' αρχάς ευρέθη εΙς πολλάς 
μάχας ύπο τον στρατηγών Αόντον, έπειτα ί(χως και 
μονός έδιοίκει σώμα στρατιωτικον. Όσάκις δέ μέ τον 
Λοντον δέν έσυμφώνει είχε τόν θ. Κολοκοτρώνην, και 
Οπό τούτου έβοηθεΓτο ακολουθών τάς συμβούλάς του. 



ΙΩΑΝΝΗΣ ♦ΒΙΖΟΠΟΤΑΟΧ 

Υπηρέτησε στρατιωτικώς παρά τφ στρατηγφ 
Αόντφ γενόμενος καΐ υπασπιστής του, καΐ παρακο- 
λουθών αυτόν πανταχοΟ. Μετά δέ ταΟτα Οπηρέτησ-ε 
κα\ παρά τφ στρατηγφ Μελετοπούλφ, κατόπιν καΐ 
μετά τοΟ Κολοκοτρώνη, καΐ οΰτω γνωστός έγένετο. 



ΚΟΝΖΤΑΝΤΙΝΟΣ ΟΡΕΙΝΟΖ Η ΧΙΑΙΑΡΧΟΣ 

Ούτος υπηρέτησε στρατιωτικώς κα\ έλαβε μέρος 
&1ς πολλάς μάχας. 



ΓΕΟΡΓΙΟΧ ΡΟΑΟΠΟΤΑΟΣ 

Ούτος κατήγετο άπό τό χωρίον Τσετσεβά. Ήτο 



22 

δέ στρατιωτικός* δλαι δέ αΐ έκδουλεύσεις του φαίνονται 
εΙς τα προεκδοθέντα άπο(χνημονεύ(χατά (χου. *Ητο δέ 
πάντοτε ύπο τάς διαταγάς τοΟ στρατηγοΟ Ά. Αόντου, 
και ε(χενεν εις το σρατόπεδον των Σελών, είτε παρών, 
είτε απών ήτον δ Λόντος. 



ΕΠΑΡΧΙΑ ΚΑΑΑΒΡΥΤΩΝ 



ΣΟΤΗΡΙΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΗΣ 

Ύπί)ρξεν εΙς των μεγαλειτέρων αρχόντων τί)ς 
Πελοποννήσου τζρο τί)ς επαναστάσεως. ΆφοΟ δέ ή 
ή έπανάστασις έγένετο, τΫ)ς δποίας ήτον εΙς των πρω- 
τουργών, έξελέχθη από το ιχεγαλειτερον (χέρος τ•?]ς 
επαρχίας αρχιστράτηγος βλων των εκεί καπεταναίων, 
ώς τοΟτο αποδεικνύεται έκ τοΟ επομένου έγγραφου. 

Ή επαρχία των Καλαβρύτων ήτο τότε διηρημένη 
εΙς τέσσαρα τμήματα, σέμτια Τουρκιστί όνομαζό• 
μένα, έκ των δποίων τα μέν δύω τ^Ις Κατσάνας καΐ των 
Χασίων είχεν αυτός, το δέ των Νεζερών δ Ασημάκης 
Ζαίμης, και το τέταρτον τμ•?]μα τοΟ Αειβαρτσίου είχεν 
δ Ασημάκης Φωτήλας. Τοσαύτην έκαστος είχεν έν τί] 
επαρχία δύναμιν. Ό Σ. Χαραλάμπης έχρημάτισε γε- 
ρουσιαστής των Καλτεζών, πληρεξούσιος εις δλας τάς 
έθνικάς συνελεύσεις, και μέλος κα\ αντιπρόεδρος τοΟ 
Εκτελεστικοί). Ιδού δέ και το είρημένον εγγραφον. 

ΔηλοποιοΟμεν ήμεΓς οί ύποκάτωθεν ύπογεγραμ- 



23 



μένοι εΙς τα άρματα εΙς τον Ιερόν αγώνα εναντίον των 
τυράννων $ιά τήν χοινήν έλευθερίαν [χας, 5τ( χα9ώς έξ 
άρχ?)ς πρΙν σηκώσωμεν τα άρματα έσυμφωνήσαμεν έν 
τφ μεταξύ μας να εΓμεθα σύμφωνοι» δίδοντες ύποσχεσιν 
προς τέν εύγενέστατον άρχοντα άρχιστράτηγον μας 
Κύριον Σωτήρην Χαραλάμπην δια να εύρισχώμεθα ε{ς 
τήν διοίκησιν καΐ Οποταγήν τ?)ς ευγενείας του, ίστις 
μας έδιώρισε κα\ καπεταναίους κατά το εγγραφον, 5που 
ανά χείρας εχομεν διά νά κινώμεθα 5που ή χρεία τό 
καλέσει μετά των 6πό τήν δδηγίαν του στρατιωτών 
έκαστος των δπλοφορων, ήγουν των δυο σωματείων 
Κατσάνας καΐ Χασίων, δέν λείπομεν ήδη καΐ διά τοΟ 
παρόντος μας νά δηλοποιήσωμεν, 5τι και ε(ς το έζής 
νά εύρισκώμεθα σύμφωνοι κα\ αχώριστοι δ εΙς τοΟ άλ- 
λου ώς αδελφοί καθώς καΐ άπό τον άνωθεν άρχηγόν 
μας. *Αν δέ άπό ημάς τους καπεταναίους λιποτακτήση 
τινάς, ή παραβή τήν άνωθεν συμφωνίαν μας, ή τραβηχ- 
θή και ύπάγη εΙς άλλον άρχιστράτηγον, καθώς καΐ 
άπό στρατιώτάς μας, δ τοιοΟτος νά λογίζεται άτιμος, 
μή έχων καΐ εΙς τοΟ λοιποΟ κανένα δικαίωμα διά τάς 
προτέρας του έκδουλευσεις, αλλά και ήμεΓς οΐ λοι- 
ποί νά είμεθα εναντίον του, νά τόν κατατρέχωμεν παρα- 
βαίνοντα τήν μεταξύ ημών συμφωνίαν ώς άπιστον, 
καΐ νά παιδεύεται κατά τους νόμους τοΟ δικαίου. Ύπο- 
σχόμεθα προσέτι, βτι αν και τύχτ) νά πέσωμεν είς λά- 
φυρα και κοΟρσον, νά νομίζωνται και αυτά κοινά, καΐ 
νά μοιράζωνται αναλόγως κατά τους στρατιώτας, δπου 
έκαστος ημών δδηγεΓ. Οΰτω λοιπόν, γνώμη ΐδίοι έκα- 
στος, άπεφασίσαμεν και έσυμφωνήσαμεν νά σταθώμεν 



24 

άχρι τέλους, εως οδ να άξιωθώμεν τί)ς ποθηττ^ς ελευ- 
θερίας (Λας. Και 5ιά πιστοποίησιν και βεβαιότητα τ1\ς' 
είρημένης συμφωνίας (χας εγεινε το παρόν, βεβαιω|Αέ-> 
νον παρ'ή(χώντών ύποκάτωθεν γεγραμμιένων, κα\ εδόθη 
εις χ,εΓρας τοΟ άνωθεν άρχοντος αρχιστρατήγου μας Κ* 
Σωτήρη Χαραλάμπη, Γνα εχη το κΟρος καΐ τήν Ισχύν 
του πανταχοΟ, 

1821. ^ΙουτίΟΌ α'. ΖαρούχΛα, 

Κωνσταντίνος Πετιμεζας. υπόσχομαι 

Νικόλαος Χριστοπούλου. » 

Βασίλειος Πετμεζας. » 

Νικόλαος Πετμεζδς. τ> 

Αναγνώστης Κορ5?]ς. » 

Γιαννάκης Πικραμένος. 

Δημήτριος Αντωνόπουλος. 

Αναγνώστης Ιωάννου. 

Παναγιώτης Κοντύλης. 

ΣπΟρος Ευσταθίου ή Καρασπυρος. 

Παναγιώτης Ψυχούλιας. 

Ζαφείριος Παναγόπουλος. » 

Μ^Ιτρος Μακρύς. » 



Χ) 



» 



ΑΣΗΜΑΚΗΣ ΖΑΙΜΗΣ 



Πολιτικός επίσημος και γνωστός δια τήν παλαιό- 
τητα τ•?)ς καταγωγ^Ις του. Οδτος έστειλε τέν Μαζιώ- 
την Χονδρογιάννην και τους άλλους να κτυπήσουν τον 
ΤοΟρκον Σεϊδ•?)ν Λαλιώτην καΙ Νικόλαον Ταμβακό- 



25 



πουλον εΙς τήυ Κατσάναν. Ευρέθη εΙς τήν (λάχην τί}ς 
Άκράτας, καΐ ήτον αρχηγός τοΟ τμήματος τών Νε- 
^ιρών, ώς ανωτέρω είπομεν. 



ΛΝΑΡΚΑΖ ΖΑΪΜΗΧ 

Ό μέγας οδτος άνήρ υπηρέτησε τήν πατρίδα και 
προ τί)ς επαναστάσεως καΐ μετ' αυτήν πολιτικώς καΐ 
'στρατιωτικώς. Έλαβε μέρος εΙς πολλάς μάχας εντός 
και έκτος τ?)ς Πελοποννήσου, καΐ Ιδι'ως εΙς τήν πολιο^ 
ρκίαν τών Πατρών, δτε κατά τήν μάχην τής 9. Μαρ- 
τίου τήν περίφημον έπΙ τοΟ πολιορκητοΟ Κολοκοτρώνη, 
ολίγον έλειψε να ζωγρηθή. Μετά ταΟτα 6πί)γε προς 
βοήθειαν τών αδελφών Μεσολογγιτών, οίτινες τότε 
έπολιορκοΟντο από τους Τούρκους στένώς. Κατά τά 
1824 δμως κατεδιώχθη καΐ οδτος άπο τήν τότε Κυ- 
βέρνησιν τοΟ Γ. Κουντουργιώτη, καΐ εφυγεν άπό τήν 
Πελοπόννησον μετά τοΟ Νικήτα Σταματελοπούλου κα\ 
Α. Αόντου, ίτε οί θ. Κολοκοτρώνης και οΐ άλλοι οΐ 
δνομασθέντες άνταρται έφυλακίσθησαν είς τήνΤδραν. 
Διεδέχθη δέ τον πατέρα του Άσημάκην Ζαίμην, γενό- 
μενος αυτός πλέον αρχηγός τοΟ τμήματος τών Νεζε- 
ρών, το δποΓον ήγε και εφερεν δπως ήθελεν. Ακολού- 
θως δέ ανεδείχθη ανώτερος πολιτικός τής Πελοποννή- 
σου. Περί τών άλλων πράξεων τοΟ επισήμου τούτου 
ανδρός διηγούμεθα έκτενέστερρν είς τά απομνημο- 
νεύματα. 



26 



ΠΑΝΑΓΙΟΤΗΖ ΚΑΙ ΙΩΑΝΝΗΣ ΖΑΪΜΗ£ 

Τπ?]ρξαν πολιτικοί. Ό δέ Ιωάννης εστάλη και 
εις το ΑονδΓνον προς διαπραγμάτευσιν τοΟ πρώτου δα- 
νείου* έγένετο δέ και βουλευτής καΐ πληρεξούσιος. 



ΑΣΗΜΑΚΗΣ ♦ΟΤΗΑΑΣ 

Πολλαι είναι αί ύπηρεσίαι τούτου τοΟ ανδρός. 
Έγένετο αντιπρόεδρος της Γερουσίας τ•?]ς Πελοποννή-^ 
σου. Προ τί)ς επαναστάσεως και κατ' αυτήν είχεπολλήν 
πολιτικήν δύναμιν, και εΙς δλα έζητεΓτο ή γνώμη του. 
Ε?χε τήν στρατιωτικήν δύναμιν τοΟ τμήματος τοΟ 
Λειβαρτσίου, ώς είπομεν, καΐήτον ενωμένος μετά των 
Αεχουριτών, έστελλε δε τον υΐόν του Παναγιωτάκην 
Φωτήλαν εις δλας τάς πολιορκίας και τάς μάχας. 
Κατά δε τήν είσβολήν τοΟ τρομεροΟ Δράμαλη εις τήν 
Πελοπόννησον πολύ συνετέλεσεν εις τήν καταστροφήν. 
του. Έχρημάτισε δέ και είς ίλας τάς Συνελεύσεις 
πληρεξούσιος. 



ΣΩΤΗΡΙΟΣ ΘΕΟΧΑΡΟΠΟΤΑΟΣ 

Οδτος υπηρέτησε στρατιωτικώς και πολιτικώς 
εύρεθε\ς είς διαφόρους θέσεις και μάχας. ΚαΙ πρώτον 
μέν είς τήν μάχην τοΟ Λεβιδίου, έπειτα δέ εΙς τήν 
της Άκράτας δπου έπολεμήθησαν τά λείψανα τοΟ 
Δράμαλη. Έχρημάτισε δέ καΐ πληρεξούσιος, βουλευ- 
τής και γερουσιαστής. 



27 

ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΑΙΙΑΑΟηΟΤΑΟΧ: Η ΜΟΤΡΤΟΓΙΑΝΝΗΧ 

Ό πολιτικός οδτος άνήρ έχρησίμευσε πολύ χατ' 
αρχάς ένεκα τών χρημάτων του καΐ των άλλων μέ- 
σων. Έπειτα 5έ ίιετήρει τήν έσωτερικήν τί)ς επαρ- 
χίας ένέργειαν μετά πολλών άλλων, φροντίζων καΐ 
προμηθεύων τά τοΟ πολέμου. 



ΠΑΝΑΠΟΤΗΧ «ΟΤΗΛΑ]: 



Ούτος έν αρχή τ-ής επαναστάσεως έχων Γδιον 
σώμα στρατιωτών ύπ-ήγε καΐ έλαβε μέρος εΙς τήν πο- 
λιορκίαν τοΟ Λάλα. Μετά δέ τήν φυγήν τών Λαλα(ων 
μετέβη εΙς τήν πολιορκίαν ^ών Πατρών καΐ άλλοΟ. 



ΑΙΜΠΒΡΗΧ ΘΒΟΧΑΡΟΠΟΤΑΟΣ 

Οδτος προ τ^)ς επαναστάσεως ύπί]ρξεν εΙς τών 
πληρεξουσίων τών Καλαβρύτων έν Κωνσταντινουπό- 
λει. Μετά δέ τήν έπανάστασιν καΐ κατ' αυτήν έχρη- 
μάτισε πληρεξούσιος εΙς τάς Συνελεύσεις, καΐ εΙς αλ- 
λάς πολιτικάς υπηρεσίας. 



ΝΙΚΟΑΟΣ ΦΡΑΓΚΑΚΗΧ 



Οδτος έχρημάτισε στρατιωτικός και εΙς πολλάς 
μάχας ^ιεκρίθη, διά τήν γεναιότητά του, μάλιστα δέ 
ε(ς τήν πολιορκίαν τών Πατρών. Έπειτα έπέρασε κα\ 
εΙς το Μεσολογγιον μετΙ τοΟ Ανδρέα Ζαΐίμη. 



28 

ΠΑΝΑΓΙΟΤΗΙ! ΧΡΤ£ΑΝβΑΚΗ£ 

Οΰτος υπηρέτησαν εντός τοΟ τόπου του ώς έφορος. 



ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ϋΟΦΙΑΝΟΠΟΥΑΟϋ 

. ι 

Κατήγετο έκ ΣοπωτοΟ. Προς τ•?)ς επαναστάσεως 
εκαμινε τον άπόστολον διαδίδων τα τ•?)ς Εταιρίας. Τ- 
π•?)ρξεν ιατρός έπιστήμιων καΐ επίσημος τοΟ καιροΟ του, 
και ώς τοιοΟτος έχρησίμευσε πολύ εΙς τόν πόλεμιον. 
Κατ' αρχάς μέν ήκολούθησε τόν Δημήτριον 'ϊ'ψη- 
λάντην, ΰστερον δμως τόν Γκούραν. Οδτος είχε φίλον 
και τρν 'Ι. Κωλέτην, τόν όποΓον κακώς κα\ όλεθρίως 
έπι τοΟ εμφυλίου πολέμου έσυμβούλευσε, κα\ έγδυσα 
τήν Πελοπόννησον. Έξ αιτίας τούτου τοΟ ανθρώπου 
πολλοί τότδ, Οπέφερον κακά πολλά, και πρό πάντων δ 
άρχιερεύς Πατρών Γερμανός, τά όποϊα εκτενώς ίστο- 
ροΟνται εις τά απομνημονεύματα. 



ΧΑΡΑΑΑΜΠΟΣ ΑΟΝΤΟΤΣΑΚΙΡΗΣ 

ΚαΙ ούτος επίσης κατήγετο έκ ΣοπωτοΟ. Υπηρέ- 
τησε δε πολιτικώς εις διάφορους δπηρεσίας κατά τάς 
άνάγκας τ?]ς πατρίδος. Επειδή δέ τότε ολίγοι ήσαν οί 
γνωρίζοντες νά γράφουν, και ούτος έγίνωσκέ γράμματα, 
πολύ κατ' αρχάς έχρησίμευσ^ν εΕς τά στρατόπεδα, 
γράφων κα\ - ένθουσιάζων τους στρατιώτας εΙς τόν πό-' 
λεμον. ^ 



ΑΝΑΓΝΟΣΤΗΖ. ΓΒΟΡΓΙΟΧ ΚΑΙ ΝΙΚΟΑΑΟΧ 
ΑΒΧΟΤΡΙΤΑΙ 

Κατήγοντο έκ τοΟ χωρίου ΛεχοΟρι, κα\ έχρη- 
(χάτισαν πολιτικοί καΐ στρατιωτικοί, παρευρεθέντες 
παντοΟ εΙς δλας τάς μάχας, ώς φαίνεται εΙς τα απο- 
μνημονεύματα. Ή οΙκογένεια αδτη έδαπάνησε και 
χρήματα καΐ άλλα πράγματα εΙς τα τοΟ πολέμου. 



ΠΒΤΙΜΕΖΑΙΟΙ 

Περί τί)ς πολυαρίθμου ταύτης οΙκογενείας καΐ 
των αγώνων της τί πρώτον, καΐ τί δστερον να εΓπω- 
μεν ; Αίτη υπηρέτησε τήν πατρίδα στρατιωτικώς κα\ 
προ τί)ς επαναστάσεως καΐ μετ' αυτήν. Τπ^ίρξαν αξιω- 
ματικοί εΙς τα τάγματα τα Οπό των "Άγγλων σχημα- 
τισθέντα εΙς τήν Έπτάννησον, κατά δέ τον Ιερον αγώνα 
έχρησίμευσαν κά\ αύτοΙ ώς διδάσκαλοι στρατιωτικοί 
εΙς τους μαχόμενους Έλληνας. Έλαβον δέ μέρος εΙς 
διαφόρους μάχας καΐ εΙς πολιορκίας εντός και έκτος 
τής Πελοποννήσου. 



ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΒΤΙΜΕΖΑΧ 

Ό στρατηγός οδτος έπανελθών άπό τήν Ζάκυν- 
θον εΙς τήν έπαρχίαν των Καλαβρύτων έστάθη προς 
καιρόν μετά τοΟ Σωτήρη Χαραλάμπη. Ευρεθείς δέ 
είς τήν μάχην τοΟ Λεβιδίου έπολέμησε και αυτός γεν- 
ναίως, καΐ ό υΙός του Ιωάννης έλαβώθη ελαφρά. Μετά 
δέ ταΟτα έγένετο αρχηγός τοΟ τμήματος τής Κάπελης 



30 

τ?)ς επαρχίας Γαστούνης, βοηθούρ,ενος άπό τους ίύω 
υΙούς του Άν^ρέαν χαι 'Ιωάννην* έλαβε $έ [χέρος εΙς 
τάς κατά των Λαλα(ων μάχας καΐ εις τήν πολιορκίαν 
των Πατρών, ίτε άρχηγοΟντος τοΟ Κολοκοτρώνη, 
εΤχε το μεγαλείτερον στρατιωτικόν σώμα άπό τήν 
έπαρχίαν τί)ς Γαστούνης, καΐ μετ' αυτών πολλούς 
Κεφαλλ^ίνας. Κατά τήν μάχη ν τ^)ς 9 Μαρτίου ίιέπρε- 
ψεν. Επίσης ανδραγάθησε καΐ εΙς τήν μάχην τών Βα- 
σιλικών, ίπου έκτυπήθη δ "Αναγνώστης Πετιμεζας. 
"Ο δέ Γεώργιος Σισίνης δέν ίδυνήθη νά τον καταβάλη, 
καθώς τους άλλους καπεταναίους, άλλ' έστάθη μέχρι 
τέλους έχων τους Καπελίσιους και λοιπούς ύπό τάς 
διαταγάς του. 



ΓΕΩΡΓΙΟΣ, ΚΟΝΣΤΑΝΤΗΧ ΚΑΙ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ 
ΑΔΒΑΦΟΙ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΤΑΟΙ 

Ούτοι κατήγοντο άπό τήν κώμην τοΟ Λειβαρτσίου. 
Και οί μεν Γεώργιος και Κωνστάντιας ευρισκόμενοι εΕς 
Οδυσσόν ένήργουν διά τήν έπανάστασιν. Έπειτα δέ 
παρηκολούθησαν τον Άλέξανδρον Τψηλάντην ε!ς τήν 
Βλαχίαν, κατετάχθησαν εΙς τον ιερόν λόχον καΐ έπο- 
λέμησαν εις Δραγατσάνι. Σκορπισθείσης δέ εκείθεν τ?)ς 
επαναστάσεως, έπανί)λθον εις τήν Πελοποννησον ίπου 
μετά τών άλλων συγγενών και αδελφών υπηρέτησαν 
τήν πατρίδα. Ό δέ αδελφός των Δημήτριος καΐ αίχμα- 
λωτίσθη εΙς τό ΧλουμοΟτσι μετά τοΟ Μιχαλάκη ΣισΙνη 
ένεκα ελλείψεως τροφών. 



31 



ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΙΝΔΑΡΒΧ 



Και ούτος εκ τοΟ Λειβαρτσίου κατήγετο. Υπη- 
ρέτησε δέ στρατιωτιχ&ς, ευρεθείς είς πολλάς μάχας, 
χαΐ ιδίως εΙς τήν τοΟ Λάλα, κατά τήν θέσιν ΠοΟσι γε- 
νομένην, δπου πολύ συνετέλεσε, διότι αυτός μόνον 
έτεχνάσθη και έπρόβλεψε τά έργαλεΓα, ξινάρια και 
φτυάρια, διά των δποίων άνοίχθησαν οΐ Χάνδακες, καϊ 
οί στρατιώται ώχυρώθησαν. Έδειξε δέ τόσην δραστη- 
ριότητα, ώστε μιόνος του έπήγαινεν εΙς τάς φύλακας 
διά νά προσεχή μήπως αυμβί) νυκτερινί) των Τούρκων 
Λαλα(ων έφοδος εΙς το στρατόπεδον. Είς δέ τον "Αγιον 
Βλάσην, κατά τίνα (χάχην, άρχηγοΟντος τοΟ Βασιλ. 
Πετιμεζα έλαδώθη ελαφρά. 



βΚΟΔΟΡΟΙ! ΣΑΚΕΑΑΑΡΙΟΤ 

Κατήγετο έκ τοΟ χωρίου Φίλια, καΐ κατ' αρχάς 
υπηρέτησε στρατιωτικώς. Τττ^ρξεν έκ των επισημό- 
τερων των ύπό τον Ζαίαην, καΐ πάντοτε έστέλλετο εΙς 
πολιτικάς υπηρεσίας ώς εμπιστευμένος του. Έχαιρε 
δέ πολλήν ύποληψιν, δαπανών έξ ιδίων του μέχρι τ^)ς 
έντελοΟς τοΟ Έθνους αποκαταστάσεως. Έγένετο δέ 
καΐ φροντιστής. 



βΙΒΟΔΟΡΟϋ ΡΗΓΟΠΟΤΑΟΧ 

ΚαΙ ούτος έκ τοΟ χωρίου Φίλια κατήγετο. Υπη- 
ρέτησε δέ ώς γραμματεύς τοΟ θ. Κολοκοτρώνη. Ευ- 
ρεθείς δέ κατά τήν είσβολήν τοΟ Δράμαλη εΙς τήν Άρ- 



32 

γολ(δα [χετά τοΟ Πάνου θ. Κολοκοτρώνη έχλε(σθη 

(Αετ' αύτοΟ καΐ άλλων εις το φρούριον τοΟ "Αργούς, 
καΐ εμεινεν έκεΓ μέχρι τέλους τί)ς φυγί)ς τοΟ Δράμαλη 
έκ τί)ς Αργολίδος. Μετά δέ ταΟτα ίτε δ Τουρκικός 
στόλος ήπείλει τάς νήσους Τδραν καΐ Σπέτσας, ε6ρι- 
σκόρ,ενος μετά τοΟ Πάνου ε!ς Λεβίδι, ύττί)γεν εΙς 
Σπέτσας προς βοήθειαν τ^Ις νήσου, Ύστερον δε άφοΟ 
δ Πάνος έσκοτώθη έγένετο γραμματικός τοΟ Γενναίου 
Κολοκοτρώνη, και μετ' αότοΟ έξεστράτευσε καΐ εις 
τάς Αθήνας. Υπηρέτησε δέ τέλος καΐ εις πολιτικάς 
υπηρεσίας. 



ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΑΟΧ 

Και οδτος ήτο Φιλιώτης, 6πηρετήσας ώς στρα- 
τιωτικός καθ' ίλον τον αγώνα. 



ΧΟΝΔΡΟΓΙΑΝΝΗΧ 

Ό γέρων Χονδρογιάννης άπό τά Μαζέϊκα δπη- 
ρέτησε στρατιωτικώς με βλα τά παιδιά του. Ευρέθη δέ 
εΙς πολλάς μάχας καθ' ίλον τόν αγώνα. Αυτός εΤναι 
έκεΓνος, τόν δποΓον μετά τών άλλων συγχωρίων του 
Γιαννάκη Ντόλκα, καΐ Γεωργίου Δημοπούλου καΐ άλ- 
λων, εστειλεν δ Ασημάκης Ζαίμης νά κτυπήση τόν 
Όθωμανόν Σεϊδί)ν Λαλιώτη ν κα\ Ν. Ταμβακόπουλον 
κατά τήν θέσιν Χελωνοσπηλιάν τί]ς Κατσάνας, πορευο- 
μένους έκ Καλαβρύτων εΙς Τρι'πολιν. 



33 



ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΜΠΟΤΙΟΤΗΣ 



Οδτος προ τ?)ς επαναστάσεως έπεριπάτησε κλέ- 
φτης είςτήν 'Ρούμελην |χέ τον Όδυσσέα Ανδρούτσου. 
Μετά δέ τήν έπανάστασιν έπολέμησεν εΙς πολλάς μά- 
χας εντός καΐ έκτος τί)ς Πελοποννήσου κα\ εΙς το Με- 
σολόγγιον. Ήτο καΐ αυτός εΙς έκ των συντρόφων τοΟ 
Χονδρογιάννη σταλείς ύπό τοΟ Ζαΐί|Λη να κτυπήση τόν 
Σείδ^ν Λαλιώτην. 



ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΤΣΟΤΝΗΣ 

Κατήγετο άπό το χωρίον Δροβολοβόν των Καλα- 
βρύτων. Επίσημος ίέ γενόμενος δια τόν άποστολικόν 
του βίον καΐ τήν έμπιστοσύνην του, έστέλλετο άπό 
τόν Καποδίστριαν καΐ τόν 'Αλέξανδρον Ύψηλάντην 
είς άποστρλάς τ?)ς εμπιστοσύνης των διά τήν έπανά- 
στασιν είς διάφορα μέρη, κα\ Ιδίως είς Όδησσόν καΐ 
Βασαραβίαν. Έκατήχει τους Έλληνας καΐ ένήργει 
τά τί)ς επαναστάσεως. Είς δέτήν Όδησσόν συνέπραττε 
μετά τοΟ Ιωάννου Αμβροσίου, καΐ Ινεκα τούτων 
δλων γνωστός τοΓς πασιν έγένετο. Έπανελθών δέ έκεΓ- 
θεν εΙς Πελοπόννησον ελαβεν μέρος ένεργητικόν εΙς τά 
πολιτικά πράγματα και έτιματο πολύ διά τήν άρετήν 
του. Διεσώθησαν έγγραφα τίνα άφορώντα εαυτόν και 
τά πράγματα, τά δποΓα εΙς τον οΙκεΓον τόπον κατα- 
χωρίζομεν *). 



') Δέν ε&ρ^θησαν. 



^4 



ΙΩΑΝΝΗΣ ΑΜΒΡΟΣΙΑΑΗΙΪ 



ΚαΙ οδτος κατήγετο άπό το άνωτίρω χωρίον 

Δροδολοβόν. Φυγών δε έξ ΌδησσοΟ από τον θεΓόν ταυ 
Ίωάννην Αμβροσίου ύπ^γεν εΙς Βλαχίαν και έγένετο 
Ιερολοχίτης, ύπηρετήσας ώς τοιοΟτος μέχρις οδ διελυθη 
ή έκεΓ έπανάστασις. Έλθών δέ μετά ταΟτα εις Πελο- 
πόννησον υπηρέτησε πολιτικώς πλησίον τοΟ αειμνή- 
στου Ανδρέα Ζαΐίμη, και ίίστερον παρά τφ άρχιστρα- 
τήγφ Τίχάρδφ Τσούρτζ. Μετά δέ τήν άποκατάστασιν 
τοΟ Έθνους ωσαύτως ύπηρέτησεν εΙς διαφόρους πολι- 
τικάς υπηρεσίας. 



ΣΩΤΗΡΙΟΣ ΠΑΠΑΔΑΙΟΣ 

*Ητον άπό τό χωρίον Μάζι, και υπηρέτησε στρα- 
τιωτικώς παρά τφ Ανδρέα Ζαίμη. Πριν δέ άρχίση ή 
έπανάστασις και πριν ακόμη βαρέσουν τους Τούρκους 
εις τό Άγρίδι κα\ της Πόρταις οι περί τον Νικολάκην 
Σολιώτην, δ Σ. ΠαπαδαΓος μέ τους συντρόφους του 
*Αθανάσιον Φεφέ, Άθανάσιον Κωστόπουλον άπό τό 
Μάζι, και Γιαννάκην Βύραν άπό τό χωρίον Κρινόφυτα 
φυλάττοντες τόν δημόσιον δρόμον είδον ΤοΟρκον έρχό- 
μενον άπό τά Καλάβρυτα κατά τήν θέσιν Πλατανιάν, 
τόν δποίον έτουφέκισαν και έσκότωσαν χωρίς νά γνω- 
ρίζουν τίνος ήτον. Ύστερον 5μως εμαθον, βτιήτο τοΟ 
'Αρναούτογλου διοικητοΟ των Καλαβρύτων, 5στις τότε 
ήκολούθη όπισθεν, και άκουσας τά τουφέκια, και υπο- 
πτευθείς έγύρισε πάλιν καΐ έφθασε νύκτα εΙς τά Κα- 
λάβρυτα. Τήν δέ άκόλουθον ήμέραν οί Έλληνες εγει- 



35 



ναν πολλοί κα\ ύΐΓ?)γαν καΐ έφύλαττον εΐ^ το γεφύρι 
τοΟ Άμπίπαγα όνο|χαζό|χενον. ΈχεΓ δέ έπιασαν £ξ 
Τούρκους Άναπλιώτας, τους δποίους εγίυσαν καΐ τους 
έπί)ραν ί,τι καΐ άν είχαν, αλλά δέν τους έφονευσαν, 
επειδή δ Γεώργιος ΠετροΟτσος άπά το χωρίον "Αρ- 
(χπουνα έζήτησε τοΟτο, διότι ένας άπό τους Τούρκους 
ήτον δ σπαής τοΟ χωρίου του. ΆφοΟ δέ τους παρέ- 
λαβε τους εστειλεν εΙς Ναύπλιον κακώς έχοντας. 

Ό Σ. ΠαπαδαΓος ευρέθη εΙς πολλάς ρ-άχας μιετά 
τοΟ άδελφοΟ του Γεωργίου κατά τήν πολιορκία ν τών 
Πατρών, εις Λεβίδι, καΐ εις Μεσολόγγιον ύπήγε (χετά 
τοΟ Ανδρέα Ζα^μη. 



ΘΒΟΔΟΡΟΣ ΚΟΑΟΚΑΐ: ΚΑΙ ΧΡ. ΚΟΛΟΒΟΣ 

Ό [λίν θ. Κολοκας υπηρέτησε στρατιωτικώς 
παρά τφ Ανδρέα Ζαίμ.'τι κα\ παρά τφ στρατηγφ Β. 
Πετιμεζα, λαβών [χέρος εΙς διάφορους μάχας και Ιδίως 
εΙς τάς γενθ(χένας κατά τήν πολιορκίαν τών Πατρών. 
Ό δέ Χρ•?)στος Κολοβός έκ τοΟ χωρίου Παγκράτι 
έκαμε τήν δούλευσίν του μετά τοΟ θ. Κολοκοτρώνη 
καΐ ιδίως μετά τοΟ Γενναίου. Τον ελεγον δέ τότε και 
καινούργιο ν, διότι είχε κάμει νέου είδους παληκα- 
ριαΓς, καΐ διά τοΟτο τόν ώνομασαν οδτω. 



ΣΠΤΑΙΟΣ ΑΡΓΤΡΑΚΟΠΟΥΑΟΣ 

Κατήγετο άπό τά Σουδενά και ύπηρέτησεν ύπό 
τόν στρατηγόν Κωνσταντήν Πετιμεζαν. Ευρέθη εΙς 

3 



36 



πολλάς μάχας καΐ ιδίως εΙς τήν μάχην τί)ς 9ης Μαρ- 
τίου κατά τάς Πάτρας έπΙ τοΟ πολιορκητοΟ θ. Κολο- 
κοτρώνη. 



ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΑΟΥ, Η ΣΟΑΙΟΤΗΣ 

Γνωστός τοΓς πασι δια τάς προς τήν πατρίδα 
έκδουλεύσεις του. Οδτος προ τ•?)ς επαναστάσεως έτοι- 
μάζετο διά νά φανή εν καιρφ πρώτος κατά τήν 25 
Μαρτίου ήμέραν ώρισμένην διά τήν εναρξιν τοΟ ίεροΟ 
αγώνος. Άλλα φοβούμενος μήπως προοοθή ή εταιρία, 
και οί ΤοΟρκοι προφθάσουν και πνίξουν τήν μελετη- 
θεΓσαν έπανάστασιν, βιασθείς, ένόμισε καλόν ν' άρχίση 
νά σκοτώνη Τούρκους, κα\ τφ δντι έφόνευσε τους Τσι- 
πογλαίους κατά τήν θέσιν Πόρταις τοΟ χωρίου Άγρίδι 
τών Καλαβρύτων. Έκτύπησε προσέτι προ τ•?)ς 20 
Μαρτίου περισσοτέρους τών 60 Αλβανούς Τούρκους 
κατά τά Χάνια της Βερσοβας, καΐ έξηκολούθει έπειτα 
νά συναθροίζη περί εαυτόν και άλλους έπαναστάτας, 
έχων καΐ σημαίαν επαναστάσεως. Αυτός ευρέθη εις 
πολλάς μάχας, ως και εις το Λεβίδι και τήν Κόρινθον 
κατά τήν πρώτην πολιορκίαν. Ύπήγε δέ και εΙς τήν 
Τούμελην δταν ήτον ανάγκη, και τοιουτοτρόπως 
εγεινε γνωστός στρατιωτικός. Ύστερον 5μως μετά τήν 
πτώσιν τής Κορίνθου εγεινε Χιλίαρχος τοΟ Έκτελε- 
στικοΟ και φρουρά των Καλαμαράδων. "Οσοι δέτότε 
έγίνοντο πολιτάρχαι έπεριγελώντο,' διότι τό στάδιον 
τοΟ πολέμου ήτον εις ίλους άνοικτόν, και τό νά ευρί- 
σκεται στρατιωτικός εις τήν πόλιν κάμνων ούράν πολι- 



37 



τικοΟ τίνος, τοΟτο οΐ άνθρωποι το άπέδιδον εΙς δει- 
λίαν. Κατόπιν ίμ,ως είσβαλόντος τοΟ Δράμαλη εΙς 
την Πελοπόννησον, έπί]ρε πάλιν, χαθώς και πρώτα, τα 
6πλα και έκαμε το χρέος του, δπου κα\ αν ευρέθη. 
Το ^ί ονομά του φαίνεται καΐ απαντάται εις $λα τα 
στρατιωτικά γεγονότα. 

§ 



ΚΟΝΣΤΑΝΤΗΣ 1£ΑΚΡΗ£ 



Κατήγετο από τήν Λυκούργειαν τών Καλαβρύ- 
των. Στρατιωτικός, παρευρεθείς μετά τών άλλων και 
αυτός εΙς τήν πολιορκ(αν τών Πατρών καΐ άλλοΟ. Είς 
τήν οΐκίαν τοΟ πατρός του κατέλυσε καΐ έστάθη ό Ν. 
Ταμβακόπουλος, ίταν ίκυνηγεΓτο άπό τους απεσταλ- 
μένους τοΟ Ζαΐίμη. Κατόπιν δέ δ πατήρ του Αναγνώ- 
στης Μακρής Ιστειλεν αυτόν νά συντροφεύση καΐ εξα- 
σφάλιση τόν Ταμβακόπουλον διά νά όπάγη οδτος εΙς 
τοΟ Φονιά μέ τήν συνοδείαν του. 



ΜΙΤΣΟΣ ΝΤΟΤΡΟΣ 

Ήτον έκ τοΟ αύτοΟ ώς ανωτέρω χωρίου, καΐ 
υπηρέτησε και ούτος ώς στρατιωτικός καθ* δλον τόν 
αγώνα. 



ΑΣΗΜΑΚΗΣ ΣΚΑΑΤΣΑΣ 



Ό καπετάνιος οδτος κατήγετο άπό τά Σουίενά 
τών Καλαβρύτων, Έπ(σημος, ^(^ρηματίσας άρματωλό^ 



38 

προ τ?)ς επαναστάσεως. Ύπερασπίζετο άπό τον Αση- 
μάκη ν Ζαίμη ν, διότι παλαιότερα ώς προεστώς των 
Καλαβρύτων συνέδραμε τήν Τουρκικήν έξουσίαν και 
έσκοτώθη δ περίφημος Θανάσης Πετιμεζας, προς άντι- 
κατάστασιν τοΟ δποι'ου εκαμον τον Σκαλτσαν τοΟτον 
άρματωλόν τ^)ς Επαρχίας ώς έμπιστευμένον τοΟ 
Ασημάκη Ζαΐίμη. ^ 

Οΰτο; δέ ώς άρματωλός είχε προετοιμάσει και 
στρατιώτας κα\ εν?κα τούτου κατά τήν εναρξιν τ?]ς 
επαναστάσεως είχε σώ;.•α στρατιωτικόν. *Όταν δέ έφο- 
νεύθη δ προπορευόμενος ΤοΟρκος τοΟ Άρναούτογλου 
κατά τήν θέσιν Πλαιαναά, ώς ανωτέρω ειπομεν, και δ 
Άρναούτογλους έγύρισεν οπίσω εις τά Καλάβρυτα, 
νύκτα έπέρασεν άπό τά Σουδενά, καΐ κατέλυσεν εις 
τήν οίκίαν τοΟ Σκαλτσα ίπου άφ-ήκε δύω φορτώματα 
πράγματα, και τοΟτο διότι 6 Σκαλτσας ώς άρματω- 
λός, ήτον άνθρωπος ττ)ς Τουρκικ•?)ς εξουσίας. Αυτά 
δέ τά πράγματα έμοιράσθησαν έπειτα εΙς πολλούς 
στρατιώτας Έλληνας, ίταν έπ?)ραν και των άλλων 
Καλαβρυτινών Τούρκων τά πράγματα. Ό δέ Σκαλ- 
τσας βοηθούμενος και άπό τά παιδιά του τόν Σωτήριον 
καΐ Γεώργιον, δταν ύπ^Ιγον οί Καλαβρυτινοί εις τό 
Λεβίδι, εστάλη άπό τόν Χαραλάμπην είς τό χωρίον 
Κακούρι μέ τους Οπ' αυτόν στρατιώτας. ΈκεΓ δέ 
σταθμεύων συνήθροισε και τους στρατιώτας των πέριξ 
χωρίων. "Οτε δέ είδε τους Τούρκους ερχόμενους άπό 
τήν Τριπολιτσαν εΙς τό Λεβίδι διά νά προσβάλλουν 
τους Έλληνας, έβαλε φωτιά και ειδοποίησε τους κλει- 
σθέντας εις τό Λεβίδι. Έπειτα έπρόφθασε κος\ άνέβη 



39 

εΙς το βουνόν Σταχτερον δια να εβγη είς τον "Αγιον 
Νιχόλαον και τ?)ν Έλληνίτσαν. Έλθών δέ έκεΓ έπί)ρε 
τ^ς πλάταις των Τούρκων άπό το [Λεση(χβρινόν μέρος, 
και οδτως έπροχώρησεν είς το χωρίον Λεβ(δι. Κατά 
ταύτην δέ τήν μάχην διεκρ(θη δ υίός του Σωτήριος. 
Τότε δέ έφθασε και ή ερχόμενη βοήθεια άπο το Διάσε- 
λον και τήν Βυτ(να, και έξ αύ'ΰών ύπί)γον εΙς τήν μά- 
χην και οΐ μισοί ΜαγουλιανΓται και Ααστιώται, έν οΤς 
δ Κωνστ. Παπαζαφειρόπουλος, δ Στεφανί]ς Ί. Τολο- 
γας και άλλοι. Έγώ τότε έμεινα εΙς το Διάσελον, ώς 
καΐ άλλοι πολλοί στρατιώται, διότι ήμην ακόμη ύπό 
τάς διαταγάς τοΟ στρατηγοΟ Κανέλου Δεληγιάννη. 
Εις δέ τό βουνόν τής Βυτίνας ένώθησαν ίλοι, δ Πλα- 
πούτας καΐ λοιποί καπεταναίοι, καΐ δ Νικόλαος Πετι- 
μεζας, ίστις ευρέθη τότε και αυτός εΙς Βυτίναν πορευό- 
μένος είς Εαλάμας δια ν' αντάμωση τόν Πετρόμπεη 
φέρων και χρήματα στελλόμενα προς αυτόν άπό τους 
προδχοντας'τών Καλαβρύτων. Εκεί επίσης εύρίσκετο 
κα\ δ Ηλίας ΤσαλαφατΓνος μέ ολίγους Μανιάτας, 
βστις και αυτός μετά των άλλων ΰπήγεν είς Λεβίδι. 
Οΰτοι δέ βλοι άμα άνεφάνησαν άνωθεν και εΤδον το 
Αεβίδι έβαλαν της φωναΓς, ερριξαν και τά τουφέκια 
των προς έμψύχωσιν των κλεισμένων Ελλήνων. 
ΤοΟτο δέ οί ΤοΟρκοι ιδόντες εδόθησαν είς φυγήν, και 
οΐ κλεισμένοι Έλληνες τους κατεδίωκον. Ένας δέ 
ΤοΟρκος έκρύβη είς Ινα σπίτι άπό κάτω άπό μίαν κο- 
φίναν, τοΟτον άνεκάλυψεν δ Ααστιώτης Αιάκος Κα- 
ράμπελας καΐ τοΟ έκοψε τήν κεφαλήν. 'Άλλος δέ πά- 
λιν ΤοΟρκος έμβήκεν είς τον ναόν τοΟ Άγιου Χαρά- 



40 

λάμπους και ένησχολεΓτο να έχβάλη τα μάτια των 
αγίων, (χή γνωρίζων δτι οί άλλοι ΤοΟρκοι έφευγαν. 
*ΑφοΟ δέ άπεστράβωσε τους αγίους, κατόπιν επήρε 
τήν κολυμβήθραν εις τον ώμόν του, και έξελθών τοΟ 
ναοΟ Ί^κολούθει τους άλλους, άλλ' οί Έλληνες τον 
έπιασαν καΐ τον έφονευσαν. Πολλοί δέ άλλοι ΤοΟρκοι 
έμειναν σκοτωμένοι, καΐ τότε πάλιν οί Έλληνες είδαν 
τί πράγμα είναι ό ΤοΟρκος και πώς σκοτόνεται. Μετά 
δέ ταΟτα, βταν έπανήλθον οί στρατιώται εΙς το Διά- 
σελον, μδς διηγήθησαν δλα τα τοΟ πολέμου, και 
ίτι είδον πολλά παράξενα και το σουνούτευμα των 
Τούρκων. 

Μετά δέ τον πολεμον τοΟ Λεβιδίου ό Σκαλτσας 
ευρέθη εΙς Κόρινθον, ίπου ήτο καΐ δ Αρχιμανδρίτης 
Φλέσας. ΈκεΓθεν ύπί)γεν εΙς "Αργός, βπου έπολιορκήθη 
εις το μοναστήριον μέ τους λοιπούς Άργείους και τον 
Παπα Άρσένην Κρέστην από τον Κεχαγιάμπεην, και 
6θεν έφυγε τήν νύκτα διά μέσου των Τούρ>βων πολιορ- 
κητών μέ το σπαθί είς τάς χεΓρας. Μετά δέ τήν φυγήν 
τοΟ Μουσταφά Κεχαγιά από το *Άργος, δ Σκαλτσας 
ύπήγε προσωρινώς εΙς το Παρθένι, και ΐ3στερον κατά 
το Παγκράτι και το Διάσελον τοΟ Γκιόζα, ίπου ήσαν τά 
Καλαβρυτινά σώματα, και έπολιόρκουν εκείθεν τήν 
Τριπολιτσαν, άλλα καΐ έκεΓ ολίγον εμεινεν. Έλθόντος 
δέ τοΟ Πρίγκηπος Δ. Υψηλάντη, ήλθε και αυτός είς 
το στρατόπεδον των Τρικόρφων, και τότε δ Πρίγκηψ 
τοΟ έχάρισε μίαν σημαίαν, καΐ τόν έτίμησεν ως παλη- 
κάρι, και άρχηγόν τόν έκαμε, και κατόπιν τόν εστειλεν 
ξ,Ις τήν έπαρχίαν Φαναρίου νά έκβάλη τους έκεΓ στρα- 



41 

τιώτας» και να είπη είς τον Τσανέτον Χρηστόπουλον 
χαΐ τους λοιπούς καπεταναίους να υπάγουν εΙς την 
πολιορκίαν των Πατρών, άλλ' οί ΦαναρΓται δέν ύπή- 
κουσαν εΙς την διαταγήν ταύτην, άλλ'ήλθον είς την 
πολιορκίαν τ^ίς Τριπολιτσας, έδικαιολογήθησαν είς τον 
Πρίγκηπα, και έμειναν έκεΓ μέχρι τέλους τ•?)ς αλώ- 
σεως. Έπειτα δέ δ-Σκαλτσάς Οπ-ήγεν είς τήν πολιορ- 
κίαν των Πατρών. ΈπΙ δε τί)ς είσβολ-ής τοΟ Δράμαλη 
είς τήν Πελοπόννησον μετέβη εΙς Κόρινβον και έλαβε 
μέρος εΓς τινας έκεΓ μάχας, κα\ μάλιστα εΙς τήν των 
Βασιλικών, ίπου έπεσε μαχόμενος δ Αναγνώστης Πε- 
τιμεζας και το παιδί του δ μετονομασθείς Ποτήρης, 
ως κα\ άλλοι πολλοί. Ύστερον ευρέθη και εΙς Άκρά- 
ταν, δπου έπολεμήθη δ άπομείνας ολίγος στρατός τοΟ 
Δράμαλη. Ύπήκουε δέ δ Σκαλτσας εΙς τάς διαταγάς 
τοΟ Ανδρέα Ζαίμη. 



ΑΛΕ ΑΦΟΙ ΝΙΚΟ ΑΟΠΟΤΑΟΙ 

Κατήγοντο έκ τής πόλεως τών Καλαβρύτων, 

και. υπηρέτησαν τήν πατρίδα πολιτικώς και στρατιω- 
τικώς. ΚαΙ δ μέν Δημητράκης κατ* αρχάς ήτο μετά 
τοΟ Σ. Χαραλάμπη, ως γραμματικός και μυστικοσύμ- 
βουλός του, έπειτα έχρημάτισε και είς άλλας πολιτι- 
κάς υπηρεσίας, οί δέ λοιποί αδελφοί του παρηκολού- 
θουν τον άδελφόν των Άνδρέαν τον έπιλεγόμενον 
Χάϊντα. Ούτος δέ δ καπετάνιος ευρέθη κατά τάς γενο- 
μένας μάχας έπι τ?]ς πολιορκίας τών Πατρών, είς το 



^42 

Λεβίδι, το Μεσολόγγι καΐ εΙς τα λείψανα τοΟ Δράμα- 
λικοΟ στρατοΟ, ίπου έπαινέθη ώς παληκάρι. 



αναγνώστης ςτριφτομποαας 

Ό καπετάνιος οδτος κατήγετο, ώς λέγεται, από 
το χωρίον ΜεσοροΟγι τ•?)ς Κλουτσίνας. Κατά δε τήν 
αρχήν τ•?)ς επαναστάσεως έξεκίνησε άπό τήν Κέρτεζην 
των Καλαβρύτων μέ ολίγους στρατιώτας, εως 15, 
διότι δέν εΤχε περισσοτέρους, των ά'λλων Κερτεζιτών 
εχόντων άλλους καπεταναίους, ένας έκ των δποίων 
ήτον δ Τσέκος, και κατά πρώτον έφάνη Οπό τάς δια*- 
ταγάς τοΟ Σωτηρίου Χαραλάμπη καΐ έγένετο καπετά- 
νιος των συγχωρίων του, έλθών μετ' αυτών είς Λεβίδι. 
Παλαιότερα δε άπό τοΟ 1800 έως 1805 μετήρχετο 
τον διδάσκαλον εντός τ•?)ς Τριπολιτσας και κατά τό 
άκρον τ•?)ς πόλεως είς τήν ένορίαν τών Ταξιαρχών. Οί 
διδάσκαλοι τότε ήσαν σπάνιοι, αί δέ ΤοΟρκοι τους κατε- 
φρονούν, καΐ ολίγοι έξ αυτών έμάνθανον τά άπλα 
γράμματα, καΐ τοιουτοτρόπως εύρίσκοντο εδώ και έκεΓ 
εις τάς συνοικίας της πόλεως σχολεΓα και τά παιδία 
έμάνθανον τά λεγόμενα κοινά γράμματα δλως διόλου 
ακανόνιστα, οί δέ διδάσκαλοι έπληρώνοντο άπό τους γο 
νείς τών παιδιών. Άλλα και διδάσκαλος ων δ Στρι- 
φτόμπολας, ήτον βμως στιβαρός και ζωηρός* έγνώριζε 
νά πετά τό μαχαΓρι κάμποσον μακράν, καΐ τοΟτο έδί- 
δασκε καΐ είς τά παιδία. Ήτον άσπονδος εχθρός τών 
Τούρκων, καΐ ολημέρα ήρ^τετο §ίς φιλονεικ^α^^ με αό•^ 



τους, $έν έ^ύνατο νά τους βλέπη χαι δέν τους υπέφερε 
διότι τον έπειραζαν. Μ(αν ήμέραν έφιλονείχησε μέ ενα 
ΤοΟρκον χαι τον έμαχαίρωσε, κα\ αμέσως εγεινεν άφαν- 
τος από την Τριπολιτσαν. Μετά ταΟτα έφάνη εΙς Ζά- 
χυνθον χαι χατετάχθη εΙς τα έχε! στρατιωτιχά τάγματα, 
καΐ ίγυμνάσβη εΙς τήν δπλασχίαν. Κατά 5έ τά 1818 
πάλιν έφάνη εΙς Τριπολιτσδν ώς σωματοφυλαξ τοΟ 
Ά(7ημάχη Ζαΐίμη, ένίεδυμένος χαΐ ώπλισμένος ώς οί 
τότε ΤοΟρχοι. ΈχεΓ ήσθένησε βαρέως, χαΐ 6 Ζαΐίμης 
ίέντέν έπεριποιήθη, άλλα τον άφΙ)κε χα\ έφυγε, χαΐ 
πολύ διά τοΟτοέλυπήθη, χαι φοβούμενος τους Τούρκους 
κατέφυγεν εΙς τοΟ Ιωάννου Στεφανοπούλου, ίστις 
χατήγετο άπό τήν χωμέπολιν Ζάτουναν τί]ς Καρυταί- 
νης, μεταβάς δέ εΙς Ζάχυνθον εμεινεν ολίγον χρόνον 
έχει, χαι έπειτα ήλθεν χαι άπεχατεστάθη είς Τριπο- 
λιτσαν έπαγγελλόμενος τον ώρολογοποιόν ΤοΟτον τον 
Σιτεφανόπουλον, εΓτε διά τήν τέχνην^του, είτε διότι ήλ- 
θεν άπό τήν Ζάχυνθον, οΐ ΤοΟρχοι δέν ηθέλησαν νά τον 
προσβάλουν, οίίτε τον είχον είς τήν τάξιν των ^αγιάδων. 
06τω είς τό σπίτι αύτοΟ ήσφαλισθη δ Στριφτόμπολας, 
χαΙέχεΓ έξεγέρεψε, χαι κατόπιν παραπονούμενος ελεγεν, 
βτι πλέον δέν θέλει νά δουλεύση κανένα, καΐ 2τι θέλει 
νά γείνη κλέφτης, και εφυγεν έκεΓθεν κα\ δστερον ήλθεν 
είς Λεβίδι, δπου και άπέθανεν εΙς τήν μάχηνταύτην, ώς 
εις τά εκδοθέντα απομνημονεύματα είπομεν. ΚαΙ είς 
τήν μάχην τών Καλαβρύτων πρότερον έφάνη, ίτι είχε 
πολύν ένθουσιασμόν, άλλ' έκεΓ δέν είχε στάδιον διά νά 
άναδειχθή, διότι έντος 24 ωρών οΐ κλεισθέντες ολίγοι 
ΤοΟρχοι παρεδόθησαν είς τους προκρίτους τής επαρχίας. 



44 



ΚΑΡΑΣ ΠΤΡΟΣ 



Ήτον από τα Νεζερά των Καλαβρύτων, και καθ' 

δλην την έπανάστασιν ήτο πολύ ενθουσιασμένος χα\ 
ετρεχεν εΙς τους πολέμους μέ τους ύπ' αυτόν στρατιώ- 
τας. Μάλιστα δέ είς το Λεβίδι έδειξε την μεγαλειτέ- 
ραν παληκαριάν, διότι ένφ οί σύντροφοι του δέν ηθέ- 
λησαν να κλεισθοΟν μέσα είς τα σπίτια δια να πολε- 
μήσουν, άλλ* εφυγον, αύτος απεφάσισε και έκλείσθη 
μόνος του εις τον ληνόν τοΟ γέρω Σταμάτη Δημη- 
τρακοπούλου, δθεν έπολέμησε και έσκότωσε Τούρκους, 
έως οδ ήλθεν δ Σκαλτσας και τους ήνάγκασε ν'άπο- 
μακρυνθοΟν έκεΓθεν. Ή πραξις αδτη τοΟ Καρασπύ- 
ρου δμολογεΓται άχρι τ•?)ς σήμερον. Ευρέθη δέ είς τήν 
πολιορκίαν των Πατρών, είς το Μεσολόγγι μετά τοΟ 
Ανδρέα Ζαΐίμη, και είς τήν ^Ακράταν. Τότε δέ μάλι- 
στα είχον έλθει άπό το Μεσολόγγι, καθώς ήσαν, δλοι 
οί στρατιώται τοΟ Ζαίμη τοΟ τμήματος των Νεζερών, 
έν οίς δ περίφημος δια τάς άνδραγαθίας του ηγούμενος 
τ^Ις Μον^ς των Νεζερών Νικηφόρος. 



Ο ΜΟΤΡΑΟΓΕΟΡΓΗΣ 

Ό Μουρλογεώργης κατήγετο άπό το χωρίον 
ΣκοΟπι τών Καλαβρύτων. Κατά τάς αρχάς τ•?)ς επανα- 
στάσεως παρηκολούθησε τον στρο^τηγόν Κανέλον Δε- 
ληγιάννην. Ευρέθη μέ τά Καρυτινά σώματα είς τήν 
πολιορκίαν τοΟ Λάλα μετά τοΟ Δημ. Δεληγιάννη, και 
Ιπειτα ξ,ϊς τήν πολιορκίαν τής Τριπολιτσας )ς«τά τά 



4ή 

Τρίκορφα, καΐ έμεινε χαΟ' ίλον τον χρόνον τί)ς πολιορ- 
κίας. Αύτος καΐ 6 αδελφός του και τίνες άλλοι απέδει- 
ξαν πολύν ζ^λον και προθυμίαν εΙς τον πόλεμον. 
Ήτον επιτήδειος εις τους άκροβολισμούς^ καΐ δέν πα- 
ρήρχετο ήμερα να μήν ζυγώση εΙς το φρούριον δια να 
ίρεθίζη τους Τούρκους και να γίνεται πόλεμος. Ή πα- 
ληκαριά του ήτον αμίμητος. Έχρησίμευεν ώς διδά- 
σκαλος εΙς τους άλλους Έλληνας δια τήν προς τάς 
μάχας παρακίνησίν του. Κατά τήν 12 Ιουνίου, δτε 
ελιπον οΐ αρχηγοί καΐ οΐ άλλοι καπεταναίοι προς ύπο- 
δοχήν τοΟ Δημητρίου Τψηλάντου, οΐ ΤοΟρκοι εννόη- 
σαν τοΟτο» και ίνόμισαν 2τι 6 καιρός ήτο κατάλληλος 
να εξέλθουν τής πόλεως καΐ να πάρουν της πλάταις 
των Ελλήνων κατά τόν Μικρόν Μύτιχα τοΟ χωρίου 
ΜαρκοβουνίοΟ. Εις τον γενόμενον τοΟτον πόλεμον δ 
Μουρλογεώργης εκαμεν ανδραγάθημα γενναιότατον, το 
δποΓον δέν δύναται τις νά το περιγράψη. Περιεκυ- 
κλώθη άπό Τούρκους ίππεΓς, αλλά δέν άδειαζε τό του- 
φέκι του, καΐ μόλον 2τι όδιακόπως έπροσποιεΤτο, ίτι 
θά τουφεκίση, ίμως δέν τό έπραττε, καΐ τοιουτοτρό- 
πως έσταμάτα τους Τούρκους. Έπειτα ένας ΤοΟρκος 
τον έπρόφθασε καΐ έσυρε τό σπαθί του νά τοΟ κόψη τό 
κεφάλι, άλλα τότε αμέσως δ γενναΓος Μουρλογεώργης 
ήρπασε τον χαλινον τοΟ ίππου, καΐ ιδίως εκείνο τό 
μέρος αύτοΟ τό λεγόμενον Τουρκιστί μπιλιάνι καΐ 
έχώθη άπό κάτω ε!ς τήν κοιλίαν τοΟ ίππου, καΐ έκρά- 
τησεν αυτόν είς τόν τόπον. Ό ΤοΟρκος τόν έπιστόλισε 
καΐ τόν έλάβωσεν ελαφρά καΐ κατεβατά είς τά ψαχνά, 
καΐ μέ τήν άλλην πιστόλαν του πάλιν έπραξε τό ίδιον, 



46 

καΐ δέν ήίύνατο να τον σκοτώση οβτε πλέον (χέ τά 
σπαθί, 6 Έλλην τότε αμέσως έξεχοίλιασε τό άλογον 
(χέ τήν [χάχαιράν του, το δποΐον επεσεν, καΐ μετ* αύ- 
τοΟ καΐ δ ΤοΟρκος, τον δποΓον έλιάνισε μέ τήν μά- 
χαφάν του. Τήν παληκαριάν ταύτην οΐ Έλληνες εβλε- 
πον [Λακροθεν. 

Ό Μουρλογεώργης καίτοι εφερεν εΙς το σώμα 
του ίπτά πληγάς, 2μως έσώθη κα\ εστάλη να θερα- 
πευθή εις τά νοσοκομεΓον τ?]ς Βυτίνας, 6που δ χειρουρ- 
γός Νικόλ. θεοφιλοπουλος τον έπεριποιήθη και τον 
έθεράπευσε. Κατόπιν εΙς άλλας μάχας έκαμε καΐ άλλα 
τοιαΟτα ανδραγαθήματα, καΐ ένεκα τούτων εγεινε γνω- 
στός είς τους Έλληνας. Ό Μουρλογεώργης τοιοΟτος 
ών, δέν έδυνήθη, κατά δυστυχίαν νάλάβη μικράν πε- 
ρίθαλψιν, και άπέθανεν άστεγος. Ή δέ Κυβέρνησιί τοΟ 
Όθωνος έπειτα έφέρθη κα\ εΙς αυτόν, καΐ εΙς πολλούς 
άλλους δμοίους άγωνιστάς άπονος Κυβέρνησις. 



ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΑΚΕΑΛΑΡΙΑΑΗΣ 

Και οδτος κατήγετο έκ ΣοπωτοΟ. Υπηρέτησε 
στρατιωτικώς ύπό τόν Κωνσταντϊνον Πετιμεζαν ώς 
υπασπιστής είς διαφόρους μάχας κατά τάς γενομένας 
πολιορκίας των Πατρών καΐ τής Κορίνθου" έπολέμησε 
δέ μετά τών άλλων καΐ τά λείψανα τοΟ Δράμαλη κατά 
τήν *Ακράταν. Κα\ πολιτικώς υπηρέτησε τήν πατρίδα 
χρηματίσας Γραμματεύς τοΟ Υπουργείου τοΟ πολέμου. 



47 
ΕΠΑΡΧΙΑ ΓΑΣΤΟΪΝΗΣ 



ΓΕΩΡΓΙΟΙ! ϋΙϋΙΝΗΙ! 



Επίσημος 5ιά τήν πάλαιαν χαΐ ευγενή καταγω- 
γήν του, καΐ περίφημος δια τήν πολιτικήν του ίύνα- 
μιν κατά τήν έπαρχ(αν τής Γαστούνης. Υπηρέτησε τήν 
πατρίδα στρατιωτικώς και πολιτικώς βοηθούμενος και 
άπό τους δύω υΙούς του Χρύσανθον κα\ Μιχαλάκην. 
Έτον ένας έκ τών αρχόντων καΐ προκρίτων τής Πε- 
λοποννήσου. Τπήρξε πρόεδρος των Εθνοσυνελεύσεων 
καΐ πληρεξούσιος. ΈπΙ δέ τοΟ Καποδιστρίου προέδρευ- 
σε τής Συνελεύσεως καΐ τής Γερουσίας. Έφυλακίσθη 
είς Τδραν μέ τον θ. Κολοκοτρώνην έπΙ τ-ής Κυβερ- 
νήσεως τοΟ Γ. Κουντουργκοτη. 



ΧΡΤϋΑΝβΟΣ ΧΙϋΙΝΗΙ! 

Γΐός τοΟ* Είρημένου Γ. Σισίνη. Στρατηγός άρι- 
στος Αι έχδουλεύσεις του εΤναι πασίγνωστοι. Έπο- 
λέμησεν εΙς Αάλα κατά τήν πολιορκίαν των Πατρών, 
καΐ είς το Μεσολόγγιον. Μάλιστα δέ ύπήγε ριέ σώμα 
στρατιωτών προς ]}οήθειαν τών αδελφών μας Αθη- 
ναίων άρχηγοΟντος τοΟ Γ. Καραϊσκάκη. Έφυλακίσθη 
εΙς Τδραν μετά τοΟ Κολοκοτρ-'νη καΐ λοιπών. 



ΗΙΧΑΑΑΚΗΣ ΣΙΣΙΝΗΣ 



Και οδτος υΙος τοΟ Γ. Σισίνη καΐ αδελφός τοΟ 
προειρημένου. Ύπήρξεν επίσης κα\ αυτός στρατιωτι- 



48 



χος, ευρεθείς ιΐς πολλάς μάχας, απεδείχθη γενναίος. 
Έπ\ δέ τ•?)ς εισβολές τοΟ Ίμβραήμ εΙς Γαστούνην 
αίχμαλωτίσθη 6πο των Αράβων μετά τοΟ περίφημου 
Διονυσίου Διάκου καΐ άλλων εις το ΧλουμοΟτσι δΓ 
ελλειψιν τροφών. 



ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΣΙΣΙΝΗ2! 



Οδτος υπηρέτησε το έθνος πολιτικώς, γενόμενος 
πληρεξούσιος, βουλευτής και χρηματίσας φροντιστής 
τοΟ στρατοΟ κοζτά τήν πολιορκίαν τών Πατρών έπΙ 
τοΟ θ. Κολοκοτρώνη, δαπανών και έξ ίδιων είς τάς 
άνάγκας τοΟ έθνους. 



ΝΙΚΟΑΑΟΣ Ι. ΣΙΣΙΝΗΣ 

Τπ•ήρξε στρατιωτικός, ευρεθείς ε!ς πολλάς μά- 
χας, καΐ κατ' εξοχήν είς τήν έκστρατείαν τών Αθη- 
νών, ι 



ΑΙΟΝΤΣΙΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΟΠΟΤΑΟΣ 

Υπηρέτησε πολιτικώς, εόρεθείς είς τήν είσβολήν 
τοΟ Δράμαλη είς τήν Πελοπόννησον, και μέλος, ών 
τότε τ^Ις Πελοποννησιακής Γερουσίας πολύ συνετέλεσεν 
είς τήν καταστροφήν του. 



αναγνώστης ΜΑΤΣΟΥΚΑΣ 

Κατήγετο άπό τό χωρ(ον Άλητσελεπή τής Γα- 
στούνης, ύπηρετήσας στρατιωτικώς και πολιτικώς τον 



4». 

αγώνα άπ' άρχγ^ μ^ιχρι^τέλορς, χλι. δαπανών £ίς τίζ 
άνάγκας τί)ς πατρίδ^ςέξ'ζδίων του. 



Ο ΚΑΠΕΤΑΝ ΚΟΝΣΤΑΝΤΗϋ 

Οδτος κα^ήγετο 'έζ Άνίραβίοας ^1\ς Γαστούνης. 
Ύπηρξεν 6 καλλίτερος στρατιωτικός πολεμήσας παν- 
τοΟ, και ιδίως είς τήν περίφημον μάχην τ-ής 9 Μαρτίου 
1822 κατά την πΌλ'ιορκίαν των Πατρών ήνδραγάθησε. 
Τότειδέήτο με το σώμα τοΟΚωνσταντϊ) ΠείΛμεζα. 
ΕίφέΟή και &1ς άλλας πόλλάς μάχας, καΐ εις τήν ^ρώ•» 
την κατά το χωρίον Λαντσόί, προς τούς^ Λαλα*οι>ί^. 
Τούρκους μά/ην, και τέλος ύπ^γε καΐ είς Μεσολογ- 
γιον 6ταν έπο>^(;)^εξτο.. . ^,. ; ^ 



^' ^ΔΕΑΦΟί ΗΑΡΑ^ΒΡΑΐΟί 

Ούτοι >θί τρχΖ^ς αδελφοί ^^/^μάζοντο Δημήτριος ν 
'^^ναστάσιο; Ηα\ Αίιχάλγ^ς. ^ Κατςί «^ $έ , τάς άρχφ; τί)ς 
έπαναστάσ^ί^ς ^^νεφρινίσθησριν ΟπΟντ^ν Δημητριον^^Πατ, 
π^τσ(|>Ηην;.-κρ£)^:^ζ^055ρν μέρ^ εΙς, δλόυςτους πολέμους 
τ:ί)ς Τ)(ίιπο.λ^Τ^3(δςν ?1ί '^ρύς ^πί^ί^νς ^ίαΐ 6 Παπ^τσώνης, 
έ^ολέμι^α^, Η«ι- δνρο^ίίθη^ο^ν ,Ας. καλλοί πολιμι^τοά. 
Άλ<ι>θςιν^ς $έ!τί^ς Τρ^τ^ολιτφϊ^ς, οΐ ΚαραμαραΓοι ύπή^ 
γον\€ίς.τόν.'Κ9^©κοτρώνην, ,?ςοίΙ•.ώς ικοματαρχαι . παγ- 
ταχ.οΟ παρευρέθησαν, διότι κςιι οι τρ^Γς- οντες ένωμεΜΟ^ 
άπετέλουν σώμα δυνατόν. Μετά δέ τήν έλ^υθερίαντοΟ 
έθνους πρώτοι απεφάσισαν να κατοικήσουν εΙς τοΟ 

4 



50 

Λάλα, δπως εχ νέου άνεγείρωσι τήν περ^φημον ούσαν 
κωμόπολιν έπι των Τούρχων Αλβανών. 



ΕΠΑΡΧΙΑ ΠΤΡΓΟΤ 



ΧΡΙ^ΤΟΑΟΥΛΟΣ ΑΧΟΛΟΣ 



'Ή οικογένεια αΰίη των 'Αχόλων ήτον επίσημος 
χαΐ πολύ συνετέλεσεν εις τήν άνε^αρτησίαν τοΰ ε6νο!>ς,' 
ώς χαΐ άί λοιπαΐ οίκογένειαι. . 



ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΒΙΑΑΕΦΗ^ 

Καπετάνιος γνωστός και ένας έχ των ύπηρετησάν- 
των εΙς τα έν Έπτανήσψ Άγγλικ(χ τάγ^Αατα. Ή τότε 

δε διαγωγή του και ή φρόνιμος γενναιότης του, ένωμέ- 
ναι 'μέ.τ/ιν ευγενή "ύπερηφανειαν, ήνάγκάζον τους έκε? 
αξιωματικούς Έλληνας και "Αγγλους, ώστε κάνε\ς να 
μή τολμδ να 'χάμη' κατ* αότοΘ τήν παραμικράν περι- 
φρόνησιν, διότι αμέσως τοΟ έζήτε.Γ ίκανοποίηϊην χαι 
κατά τοΟτο τους είχεν δλους- τρομάξει•/ Έπανελβών δε 
εΙς τήν.Πελοπόννησον κατά τάς αρχάς τής έπίρνο^ιστά- 
σεως, έ-τίόλέμει κατά των ' Ααλα (ων Τούρκων, άλλα 
κατά δυΦτυχίαν, εις τίνα κατ* αότων μά)(^ην πίριεπλέ- 
χθη κατά τήν θέσιν Σμίλα καΐ έφονεύθη, καίοδτως 
έχάθη έγνωσμένον παληκάρι. 



51 



Οδτος υπηρέτησε στρατιωτικών χαΐ πολιτιχΰς, 

ώς πληρεξούσιος πάντοτε των Εθνοσυνελεύσεων και 
βουλευτής. 

ΑΥΚΟΤΡΓΟΖ ΚΡΚΖΤΚΝΓΓΗ1! 

Οδτος έχρησίμευσε.πρί τί)ς ίπαναστά εως μετερ• 
χομενος τον ^ιίάσχαλον έντΑς τ^Ις πατρίδος του Πύρ- 
γου και εργαζόμενος υπέρ τϊ)ς ΦιλιχΙ)ς Εταιρίας. Πολ- 
λούς μαθητάς ώφέλησεν εΙς τα ελληνικά γράμματα. 
Έπειίή ίμως Ιίίδασκεν αυτούς καΐ τα πολεμικά, κα\ 
τάς κινήσεις τάς στρατιωτικάς, καΐ ώμίλει εΙς αυτούς 
περί ελευθερίας, ήλλαξε ίέ καΐ τά ονόματα τών μα- 
θητών του, μετονομάσας τον μέν Κώνστα ντ<), Σόλωνα, 
'ϊάν Δηαήτριον, θαλ^ν, καΐ άλλους μέ άλλα αρχαίων 
μεγάλων ανδρών ονόματα, 9( ΤοΦρχοι χ«\ ο( αγάδες 
τοσ τόπον του, βλέποντες χαΐ άκούοντες τά τοιαΟτα, 
ηθέλησαν νά τέν κακοποιήσουν, καΐ έπΙ τέλους τον 
έφυγάδευσαν. Μετά δέ ταΟτα ίλθούσης τ?)ς επαναστά- 
σεως έπΐ^ρε καΐ αυτός τά βπλα, ώς καΐ οΐ λοιποί τοΟ 
τόπου του, καΐ ευρέθη εΙς πολλάς μάχας ώς στρα- 
τιωτικός. Ά'λλά ϋ(χ\ ώς πολιτικός ' υπηρέτησε, καΐ μά- 
λιστα. ΙπΙ τής Κυβερνήσεως τοΟ Κουντουργιώτη διω- 
ρίσθη μέλος μιας έπιτροπί^ς τότε τής Πελοποννήσου, 
καθήμενος εις Τριπολιτσαν κρι\ προμηθεύων τά άναγ- 
καΓα εΙς τον πόλεμον. Έλθόντος δέ τοΟ Ίμβρα-ημ; 
εφυγεν άπό τήν Τριπολιτσαν, και υπηρέτησε. κά\«ε1ς 
άλλας πολιτικάς υπηρεσίας. 



ο2 



ΑΗ1ίϊΒΤΡΪΟ£ ΑΤΓέ!Ρ4Μ«>£ 



• ". Τιτηρέτησε -πολιτικώς ίντΆς'• το(7• τόποτυ έτοΐ(χά- 
ζων τά'ΊΓΟΟ πολέμου." ^ ' *" • ^^ ' ' ••'» ; • . '^" --^ 



♦ .ρδ'ϊ^ς έπανελθών άποτήν ΪΙύρώπην'-ίπου^Ι^που- 
δασβΜ την ίατρικήν εΙς τήν πατρίδ^ί '^.βν, ■Ι^'^'^αχ^*^^ 
τον ι ίατρςν ,έχεΓ. 'Ε.γξ()6εί<π)ς .^δέ .τής έτ^αναστξίσεωις 
ύ'^Ίί]ρ4'εϊ(]{χεν φς.τοιοΟτος,καθ' δλην ^τήν διάρ^ιιορν τρΑ, 
(ίγωνοί.-κ,οιι;* άρχάς,.(Λέν {Λετά ^τοα/-ΑΛ^ρ4,9VI^ίΛόντοον 
(ίσ'^^ερον ^δέ )ςαΙ μίί^τ^ν.. θ,. ΚοΧρ^^τρωνην. . ..Ή;^α;ΐϊατ;α 
δ.ε ,άπ^,ίλους^ τςώ; ,ατρατίωτ^ζοι^ζ, , και^«;κοιτ έξοχ^ήν^ 
ά^ίο,.φόν Δη|«ί}τριρν,ΛΤψ;γ|λάντηνν Όλη δέ^ή^9ί*^Υ?ν«ιρ|. 
τώνν-^ύγε:ρΐνν<9ΐν ύπηρ^'Ρη^ϊ^^ το εθνοι,ς. ν ι^Γπο^^τικί^ή >ν?^ 
στράτ(ωτικδ><;:, δθΜΐαναΙ'σί(Γ έξ {δ(ων δν* 'ζάς^φν.άγ^οίίί τοΟ 
πολέμ^Λν. 'Ο δέ\Άΐ5^*τόλης χα^Ι • Αύγε^ιν^ς^. ^ίδελφ^ιΐ 
το5 Άγοψιέ(Ανονος^ ώπηρέτη<ταν στρ«τ^<ί):τικ,ώς,,εύ^?β6ν^» 
τει; 6ΐς<ίεολλαύς.πολέ[Λους -γλ-λτ ο • •' •. .ι • * 






Σ^|ρ^Τ*ιΰ»>τϊκος/ κ^Ι'πολ'ύη;ειρρς.''"^δλαβε ^έρος ιΐς^ 
π«λλά< (χά.χ\χ($*[Αέ.•.(ίώ(χα-στρΐ9&τι^τικέν Ιδιον^.• Ιδίωρνιδέ 
είςτάς μάχας τ^•Λάλαντ•?)ς •9, Μαρτίου -εξιωθεν ^^ο&ν 
Πατρών, ί (Λ^τέβη -κίν* είςτο Μεσολόγγι, και εις τάς 
(λάχοκ χατά τοΟ Δράμαλη,^ καιοδτωί'γν^ίαστδςχ έγένετο 
εις δλους τους στρατιωτικούς. ' ^ .^ * ^ 



&3 



^ ^ρΝΙ|ΤΑΝΤΙΝΟ^ ΓΚΙΚΑρ 

Οΰτος υπηρέτησε .το έθνος στρατιωτικώς, ευρε- 
θείς εις 6λας τάς μάχας, χαΐ προ πάντων εις τήν τοΟ 
Λάλα, κα\ των Πατρών, ύπήγε δε κα\ είς το Μεσο- 
λόγγιον,*π«ρΛκολο\Λ6ν.τόν•Γ. Σισίνην, ^α\ επεΙτα τον 
ΧρύσΛνββν*. Μετέβη δέ χθΐί 4ΐς'τήν πολιορχ£αν•τί]ς 
ώψίοπέλβως τών 'Αθΐ)νών^ έΐίΐ τγ)ς ^ρχηγίίς τοΒ Κίχ*- 
^ϊιϊ^ηί^ϋτ) χαΐ έδείχθη πολύ χρήσιμος. 



ΠΕΤΡΟϋ ΜΗΤΣΟΧ 

Και οδτος, &ξ χάΓδ άδέλφίίςτου Γεώργιος, υπη- 
ρέτησαν ωσαύτως στρατιωτιχως τον άγωνα τοίίΐθνους, 
ε&ρεθέντες €ΐς τη» μ«χην τοί> Αάλα, ιτών ΙΊα^ρων χ» ι 
άλλαχοΟ, χαι εΙς το Μεσολόγγιονμετέβηραν χοώ^^έπο• 
λέμησαν. 



ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΙΔΑίΒΤΗΣ 



' -ϊπ^ίρξε προδχω1> τ7]ς επαρχίας. ΈφΟλάκίσθη 
άπΑ.τί>ύς Τ^όρχοι>ς^€ίς τήν Τριπολιτσδν χαΐ άπέθανεν 
εντός- τών φυλαχών. ' .•..•...• ^ 

, . • .'.. ΑΤ0ΓΛΙΝ1ΧΣΑ -μ ^ •• .• .ν 



ΔΛΚ8Ι0Σ ΜΟϋΧΟΤΑΑΧ 

•... Έχρημάτισε-' στρατιωτικός και ,πολιτΓκό'ς.* Ή 
οΙχογένίί<?ι αΰ^η τ^ν ΜοσχουλαίωΥ. πολλά 'ύπέρ τοΟ 
άγΛνος'έθυσίασίν. ' • • * ^/•• 



54 
ΕΠΑΡΧΙΑ ΚΟΡΊΝΘΟΥ 



ΠΑΝΟΤΤΣΟΣ ΝΟΤΑΡΑΣ 



• Ή οικογένεια /ϋ<δν Νοταραίων. είναι μία. έκ τών 
επισημότερων. τί^ς Πελοποννήσου,. δώ την παλαιότητα 
καν την λαμπρότητα της καταγωγ•?)ς της. Όδέ Πα- 
νοΟτσος ύτΓ•?)ρξε πάντοτε πληρεξού,σιος και Πρόεδρος 
των Εθνοσυνελεύσεων. 



ΣΩΤΗΡΙΟΣ ΝΟΤΑΡΑΣ 



Οδτος έφυλακίσθη μετά των άλλων προκρίτων 

εΙς την Τριπολιτσαν* Υπηρέτησε, δέ τήν πατρίδα πο* 
λιτικώς εντός τ?)ς επαρχίας. 



ΙΩΑΝΝΗΣ ΝΟΤΑΡΑΣ 

Ούτος, δ ένδοξος γόνος τί]ς οικογενείας τ6ν Νο- 
ταραίων έλέγετο κα\ αρχοντόπουλο ν. *Ητον είμορφο,ς 
κα\ καλοκαμωμένος το σώμα. *Αν κα\ νέος κατά τήν 
αρχήν τής επαναστάσεως/ 5μως υπηρέτησε στρτιωτι- 
κώς, έχων σώμα στρατιωτών εντοπίων, και Ρουμελιω- 
τών μισθωτών έξ ιδίων εις τούτους δαπανών, και παν- 
τοΟ παρευρέθη, κατ* εξοχήν δε εις τήν πολιορκίαν τών 
^Αθηνών, ^ίς τήν δποίαν πρώτος τών λοιπών Πελοπον- 
νηαίων έξεστράτευσε, και βπου έπεσε μαχόμενος ε?ς 
τίνα μάχην γενομένην κατά τον Φαληρέα, κα\ Ιδίως 



55 

κατά -ήν θέοιν την λεγομένων Άνάλατα. Και οδί^ος 
προσέτι έφιιλακίσθη εΙς Τδραν έπΙ. τ?)ς Κυβερνήσεως 
τοΟ Κουντουργιωτη. 

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΝΟΤΑΡΑΣ Η ΓΒΟΡΓΑΝΤΑΣ 

Ούτος εύρεθ^ϊς εΙς Βλα/ίαν εγεινεν ιερολοχίτης 
κατά τήν έκεΓέπανάστασιν. Σκορπισθέντων δέ των επα- 
ναστατών, έπανίίλθβν είς Κορινθον, χρησιμευσας ώς 
πολιτικός εΙς τέν αγώνα, καΐ (λετ' αυτόν γενόμενος πλη• 
ρεξούσιος εΙς 'πολλάς εθνοσυνελεύσεις, βουλευτής, γε- 
ρουσιαστής, και υπουργός. 



ΠΑΝΑΓΙΟίΓΑΣ ΝΟΤΑΡΑΣ 

Υπήρξε στρατιωτικός. Αί έκδουλεύσεις 'τοΟ στρα- 
τηγοΟ τούτου φαίνονται εΙς τα μέχρι τοοίε εκδοθέντα 
απομνημονεύματα της Ελληνικής επαναστάσεως. Μά- 
λιστα εΙς τήν έκστρατείαν των Αθηνών ύπήγε μέ 
σώμα στρατιωτών καΐ έπολέμησε μέχρι τέλους. ΈπΙ 
δέ τοΟ Κουντουργιώτη έφυλακίσθη καΐ ούτος μετά 
τών άλλων εΙς "Γδραν. 



ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΙ; ΙΩΑΝΝΗΣ ΑΛΒΑΝΟΙ ΛΑΣΙΟΙ 

Κατήγοντο έκ τών Τρικάλων. Υπηρέτησαν δέ 
τήν πατρίδα πολιτικώς προ τής επαναστάσεως, μετά 
τήν έπανάστασιν έγένοντο . πολύ ωφέλιμοι εντός τοΟ 
τόπου. *Ησαν δέ άνθρωποι φιλήσυχοι καΐ εΤχον πα- 



5•6 

τρίαηισμον ά§ολ"\ίν,' διόιίι' τα^ υιέν επαγγέλματα" άφη/αν 
Λ^ν ^ιίς- .άλλους ^ οδ'Ιδι ίέ έ-πεθύμουνΤ^να ί^ουν'.ίλέυθέραν 
την πατρίδα των, και δια τοΟτο έζώδευόί^'έξ ιδίων '^Ις 
τάς διαφόρους άνάγκας αΟτής. 

' ΑΝΔί'ΝΩϊΤΗ^ Οΐ'κΟΝΟΜΟήόΫΔΟΙί 

/Ητον από τον Μεγά>^ον "Αγ^ρ^ν.Γεώργιρν.^Ρίί^Γρς 
πο^ιτικώ<; καθ'.ίίλ.ψ τήγ. ^ΐίοχ,ήν^,.χο.0 Δράμαλη πρλύ 
συνέδρα|Λε .τρν θ. ίίολοκο^ίρ.ίίνην,.ένρσφ-οίτ'^ς. %ε^νεν 
έκεΙ εις την πατρίδα του ,,. .-■...•; -^ί• 



.. . Τπηρέτησεν. πολιτικώς την .τιατρίδα πρό τ•?]ς 
έπαναστάσεοΰ^ς, .ένεργ((^ν,Οπέρ τ,οΟ .φγίψνος,^χατα §έ^τήν 
έπΛνάστασ<ν εγέν^το γ^ου(τ-ιρρζ^τής ^τφν Ι^αλτεζών^ ο<λι 
μετ' αύτην πάλΐΜ γ€ρ^ρυσιαστής. ' ,• ^. >. . . ^.^,• 



'^ ^τ'ΑΥΡοέ ΝΙΚΟΛΑΟΥ / ' ^ 

Κατήγετο εκ τ?1ς πόλεως Κορίνθου. Τπήρξεν έκ 



των 



/ διακεκριμμένων της έποχ?)ς εκείνης, διότι έγένετο 
και αυτός μέλος της Ψιλικ?]ς Γ^ταιριας, ενεργών και 
προετοιμάζων ίτά τ?)ς έπαί'αο^άσεως, ^ κ«Λ μέτ'ίαύτήν 
δαπϊχνών.'ίξ ιδίων ύττέρ^ρίΟ αγώνος. •Ώς πολιτικός -π6λώ 
έχρησίμευσεν 'έντσς τής -έπα^χίας^ το^>' ^ μέ)^ρΐί ί^'ίου' όί 



Ό καπετάνιος οίίτος ήτον άπα το ^ωρΙο^Χιλι. 
Υπηρέτηση δε την πατρβ% στρατιωτικως έντρς και 
έκτος τ^ς Πελοπονν/^σον, πΛρακολουθών πάντοτε τον 
στρατηγον Νικήταν Σταματελοπουλον. Πολύ δέ συν- 
ετέλεσεν είς τήν πολιορκίαν τΫ]ς Κορίνθου, και ίδίως έπι 
τ?)ς έποχί); τοΟ Δρο([(Κ4λη':<«^ά νήν περί^ηριον [χάχην 
τοΟ Άγιονόρι, δταν- δ Δράμαλης έ.ιτέστρ^ψεν άπό τήν 
Αργολίδα εις την. ΚόρινΟον. ., .. 



' ΧΑΤΕΗ ΓΙΑΙ^ΗΣ 

Οδτός καταγόμενος εκ ΣοφίηοΟ, ύπ^γεν εις την 
Άνάτολήν, και επανήλθε κατά τάς αρχάς τ^ς επανατ 
στάσεως. Ύπ-ί^ρέτησε δε στρατιωτικώς εις τάς δύω 
πολιορκίας τής Κορίνθου, κο;1 είς τήν.μάχγ|ν τοΟ Ά- 
γιονόρι, ' επιστρέφοντος τοΟ Δράμαλη από ,τήν Αρ- 
γολίδα είς Κόρινθον. 

ΝΙΚΑΔΑΟΣ ΟίΚΟΪΛίΐίοΫ-ίίΑ'ΐ'όΐΆΔΕΑΦΟΙ.ΤΟΥ 

;>'-Ησαν εκ τοΟ χωρίου Γχούρα <τοΟ Φονιά. Ή οί- 

?^ογέν€•ια αύτη των Οικονομαΐων έφάνη χρήσιμος κατά 

τήν.έπάνάζΓ^α^-Λϊ δαπ«νώσα έξ.ΐδίιων βίς ΐίάς άνάγχας 

τοΟ τ^ολεμουν ./••"■■ ^• • ' 

' :' .* _ ί / — :* . Ί . 

νΓΚΟΡΓϋΟΣ ΣΠΥΡΙ40Ν 8-«ΥΑΒΡΒ£ 

"'' ' 'Κατήγετο ' έκ Τρικάλων, καΐ'ήτοπολύ ευνοϊκός 
τΑΟ Κιαμιλμπεή• άλλ*ί[Χώς διά τήν προς τήν πατρίδα 



58 

άγάπην του, ήρνήθη, τ^ν αύβέντην του ΌΟωαανόν, 
και έφάνη πολύ συντελεστικός προ και (χετά τήν έπα- 
νάστασιν. "Ύστερον ξμ,ως άπέθανεν εΙς άκραν δυστυ- 
χίαν, τρεφόμενος εις ενα ξενοδοχεΓον των ' Αθηνών (χέ 
τα ^ιφθέντα ζουμιά τ?)ς Αντιβασιλείας. 



ΟΙ ΤΟΜΑ^ΑΙΟΙ 

Ή οικογένεια αίίτη ήτο από τα Τρίκαλα, και 
έχρησίμευσεν έν αρχή τής επαναστάσεως και κατά τήν 
πολιορκίαν τής Κορίνθου στρατιωτικώς και πολιτικώς.. 

ϋ( δέ έκ Κορίνθςΐ) αδελφοί Εΐανελέπουλοι, και αυ- 
τοί κατ* αρχάς συνήργησ^ν διά νά έπανασρατήση εν- 
τελώς ή επαρχία αίίτη, ήτις έφοβεΓτο τον διαβόητρν 
Κιαμίλ[^ιπεην, και είναι ή ιχόνη επαρχία τής Πελο- 
ποννήσου, ή δποία ένεκα τοΟ φόβου έσυλλργίσθη τήν 
έπανάστασιν. Τά αυτά δέ επίσης έπραξε και ή οικογέ- 
νεια τών Αιναρδοπούλων. 



ΓΒΟΡΓΙΟΣ ΚΛΑΑΡΛ^ 

'Ή οικογένεια αΰτη τών Καλαράδων κατήγετο 
άπό το χ,ωρι'ον Άγιονόρι, ίπου έγένβτο ή περίφημος 
μάχη τοΟ Δράμαλη, και έσύγκειτο άπό τους αδελφούς 
Ήσαίαν διδάσκαλον "Αργούς, τόν Παπα Χρήστον, τόν 
είρημένον Γεώργιο ν ναΧ τόν Νικόλαον Ιατρούς. Ό τε- 
λευταίος οδτος μετέβη καΐ εΙς τήν 'Ρώσσίαν. Οδτοι 
ίλοι πρό τής επαναστάσεως υπηρέτησαν πολυειδώς 
τήν τρατρίδα; διά τής διδασκαλίας και τής {ατρι>ι1)ς 



59 



επιστήμης, κατηχοΟντες καΐ διαδίίοντες τά τ?)ς Εται- 
ρίας. Μετά δέ τήν έπανάστασιν υπηρέτησαν πολιτι- 
κώς. Ό 5έ Γεώργιος ύπαρξε πληρεξούσιος των ΈΟνο- 
σιινελεόσεων χαΐ βουλευτής. 



ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΛΑΝΟΠΟΥΛΟΣ 

Οδτος 6 χαπί^άνιος κατήγετο από τον "Αγιον 
Γεώργιον, καΐ έκεΓ έπροιτοσκοτωσε Τούρκους προ τ?)ς 
25 Μαρτίου κατά τήν θέσιν Δερβενάκι. Κατέλαβε το 
χωρίον Ζαχαρία, έκοψε τήν συγκοινωνίαν των Τούρ- 
κων τοΟ "Άργους καΐ τί)ς Κορίνθου, καΐ μετά ταΟτα 
έπαναστάτησεν άπασα ή Κορινθία. Παρευρέθη εΙς πολ- 
λάς μάχας, καΐ προ πάντων ίφάνη χρήσιμος έπΙ τής 
εποχής τοΟ Δράμαλη, διότι, γνωρίζοντα καλώς τον τό- 
πον , δ στρατηγός θ. Κολοκοτρώνης τον μετεχειρίσθη 
ώς δδηγόν. 

ΟΙ ΛΑΚΛ^ΟΙ ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΚΑΙ ΦΙΑΗΣ 
ΓΙΟΥΡΟΤΚΙΛΒΣ 

Οί καπεταναίοι οδτοι κατήγοντο ίκ τής Κορίνθου, 
καΐ υπηρέτησαν στρατιωτικως κατά τόν (ερόν αγώνα, 
λαβόντες μέρος εΙς τήν πολιορκίαν της Κορίνθου διαρ- 
κ ί»ς. Έκτος τρύτου έζήρχοντο τής Κορίνθου μέ σώμα 
στρατιωτών, φυλάσσοντες καΐ πολεμοΟντες κατά ^άς 
άνάγκας τής πατρίδος. Έπι δε τής εκστρατείας τοΟ 
Δ. Τψηλάντου κατά τήν 'Ρούμελην, καΐ τής τοΟ Κα- 
ραϊσκάκη εΙς τάς Αθήνας,. ύττήγον κα\ αύτο\ και άφή- 
καν μνήμην ώς παληκάρια. ■ 



60 
ΕΠΑΡΧΙΑ ΑΊΓίΝΗΣ 



Ή ν^σος Αίγινα προ >Γί}ς έ'Λ^9«σ*ίάσ66^"ήτο άίέ 
την Πελοπόννησον. 

- > - .• χ ••.••-•;_.■' Γ 
ΣΠΥΡΙλΟΝ ΜίΑΡΚΕΑΟΣ ΚΑΙ ΓΒίΟΪ^ΐΙΟΣ 

Α0(ΓΙΟΤλΤΙΛΗΧ ^ ^ ' 

/Αί δύω αδταί οίκόγένέίαι υπηρέτησαν '.κίτα τον 
αγώνα στρατιωτικώς και τ^ΐίλιτϊκώς, διότι (ί^ανετελείιαν 
εΓς την πολιορκία^ |τ•?)ς Κορίνθου, "έπρρ^λεΐτόν τα" αέσα 
τοό ποΛέ[Λου," ήτοι κανόνια, πολέ[Λεφόδ,ιά και λοιπά δι 
ιδίων εξόδων. Προσέτι διετήρουν τού; ύπ' μύτώς στρα: 
τιώτας Αίγινήτας. Έδοσαν δε κ,αι^συνδρΌμην προς τον 
άρχιμανδρίτην Γρ. Φλέσαν δια να έπανασταιίήση έλην 
την. έπαρχίαν τ?)ς Κορίνθου, ώς φαίνεται τοΟτό κατά 
το καύσιμο» :^οΟ''παλ«I>ίσυ^♦^#αίΚα^ρ^λμ^Γ^ε^/.' Έκτος 
τούτων πολύ έβοήθησαν* και τον πολιορκητήν τ•?1ς Κο- 
ρίνθου >'Ανοβγνώστην.Ιϊετΐ(Λεζανν Έκ^ δε τώΛτ Αιγινη- 
τών, στρατιωτών, ίΑέρο.ς^Λέν.ί>ΐϋηγαν «ΐί^ τήν-ριονήν τ^ς 
Φο^νερω{Αένης,, ίπαρακολουθήααντες^όν Δ. Τ'ψηλάντην > 
ώς καΐ^λλοί άπο'τά,γύρ^αθεν χίύρί«•Λί•}^ί?ν«ις,. 'Αγ^'ε- 
λόκαστρον^ Σρφικον κ^\\Χελΐ;ώΤΑ^» και δλρ*( ούτοι κα-^ 
τόπιν έχτύπησαν τ9ύς έρχο(|.ένου$;•εκ ^ήν Πελοπρν^.ητ 
σ.ονπασάδαις, έπειτα ^^λ^Ι τον Γδΐίδν.ΔράμαληνΙκάτά 
'ζψ^ ;1'ψΐ'^'^ροψψ {^ου εξ ^ΛργρυςέΙς.'Κόρινθο.ν. ^ • ^-^ . 

Οί Αίγινηται στρατιώτ^ΐκέβγηπαν κοά Ιξω τΙ}5 
Πελοποννήσου., και ελα€^7 ρ^έρος εις τήν ρι.άχην τ•?1ς 



61; 

των .'Λθγινφν έπΙ-ταΟ Κ^^ραίσχί^-^^. χ«νάπ(δςιξύίν π^>.7• 
λήϊ^τΓ^^ννβιιβϊηία ?^άΙ;^έΗίϊοιΗσΐΛσμιρν ατρ.ο^τνωτικέν, χα{ 

'' ' - •/ * 



ΚαΙ τα Μέγαρα προ τΫ)ς επαναστάσεως ήσαν μιέ 
την Πελοπόννήσόν, οί δε Μεγαρείς κατά τάς αρχάς 
χ^ς έπανΜττά<3Γεω;•'ήλ6ον ε(ς'>Κόριν69ν,.•χα1.ίβόή6ησαν 
τρόςπολι^(^νιΤ)τάς Έλληνας. ^ .^• ■ * ϊΙ :ν. . 

;• ιΓ , ■ ■...♦ • .• . / • ...■•': 

ΙΤΧίίΙΡηΟΧ} ΑΑ£ΚΑΑσΒ<ΙΥΑΟ£, ΓΙΛΚΝίη ΧΑΤΙ^ ' 
ΜΕΛΕΤΗΣ. ΔΙΟΝΤΣΙΟΣ ΠΛΙ^αΐΓΧΗΐ: | , 

ΚαΙ οΐ τρεΓς οδτοι 6π•||ρξαν καπεταναίοι των Με- 
γαριτών, καΐ κατ' αρχάς ήλθον [χέ τους στρατιώτας 
των εις Κόρΐινθρν,;χαΙ ^Ιλα^ον ν-^ρρ^ (εΙς π:ρ?ι>{ πολιορχιαν 
τοΟ εκεί φρουρίου, καΐ έμειναν μέχρι τέλους. Πολλά- 
κις δέ Ιξεστράτευσαν καΐ εις την Τούμελην, και μάλι- 
στα ήκολο\ίβή(ίϊν τον^^ικηταν''Στά|Λ6Λ^ν^"6*Λθθλον, και 
τόν^•Διονύσ:»όν Εόμορφόχονλ^ν.,, 

ΠΟΡΟΣ ΚΑΙ ΔΑΜΑΛΑΣ 

^ ,, χρΐΣτρΛθΤΑ9^ ποριώτης 
• ' ' Ό καπετάνιος οδτος.άνεδείχθη&ίς τών δεακεκριμ^ 



62 

μένα>ν δπλαρχηγφν, ύπηρέτη^ιε παντοΟ χαι δΐ€κρ'(θη ή 
παληκαριά τον>. Είχε χαι άίελφον, και αύτον -Λερίφη- 
μον, άλλα 5έν ένΟυμιοΟμαι τά,δνομά του, ούτε ποΟ [χα- 
χόαενος επείιεν. Οΐ δύω ίέ αΰτοι άίελφοί |χέ'τούς,σ^(ΐ.• 
πατριώτας των Ποριώτας έβγ^χΛν εξω ε!<" τήν Τού- 
μελην και ελαβον μέρος εΙς τήν μάχην τ^ς Στυλίδος 
και Αγίας Μαρίνας και.^λλαχοΟ,. και εκαμον θαύματα 
στρατιωτικά. 



ΑΙΟΝΤΣΙΟΣ ΝΤόΤΖΗΝΑΣ 

•Ούτος, ν ώς. κΑι άλλοι, πολλοί οκαπεταναΓοι και 
στρατιώται Ποριώται ύπί^γον εΙς τήν πολιορκίαν /*•?}; 
Κορίνθου κα\ εμεινεν μέχρι τέλους εΙς αυτήν. Προσέτι 
έβαήίησαν κ^\ τον 'Αναγνα^ίττ^ιν. ΙΙετιμεζαγ πολιορκη- 

τήν τ-ϊΐς Κορίνθου. '^ ■*'•'• '' ' ■*'• '■'■'■ 



ΕΠ. ΡΧ1Α ΝΑΓΠΛτΙΟΓ 



ΑΝΑΓΝ021ΤΗΧ ΜΑΚΡΤΠΟΤΚΑΜΙϋΟΣ 

Τπί)ρξε πολιτικός, γενόμενος πληρεξούσιος των 
Εθνοσυνελεύσεων, ύπηρετήσας οδτω τήν πατρίδα. 



αναγνώστης αναςταςοπουαος 

Κατήγετο ' άπο το χωρίον Λιγουριό και υπηρέ- 
τηση στρατιωτικώς. κατά τήν πολιορκίαν τοΟ Ναυ- 



6» 



πλίου* ΎΐΓ?)ρξ£ ιχαι γερουσιαστήςι χαΐ έ9υα:(α9ε δεόν- 
τως κατά τήν έποχτ^ιν τοΟ Λράμιαλη: 



ΙΈΟΡΓΙΟϋ ΛΓΑΛΛΟΠΟΥΛΟί; 

Οίτος καταγόμενος άπο τοοΜιστρβ, μετέβη. εΙς 
τήν νήσον '^Τ^^ν, ΙχεΓ κατοικήσας χαΐ έμπορει/όμενος 
πρ> τής ίπαναστάσεως. Τπί)ρξεδέ συνεταΙ^>ος τοΟ 
Αντωνίου Οίχονέμου μετά τήν ίπανάστβσιν τί)ς περί*• 
φήμου Ύδρας, καΐ κατόπιν Ιβοήθησε τον Νικολ-^ίν 
Σπηλιωτόπουλον δια τήν ^ οτύστασιν χ9\ς καγγελαρίαζ 
τοΟ "Άργους. ^ . 

Με7ά^ ταΟτα • μετέ€η εΙς τήν Αργολίδα και έπο• 
λιώρκεΓ μετάτών λοιπών το φρούρίΟν .τής^ Νί^υπλία^. 
"Έλαβε* ^ καΐ μέρος ${ς πολλάς μάχας μετά τοΟ Νι*^ 
κήτα Σταματελοπούλοα ίντός καΐ έκτος τΙ)ς Πελοπον- 
νήσου, διότι κατά μέν τα Δροζμαλικά έπολέμησε Απ* 
άρχ*?)ς ^Χ^^ τέλους, κατά δέ τήν π^ρίφημο,ν μάχην 
τής Τάχοβας, ίπου έ^χοτώθη 6 Μουστάμπεης, άρχη- 
γουν^ων τοΟ Καραϊσκάκη ^καΐ Νικήτα ^ταματελοπού- 
λου, έγ^ίσης 6 Άγαλλόπουλος έπολέμησε ν. 



ΚΡΑΝ.ΙΔΙΟΝ 



ΠΑΠΑ ΑΡ£ΒΝΗ£ ΚΡ12Ι!ΤΗ£ 

Οΰτος 4 ήρως ευρέθη εις πολλούς και δεινούς κιν- 
δύνους πολεμικούς. Και κατ* αρχάς μέν 6τε & Μου- 



δυνάμεις προς βοήθβιΐ«ν οτωίέ χλειν^ένων Ταυρχων τ^ς- 

Τριπολιτσας, διέβαινεν δια της Αργολίδος, και οί ευρε- 
θέντες τότε εις το "Αργός Έλληνες ηθέλησαν να συγ- 
κροτήσωσιν ρΐ'ά^^ήν• ' ' κά^*' ^όίοΟ ' "ί ξ'ωίθεν* \?ις πόλεως 
κοετα .τον 'πο,τδ^ρ:^ν^£ηρι|άν♦ ίπαυ.• υπάρχει •τεί9(;^ί ^γενό- 
μενων .άπό ^ούς κ«τοίχου<3. δια. νά.ίμτϊοδίζη τ^.δρμήν 
τοίΙ' 7ξοτα[Λοα^ ίί Π^πίς:• Αρσένης *αΙλ^ίϊθΙχ«πετοιναίοι 
(Α€τα 'ϊόϋν λαιτ^ών^ χ^'ίοίίΐΐΑ^ν δπλο(ρ5ρρίι>ν χλΐ μ,ήν»διότι 
δεν^εΙχ'Λ δλοι ίΐ]^λα>ν4μ«ζιεύ&η<ιαΜν Λδλοι. οπβσθεν. <τ;ίδ 
τείχους τα£^.ποτ;αψ.οΟ•,χ'£ΐϊειδή «,δέ τρ.-τεϊχρς •ΐΕ;<ιθτίΐ. έΐίάι 
σθη γύρωθεν άπό τους Αλβανούς πολεμισ.'^ς τοΔ Κ^τ 
χαγια^.πεζ^ύς.\•καί/κ«δαλοίραίοΰς^.'κοώ:Iν€^^«^ ΐίφί&ου οί 
*'ί1λληνες>Ιδρ(ίησ«ν;νεκ^ι>γήν»^ Λ^ί^^ οί.μέ^, άοπλρ^.καΐ 
μέΐΐίος.'άπο-τίι γυ.νριικ07€^.,»ατέφυγ.βίν;.|;ις; ίΡούί^Μ,όλβί* 
τοώς/Αφ^\^χαύς:^\Ικ δι των ίαλλων <χ\ίδρί&ν.ίίβικ^ι*ν)α(τ 
κοίϋαίδί^ν^- όί.μέν άνέβοησαν Ν£^ς.τ;ι^ ΐί9(λιοιιοχ *'φρ.ου|%!ΐ^ν 
τοι(λ ν^Αργθ(ΐ*5ν'ίί::^έ ^ίς 'ίο .γνοχττόν .{ίς^Γ •{Λ^νοισ'ί'ϊϊ|ΐ\ΐί).ν 
καΐ' έκλ4ίσθιΐ)σβίν> . χώρΙς .χϋχ^ί^ν τρο^άς κ^Ι /ζ0ί!άλ>^<!6 
απολύτως άναγ^αΤα^ ΗοΙ^'μένΛκατβφυγόν^χιΙ; «ις τ^3φροϋ7 
ριον κατά τήν ,^ρωτην νύκτα • ίλοί^ /εφάγαν. έχείίθείρ; 
τους δέ κλεισθέντας είς τα .μοναστήριον ^ί ϊοΟρκοι 
στενά έπολιόρκησαν. Ό δέ Μουσταφά Κεχαγιάς μα- 
θών, δτι δ ήρως ΠαπΕ^ Άρίί«νης.ΐήτον δ καπετάνιος 
τοΟ Κρανιδίου, και δ πολιορκητής τοΟ Ναυπλίου, έδυ- 
νάμωσε την πολιορκίαν τοΟ μοναστηρίου, και παρήγ- 
γειλε προς αυτόν νά εέγη εςω κάι να παράδοθί). Βλέπων 
δβ^ίδ Παπδί,. ίτι.τ'ό^ μοναστήρ^ον ήτοΜ,,δυ^τ^άστΌίκτον, 
δ^-ότβ^' ώς εΓπομεν, ήσαν μέσα καΐ πολλά /ιρυναικόπεδα, 



65 

χαι τροφαί δέν ύΐΓ?)ρ/ον, άφοΟ ένύκτωσε χαλά, εΤπεν 
εις τους μείναντας να παραδοθοΟν, μή δυναμένους να 
βαστάξουν, αύτος δέ έβγαίνει εξω τοΟ μοναστηρίου 
κρατών γυμνήν τήν σπάθην είς τάς χείρας του, δια- 
σχίζει τήν πολιορχίαν, χαί οδτω πέρα δια μέσου των 
Αλβανών χωρίς δι* βλου να πειραχθή. *Αναχωρή- 
σαντος δέ έκεΛεν τοΟ Μουσταφά Κεχαγιά εΙς Τριπο- 
λιτσαν, πάλιν δ Πάπας έσύστησε τήν πολιορχίαν τοΟ 
Ναυπλίου μέ τους συμπατριώτας του Κρανιδιώτας 
χαι άλλους, έχοντας τήν άνατολιχήν τοΟ φρουρίου 
πλευράν. ΈκεΓ έμεινε πολιορχών χα\ πολέμων αδιά- 
κοπα. 

Προ δέ τΫ]ς έλεύσεως τοΟ Δράμαλη, χαι βταν οΐ 
Πελοποννήσιοι έξ^λθον εΙς τήν Στερεάν άρχηγόν έχον- 
τες τον Νικήταν, 6π'?)γε χαι δ Παπα Αρσένης κοντά 
εΙς τον άλλον ήρωα, και είς τους γενομένους πολέμους 
κατά τήν Στυλίδα και Άγίαν Μαρίναν άνδραγάθησεν. 

ΆφοΟ δέ δ Δράμαλης εισέβαλεν είς τήν Πελοπόν- 
νησον, κα\ ήλθεν εΙς τήν Αργολίδα, δ Πάπας ευρέθη 
τότε έκεΓ κα\ έπολέμει κατ* αύτοΟ. Κατά δέ τήν έπι- 
στροφήν τοΟ Δράμαλη άπό τήν Αργολίδα εΙς τήν Κό- 
ρινθον, οδτος ευρέθη εΙς τον Άγιον Σώστην δπου εγει- 
νεν ή πρώτη μάχη. Έπειτα δέ μείνας έκεΓ μέ τον Νι- 
κήταν έπολέμησαν και οί δύω τον Δράμαλη ^Ις το 
Άγιονόρι κατά τήν περίφημον έκείνην μάχην. Μετά 
δέ ταΟτα έμεινε μαζύ μέ τον στρατηγόν Νικήταν, και 
τοποθετηθέντες διαρκώς εις τον Άγιον Σώστην έπο- 
λέμουν τους Τούρκους κα\ άπέκλειον αυτούς κατά τήν 
Κόρινθον. Κατόπιν οί ΤοΟρκοι της Κορίνθου θελήσαν- 

5 



τ{>ϊαηισμον άδσλ'\5ν,' διόΆ'τα'-αέν έπαγγέλματα' άφηναν 
νΑν-'δΙς.άλλόυς^ οδ'Βϊ ίέ'έΛεθύμουνΓ*να ϊδουννίλέυθέραν 
την πατρίδα των, και δια τοΟτο έξώδευό>)^'έξ ίδιων '^ς 
τάς διαφόρους άνάγκας άύτής. 

' ' ΑΝΑί'ΝΩΣΤΗ^ ΟΙΚΟΝΟΛΤρηόΫΔΟί 

/Ητον,.(^πό τον Μεγά^ον 'Άγίο^.Ι^εώργιον.,Ρ^^τος 
πο^ιτικώ<; καθ'.ίίλην ^ήγ, ^χϋοχήν^^χου Δράμιαλη πςλύ 
συνέδρα|ί,ε .τρ.ν θ. ]Κολοκο:ϊρ.ίύνην,.ένρσφ;θΟτος. Ιμεινεν 
εκεί εις την πατρίδα του. , ,,.^ ,..\ . .., .^,• 



^, Ύπηρέττ^σεν, πολιτικώς την .-πατρίδα πρΐ τ^ς 
έπαναστάσεω,ς,.,ένερ^(|^ν;ύπέρ τ,οΟ .φγ<ίίνος,^χατ9ΐ δέ.^τή•ν 
έπανάοΓ'^ασίν εγέν^το γ^ρ.υ(^ρρ^τής ^^ό^ν Ι^αλτεζών^ οοί^ι 
(Λετ' αΟτην πάλΐΜ γερ^$>υσια(^^^ ,• ^. ■. . . ^.^,. 



* ΣΤΆυΡΟ» ΝΙΚΟΛΑΟΥ/ 

Κατήγετο εκ τ?)ς πόλεως Κορίνθου. Τπηρξεν έκ 
των διακεκριμμένων της έποχ•?)ς εκείνης, διότι έγένετο 
και αυτός μέλος της Φιλικές Λταιριας, ενεργών και 
προετοΐ|Λάζων '<τά τ?)ς έ^αιί'α(ηά<ϊεως, - κ^ (Λέτ'ίαύτήν 
δαπανων<'ίξ ιδίων 'ύπερ?7<^0 άγωνος. -'Ώς π^ολιτίκοί •π6λύ 
έχρησφιευσεν 'ένί^ός τής -έπα^χί^ς" τοΟ' < ^ίγ^\ς 5του" οΊ 
ΤοΟρ«Λ)\ 'έχάΟησβν, -Λ^ό τήν ' Κό-]^^•^^^ .^ '' ^^ - ' ' • ^'^'" 



57 

ΙΈΟΡΠΟΣ ΑΤΚΟΣ 



Ό καπετάνιος οίίτος ήτον άπα ^τρ -χωρίον^ Χ^^ι. 
Υπηρέτηση δέ την πατρίδα στρατιωτικως έντρς και 
έκτος τ^ς Ήελοποννι^σ^^^ π^ραχολουθών πάντοτε τον 
στρατηγον Νικήταν Σταματελοπουλον. Πολύ δε συν- 
ετέλεσεν είς τήν πολιορκίαν τΫ]ς Κορίνθου, καΐ ίδιως έπι 
τ•?)ς έποχί); τοΟ ΔράρΛλη '/Λτά ^ν περί^ηριον μάχην 
η^οΟ *Αγιονό,ρι, ,δτανδ Δράμαλης έττέστρ^ψεν από τήν 
Αργολίδα είς τήν,Κόρι,νΟον. ., . ,, . . 



- ΧΑΤΕΗ ΓΙΑι4νΗ£ 



Οίίτός καταγόμενος εκ ΪοφίηοΟ, ύπηγεν εις τήν 
Άνατολήν, και επανήλθε κατάτάς άρχας τής επανα-τ 
στάσεως. Τπ-^ιρέτησε δε στρατιωτικώς έις τάς δύω 
πολιορκίας τής Κορίνθου, κο;1 εις τήν μα)ζ^ην τοΟ Ά- 
γιονόρι, ' επιστρέφοντος του Δράμαλη από !τήν Αρ- 
γολίδα είς Κόρινθον. 

ΝΙΚΑΔΑΟΣ ΟήέΟΪΛίΐίοΫ-ΪΤΑΊ^όΐΆΔΕΑΦΟΙ.ΤΟΥ 

;>'•ίίσαν •έκ τοΟ χωρίου Γχούρα ^οϋ Φονιά.* Ή οί- 
>ςογέν^•ια αύτη των Οίχιονομαχων έφάνη χρήσιμος κατά 
τήν,βπάνάζτ^ασ,ν^ δαπ«νώσα έξ.ίδίαιν. «ίς ΐίάς άνάγχ«ς 
τΟΟ τ^ολεμουν •/•.:' ν • ' '- 

•»' :'.^^ ' . , . / ν •' •' ^ . Ί • • • 

.ΓΒ0Ι?|70£ £ΠΥΙ^Ι40Ν^ β-«ΥΑ4&ΡΒ£ 

* " ' Κατήγετό ' έχ" Τρικάλ'ων, καΐ ήτο πολύ ευνοϊκός 
τΑΟ Κιαμίλμπεή• άλλ*ί[Λώς δια Τήν προς τήν πατρί% 



58 

άγάπην του, ήρνήθη, 'ρον αύβέντην του ΌΟωαανόν, 
και έφάνη πολύ συντελεστικός προ και (χετά τήν έπα- 
νάστασιν. "Ύστερον βμως άπέθανεν εις άκραν δυστυ- 
χίαν, τρεφόμενος εις ενα ξενοδοχεΓον των ' Αθηνών [χέ 
τα ^ιφθέντα ζουμιά τ•?)ς *Αντιβασιλε(ας. 



ΟΙ ΤΟΜΑ^ΑΙΟΙ 

Ή οικογένεια αΰτη ήτο από 'τά Τρίκαλα, και 
έχρησίμευσεν έν αρχή τής επαναστάσεως και κατά τήν 
πολιορκίαν τής Κορίνθου στρατιωτικώς και πολιτικώς.. 

ϋί δέ έκ Κορίνθρυ ρ^δελφοί Κανελόπουλοι, και αυ- 
τοί κατ* αρχάς συνήργησ^ν διά νά έπανασρατήση εν- 
τελώς ή επαρχία αίίτη, ήτις έφοβεΓτο τον διαβόητον 
Κιαυιίλ[^ιπεην, και είναι ή μόνη επαρχία τής Πελο- 
ποννήσου, ή δποία ένεκα τοΟ φόβου έσυλλογίσθη ^ήν 
έπανάστασιν. Τά αυτά δέ επίσης έπραξε και ή οικογέ- 
νεια τών Αιναρδοπούλων. 



ΓΒΟΡΓΙΟΣ ΚΛΔΑΡΛ^ 

'Ή οίκογ'ένεια αΰτη τών Καλαράδων κατήγετο 
από τό χ,ωρίον Άγιονόρι, ίπου έγένβτο ή περίφημος 
μάχη τοΟ Δράμαλη, και έσύγκειτο από τους αδελφούς 
Ήσαίαν διδάσκαλον "Αργούς, τόν Παπα Χρήστον, τόν 
είρημένον Γ^ώργιον ναι τον Νικόλαον Ιατρούς. Ό τε- 
λευταίος οδτος μετέβη καΐείς τήν 'Ρώσσίαν. Οδτοι 
ίλοι πρό τής επαναστάσεως υπηρέτησαν πολυειδώς 
τήν τρατρίδα; διά τής διδασκαλίας και τής ίατρι>ι1)ς 



59 

επιστήμης, κατηχοΟντες χαΐ ΒαχΒϋοντ&ς τα τ?)ς Εται- 
ρίας. Μετά δέ τήν έπανάστασιν υπηρέτησαν πολιτι- 
κώς. Ό 5έ Γεώργιος όπ^ρξε πληρεξούσιος τών Εθνο- 
συνελεύσεων χαΐ βουλευτής. 

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΛΑΝΟΠΟΥΛΟΣ 

Οδτος δ κα,π^^άνιος κατήγετο άπο τον "Αγιον 
Γεώργιον, καΐ έκεΓ έπρωτοσκοτοκτε Τούρκους προ τΫ]ς 
25 Μαρτίου κατά τήν θέσιν Δερβενάκι. Κατέλαβε το 
χωρίον Ζαχαρία, έκοψε τήν συγκοινωνίαν τών Τούρ- 
κων τοΟ "Άργους και τί)ς Κορίνθου, καΐ {χετά ταΟτα 
έπαναστάτησεν άπασα ή Κορινθία. Παρευρέθη είς πολ- 
λάς μάχας, καΐ προ πάντων ίφάνη χρήσιμος έπΙ τής 
εποχής τοΟ Δράμαλη, διότι, γνωρίζοντα καλώς τον τό- 
πον, δ στρατηγός θ. Κολοκοτρώνης τον μετεχειρίσθη 
ώς δδηγόν. 

ΟΙ ΛΛΚΛ«ΟΙ ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΚΑΙ ΦΙΑΗ& 
ΓΙΟΤΡΟΤΚΙΑΚε 

Οί καπεταναίοι οδτοι κατήγοντο έκ τΨ^ Κορίνθου, 
καΐ υπηρέτησαν στρατιωτικώς κατά τόν (ερόν αγώνα, 
λαβόντες μέρος εΙς τήν πολιορκίαν της Κορίνθου διαρ- 
X ϊ*\ς. Έκτος τρύτου έζήρχοντο της Κορίνθου μέ σώμα 
στρατιωτών, φυλάσσοντες καΐ πολεμοΟντες κατάΛάς 
άνάγκας τής πατρίδος. Έπι ίέ τής έκσ-ϊρατείας τοΟ 
Δ. Ύψηλάντου'κατά τήν 'Ρούμελην, και τ:?]ς τοΟ Κα- 
ραϊσκάκη είς τάς Αθήνας,. Οπήγον κα\ ίχΟτο\ και άφή* 
καν μνήμην ώς παληκάρια. '• 



60 
^ΕΙΤΆΡΧΙΑ ΑΙΓίΝΗΣ 






Ή ν^σος Αίγινα προ >ϋί}ς ί'Λβίν«σ*ίάσ6'6>*ς"ήτο '^ί 
την Πελοπόννησον. 

ΣΠΥΡΙΑΟΝ ΜίΑΡΚΕΔΟΣ ΚΑΙ ΓΒίΟΪ^ΐΙΟΣ 
• ΔΟΧ^ΙΟΤΑΤΙΑΗΧ ■ ν , .. 

,Αί δύω αδταί οίκογένείαι , υπηρέτησαν". κίτα τον 
αγώνα 'στρατιωτικώς και τάίλιτικώς, ίίότι ί(;υνετεΧεί7αν 
εΓς την πολιορκίαί'^τ•?)ς Κορίνθου /έπρο^λείτον τα" αέσα 
τοΟ ποΛε"[Λου, ήτοι κανονιά, πολε(χεφοο,ια και λοιπά όι 
ιδίων εξόδων. Προσέτι διετήρουν τους ύπνύτούς στρα: 
τιώτας Αίγινήτας. Έδοσαν δέ κ,αι^συνΟρΌμην προς τον 
άρχιμανδρίτην Γρ.'Φλέσ'αν δια να έπανασταιίήση ί,ί^ην 
την. έπαρχίαν τ•?)ς Κορίνθου, ώς φαίνεται τοΟτό κατά 
το καύσιμο» ι,-τοΟ^παλβίΐϊίσιΚί^^α'ίΚιδΕίίλίλμρτΛηλ. ^ Έκτος 
τούτων πολύ έβοήθησαν' και 'τόν* πολιορκητήν τ'?]ς Κο- 
ρίνθ^ΐί^ 'Ανοί/νώστην .Πετιμ^ζαν. Έκ^ δέ: τών^ Αιγινη- 
τών, στρατιωτών, (Λέρος^Λέν.ί>®ηγαν «ίς^ τήν-μιονήν τϊ}ς 
Φο^νερω^λένης,. ίπαρακολουθήααντες^όν Δ. 'ίψηλάντήν > 
ώς καΐ^λλο'. άπο' τα, γύρπω^εν χωρία• Λί•μν«ις,, :Αγ^'ε- 
λέκαστρον^ Σρφιχον κ^ΐνΧελίιώτΛ^, και βλρ^ί ούτοι -κα- 
τόπιν έχτ-ύπησαν τους έρ)^ο(|.ένου$;εΙν την Πελοτϊόν^ί.ητ. 
σον; πασάδαις, έπειτα §έ•Λ^^ '^άν ι δΐί^ν. Δράμαλη ν1• κατά 
την -έΐϊ,ιο^τροφήν ?του εξ ^Αργρυ.ςδΙς/Κορινθο.ν. ^« » ^• . ; * 

Οί Αίγινηται στρατιώται-έδγ-^καν -καΙ Ιξω τηί 
Πελοποννήσου., και ελαβο^ 'ρέρος εις τήν ρι.άχην τ"?)ς 



61 



ΚαΙ τα Μέγαρα προ τΫ)ς επαναστάσεως ήσαν μέ 
την Ιίελοποννησον, οι οε Μεγαρείς κατά τας αρχάς 
Χ^^ έπαν»(ϊτάσεω;•ήλ6ον ε^ς^Κόριν6δν,.•xα^,έ6όήθησαν 
τρός πολ*.Φ(^Χητάς Έλλ'/]•ν^ς. ν :- • ■ ι! χ. . 

^ .; • ΙΙ .. '• . ..• >: -' •ν .' • ..•■••*: 

Γ]ςαρηθ£ ΑΑ£ΚΑΑσ|ΙΟΤΑ0£, ΓΙΑΚϊήΐΒ ΧΑΤΙ^ ' 
ΜΕΛΕΤΗΣ. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΠΛΙ^ΟΙΤΣΗΣ | 

ΚαΙ οΐ τρεΓς οδτοι 6π•||ρξαν καπεταναίοι των Με- 
γαριτών, και κατ' αρχάς ήλθον (χέ τους στρατιώτας 
των εις Κόρι.νθρ>,;χαΙ ^Ιλα^ον ν-^ρρς ρΙς (Τ!ήν πολιορκίαν 
τοΟ έκεΐ φρουρίου, καΐ έμειναν μέχρι τέλους. Πολλά- 
κις δε Ιξεστράτευσαν και εις τήν 'Ρούμελην, και μάλι- 
στα ήκολοϋθήί/αν τον^ικήταν'^ ΣτάΙλδίΐ^Χόίϊόαλον, και 
τον^ΔιονύσΛον Εόμορφόπονλ'ρν^. 

ΠΟΡΟΣ ΚΑΙ ΔΑΜΑΛΑΣ 

^ .,, χρΐΣτρΛθΥΑ9^ ποριώτης , 

Ό καπετάνιος αδτος.άνεδ^ίχθ Υ) βΐ^ τών διακεκριμτ 



62 

μένα>ν οπλαρχηγών, υπηρέτησε πανίοΟ χαι ^ΐ€χρ'(θη ή 
παληχαριά του. Είχε χαι ά^ελφον, και αύτονπερίφη- 
μον, άλλα δέν ένθυμβΟμαι το,δνομά του, ούτε ποΟ μα- 
χόμενος επεσεν. Οΐ δύω ίέ ούτοι άίελφοί μέ'τούς.σΟμ• 
πατριώτας των Ποριώτας έβγ^χαν εξω είς' τήν Του- 
μελην και ελαβον μέρος εΙς τήν μάχην τ•?)ς Στυλίδος 
και Άγιας Μαρίνας και ^λλαχοΟ, και εκαμον θαύματα 
στρατιωτικά. 



ΑΙΟΝΤΣΙΟΣ ΝΤόΤΖΗΝΑΣ 

Ούτος, ν ώς χΑι άλλοι, πολλοί ,καπετοιναΓοι και 
στρατιώται Ποριώται ύπί^γον εΙς τήν πολιορχίαν τΐ)ς 
Κορίνθου κα\ εμεινεν μέχρι τέλους εΙς αυτήν. Προσέτι 
έβοή^ησαν χίΐ\ τον Άναγνοι^τ^ην, ΖΙετιμεζαγ πολιορχη- 

τήν τής Κορίνθου. "•'• "" • ' '-'^ 



ΕΠ. νΡΧΙΑ ΝΑΤΠΛίΟΓ 



ΑΝΑΓΝΟΣ.ΤΗΧ ΜΑΚΡΤΠΟΤΚΛΜΙΣΟΣ 

Ύπήρζε πολιτικός, γενόμενος πληρεξούσιος των 
Εθνοσυνελεύσεων, ύπηρετήσας ούτω τ?)ν πατρίδα. 



αναγνώστης αναςταςοποταος 

Κατήγετο άπδ το χωρίον Λιγουριό καΐ υπηρέ- 
τησε στρατιωτιχώς κατά τήν πολιορχίαν τοΟ Ναυ- 



63 



πλίου* . Ύπί)ρξε ίχαι γερουσ^αο^ής^ και έ6υσ:ία« δεόν- 
τως κατά τήν έποχτί|ν τοΟ Δράμαλη. 



ΓΒΟΡΓΙΟΣ ΛΓΑΑΛΟΠΟΥΛΟΣ 

Ούτος καταγόμενος από τοΟ Μιστρβ, μετέβη. εΙς 
τήν νί)σον• "Ύδραν, ΙκεΓ κατοικήσας χαΐ εμπορευόμενος 
πρ> της ίπαναστάσεως. Τπήρξε δΐ συνεταίρος τοΟ 
Αντωνίου Οίχονόμο^ μετά τήν {πανά<Γτασιν τί|ς περί- 
φημου Τδρας, και κατόπιν έβοήθησε τον Νικολ^ν 
Σπηλιωτόπουλον δ<ά τήν - σόστασιν τί}ς καγγελαρίας 
τοΟ "Αργούς. ^ . / 

ΜετάνταΟτα .μετέ€η εΙς τήν Αργολίδα και έπο- 
λιώρκεΓ μετά *τών λοιπών τοφρούριον τής: Νο'υπλίας. 
Έλαβε δέ καΐ μέρος ίΐς πολλάς μάχας μετά τοΟ Νι- 
κήτα Σταματελοπούλου εντός και έκτος τ1)ς Πελοπον- 
νήσου, διότι κατά μέν τά Δρα^μαλικά έπολέμησε άπ' 
άρϊ^ήπ 'ί^έχρι τέλους, κατά δέ τήν π^ίφημον . μάχην 
τίΐς Τάχοβας, ίπου έσχοτώθη δ Μρυστάμπεης,άρχη-^ 
γουνψων τοΟ Καρα,ϊσκάκη\καΙ Νικήτα ^ταματελοπού- 
λου, έίίίσ7}ς; δ.'Αγαλλόπουλος έπολέμησεν. 



ΚΡΑΝ.ΙΔΙΟΝ 



ΠΑΠΑ ΑΡΣΕΝΗΣ ΚΡΕΧΤΗΣ 

Οδτος 4 ήρως ευρέθη εις πολλούς και δεινούς κίν- 
δυνους πολεμικούς. ΚαΙ κατ* αρχάς μίν 2τε & Μου- 



δυνάμεις προς βοήθ&ιανοτωώ χλε((7^ένων Ταύρχων τί)ς' 
Τριπολιτσας, διέβαινεν δια τ^ς Αργολίδος, καΐ οί ευρε- 
θέντες τότε εις το 'Άργος Έλληνες ηθέλησαν να συγ- 
κροτήσωσιν \κά'^•/ι<ι''7ίά^'' ίίό'^οΟ'1ζω'9ί^ \?ις πόλεως 
κατά .τον •πο,τα{χ^νΐ£ηρΐάν, ίπαυ,- 4πάρχει •τ^ί^ς' ^γενό- 
μενον.άπό /τοώς κ«το*χο.ι^;δώ. νανίμτϊοδίζη τήν ^Ιρμήν 

(Α£τά χί^ν λαιίϊών^ κ^^οί-^ν όπλοφορίιιίν χΛ μη ν «διότι 
δεν.εΐχίίν βλοι Λ|ςλο^>^ ^ίμοίζιεύθ^ΥΐσανκΛ^λοι οπβσθεν. α^ΰ 
τείχους τα£^ ποτ;^!^μ^Ο, \Έΐΐ:ξΐδή -.δέ τέ•τεΓχρς -τ^θτ^•• έδίάί 
σθη γύρωθεν άπό τους Αλβανούς πολεμισ;ξ4ς τοΛ Κ&τ 
χαγια », πεζαύφ ο καΐ κ«^«λοίραίοώς<.• οςαΙ:Ιν6χαν τβύίτου οί 
*'|1λληνες>|δρ(θηαί«ν;νβ*ς^^5^ί»γήν»> κ<4 ρί^μέν. άοπλρί,και 
μέ^^ος .-άπο-τά γ^,ν^^κόι^ιδάν |6^τέφυγβιν•..μςί .^ούί^ΜΑί^* 
τοώς/Αφ^ν3;ΐχαύς^λέκδέ τδν άλλων ^νδρ^ν .ΗβίΚ:ν^^•ί°ί*^ 
κοτεαίδί^ν^'• όί.μέν νανέ&)σαν •4ς..τ^ ιρο^λ^ιο^. 'νφρ.οά|λί^ν 
τοιΛ ν^Αργο«ιΐ5>•ί*•:δέ 5« ίο γ>ωατον {κ^Γ • μονοισ'^ήι^ι^.ν 
καν έκλςίσθψΓΛ7^ .•χ4ΔρΙς;Λ<ίϊ.|χ6^<^ν τρ<>^άς κο^Ι (^^ί!άλ;>να 
απολύτως όναγ^αΓα> νο/μέν.Νκατκφυγόν^ιΙ; «£(ς το*^ρού^ 
ριον κατά τήν ,^ρώτην νύκτα! ίλο\/ε(ρόγο6ν.έ)όΕΐ;θ£»; 
τους δέ κλεισθέντας εΙς τα ,μοναστήριον οί ϊοΟρκοι 
στενά έπολιόρκησαν. Ό δέ Μουσταφά Κεχαγιάς μα- 
θών, δτι δ ήρως ΙΙαπΚ' Άρΐ^ένης-ίήτον δ καπετάνιος 
τοΟ Κρανιδίου, και δ πολιορκητής τοΟ Ναυπλίου, έδυ• 
νάμωσε την πολιορκίαν τοΟ μοναστηρίου, και παρήγ- 
γειλε προς αυτόν νά'εέγη εξώ και να πάραδοθγ]. Βλέπων 
δβίδ Παπδς^,. δτιτο^ μοναστηριού ήτανι„δυίσ$άστΌ<κτον, 
διότί/ ώς είπομεν, ήσαν μέσα καΐ πολλά «γυναικόπεδα, 



65 

και τροφαΐ δέν ύττΡΙρχον, άφοΟ ένύκτωσε χαλά, εΤπεν 
εις τους μείναντας να παραδοθοΟν, μή δυναμένους να 
βαστάξουν, αυτός δέ έβγαίνει εξω τοΟ μοναστηρίου 
κρατών γυμνήν τήν σπάθην εις τάς χείρας του, δια- 
σχίζει τήν πολιορκίαν, και οίίτω πέρα δια μέσου των 
Αλβανών χωρίς δι* δλου να πειραχθή. *Αναχωρή- 
σαντος δέ έκεΛεν τοΟ Μουσταφά Κεχαγιά εΙς Τριπο- 
λιτσάν, πάλιν δ Πάπας έσυστησε τήν πολιορκίαν τοΟ 
Ναυπλίου μέ τους συμπατριώτας του Κρανιδιώτας 
και άλλους, έχοντας τήν άνατολικήν τοΟ φρουρίου 
πλευράν. ΈκεΓ έμεινε πολιορκών κα\ πολέμων αδιά- 
κοπα. 

Προ δέ τ•?)ς έλεύσεως τοΟ Δράμαλη, καΐ 5ταν οΐ 
Πελοποννήσιοι έξήλθον εΙς τήν Στερεάν άρχηγόν έχον- 
τες τον Νικήταν, ύπήγε και δ Παπα * Αρσένης κοντά 
εΙς τον άλλον ήρωα, και εις τους γενομένους πολέμους 
κατά τήν Στυλίδα και Άγίαν ΜαρΙναν άνδραγάθησεν. 
ΆφοΟ δέ δ Δράμαλης είσέβαλεν εις τήν Πελοπόν- 
νησον, κα\ ήλθεν εΙς τήν "Αργολίδα, δ Πάπας ευρέθη 
τότε έκεΓ κα\ έπολέμει κατ' αύτοΟ. Κατά δέ τήν έπι- 
στροφήν τοΟ Δράμαλη άπό τήν Αργολίδα είς τήν Κό- 
ρινθον, οδτος ευρέθη είς τον Άγιον Σώστην δπου εγει- 
νεν ή πρώτη μάχη. Έπειτα δέ μείνας έκεΓ μέ τον Νι- 
κήταν έπολέμησαν και οί δύω τον Δράμαλη ιΐς το 
'Αγιονόρι κατά τήν περίφημον έκείνην μάχην. Μετά 
δέ ταΟτα έμεινε μαζύ μέ τον στρατηγον Νικήταν, και 
τοποθετηθέντες διαρκώς είς τον Άγιον Σώστην έπο- 
λέμουν τους Τούρκους κα\ άπέκλειον αυτούς κατά τήν 
Κόρινθον. Κατόπιν οί ΤοΟρκοι της Κορίνθου θελήσαν- 

5 



66 

τες να μεταφέρουν τροφάς εις τό'Ναύπλιον ένόμισαν 
καλόν να περάσουν άπό τον 'Άγιον Σώστην. ΈπΙ 
τούτφ δέ έστειλαν τους πεζούς των καΐ δια νυκτός έπο- 
λέμησαν καΐ έπ•?)ραν τα όπισθεν τ•?)ς θέσεως τοΟ Άγιου 
Σώστη. ΈκεΓ ευρέθησαν, ώς είπομεν, δ Νικήτας κα\ δ 
Παπα Αρσένης, δστις δυστυχώς έφονεύθη, ώς και άλ- 
λοι πολλοί "έλληνες. Άλλα των Τούρκων μή δυνη- 
θέντων να προχωρήσωσιν, ή μάχη έπαυσε. Τήν δέ έπο- 
μένην ήμέραν εγεινεν λαμπρός και ένδοξος δ ενταφια- 
σμός τοΟ Παπά Αρσένη άπό τόν θ. Κολοκοτρώνην 
και λοιπούς καπεταναίους καΐ στρατιώτας Έλληνας, 
και δ τάφος του κεΓται πλησίον τοΟ Αγίου Σώστη. 



αναγνώστης ΖΕΡΒΑΣ 



Ύπ•?)ρξε πολιτικός και στρατιωτικός, και παρευ- 
ρέθη εις τήν πολιορκίαν τοΟ Ναυπλίου. Έγένετο δέ 
και γερουσιαστής τ-^Ις Πελοποννήσου. 



ΝΙΚΟΑΑΟΣ ΓΕΟΡΓΙΟΤ ΑΑΜΠΡΟΤ 

Ούτος ονομασθείς στρατηγός υπηρέτησε παντοΟ 
και καλώς. Μάλιστα δέ κατά τήν πολιορκίαν τοΟ Ναυ- 
πλίου ευρεθείς έκεΓ με τους συμπατριώτας του .Κρανι- 
διώτας έπολέμησε. Κατόπιν έλαβε μέρος εις τα Δρα- 
μαλικά, και τέλος έξηλθεν και εξω τ•?)ς Πελοποννήσου 
εις τήν Τούμελην μέ τους στρατιώτας του. 



67 
ΚΑΣΤΡΙ 



ΙΟΑΝΝΗΧ ΜΗΤΣΑΣ 



Ούτος υπηρέτησε στρατιωτικώς, ευρεθείς εΙς τήν 
πολιορκίαν τοΟ Ναυπλίου, και κατά τάς μάχας τάς 
εναντίον τοΟ Δράμαλη. Τπ^ίγε δέ και είς τήν Τού- 
μελην μετά τοΟ Νικήτα, κα\ δστερον μετά τοΟ στρα- 
τηγοΟ Γ. Κολοκοτρώνη είς τήν έκστρατείαν τοΟ Κα- 
ραϊσκάκη προς άπελευθέρωσιν των Αθηνών, δπου είς 
τίνα μάχην έπεσε μαχόμενος. 



ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΜΗΤΣΑΣ 

Οδτος ήτον αδελφός τοΟ προειρημένου Ιωάννου, 
καΐ ύπηρέτησεν ωσαύτως στρατιωτικώς κατά τήν πο- 
λιορκίαν τοΟ Ναυπλίου, και έκτος της ίίελοποννήσου 
εΙς τήν Τούμελην μέ τον στρατηγον Νικήταν. Κατά 
δέ τήν είσβολήν τοΟ Δράμαλη έπολέμησε μέ τον θ. 
Κολοκοτρώνην, κα\ δστερον ύπ•?)γεν είς Αθήνας μέ 
τον ΓενναΓον κατά τήν πολιορκίαν τής Ακροπόλεως, 
άρχηγοΟντος τοΟ Καραϊσκάκη, δπου εις τίνα μάχην 
γενομένην κατά τά λεγόμενα Ταμπούρια άνδραγά- 
θησεν. Έγένετο δέ καΐ πληρεξούσιος εΙς τάς Έθνικάς 
Συνελεύσεις καΐ βουλευτής. 



68 
ΕΠΑΡΧΙΑ ΑΡΓΟΓΣ 



ΙΩΑΝΝΗΣ, ΑΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΑΛΑΜΠΗΣ 
ΑΑΕΑΦΟΙ ΜΠΕΡΟΤΚΑΙΟΙ 

Και ή οικογένεια αδτη των Μπερουκαίων ύπηρξε 
μία έκ των επισημότερων τΨ^ς Πελοποννήσου. Έκ των 
τριών δέ τούτων αδελφών, δ μεν Ιωάννης έφυλακίσθη 
Οπό των Τούρκων ειςΤριπολιτσαν μετά τών λοιπών 
προυχόντων κ^αι αρχιερέων. Μετά ίέ τήν άλωσιν τ?)ς 
Τριπολιτσας αποφυλακισθείς δεν έπρόφθασε νά ύπάγη 
εις τήν πατρίδα του το "Αργός, αλλά μόλις εφθασεν 
εις τον Άχλαδόκαμπον άπέθανεν. Ό δέ Δημήτριος 
έχρημάτισε πληρεξούσιος παρά τώ Σουλτάνφ προ της 
επαναστάσεως, δ δε τρίτος δ Χαράλαμπος έγένετο πλη- 
ρεξούσιος τών Εθνικών Συνελεύσεων, γερουσιαστής τ^ς 
Πελοποννήσου, βουλευτής και υπουργός. Αί υπέρ τοΟ 
αγώνος ύπηρεσίαι και αί άλλαι θυσίαι τί]ς οΙκογενείας 
ταύτης είναι πασίγνωστοι. 



ΜΙΧΑΗΑ ΚΑΒΑΣ 

^Ητον ιατρός, κα\ έκρατήθη καΐ οδτος από τους 
Τούρκους εις τήν Τριπολιτσαν. Μετά δέ τήν άλωσιν 
τ•?)ς πόλεως ελευθερωθείς έξεπλήρωσε το προς τήν πα- 
τρίδα χρέος του διά τής επιστήμης του, και άλλως 
διότι έχρημάτισε πληρεξούσιος τών Συνελεύσεων και 
βουλευτής. 



69 



ΠΑΙΙΑΑΕ80Π0ΥΑ0Ι 



Ή οικογένεια των Παπαλεξαίων έσύγκειτο από 
πέντε αδελφούς, οιτινες έχρησίμευσαν κατά τον ίερόν 
αγώνα, Οπηρετήσαντες στρατιωτικώς :•.αΙ πολιτικώς. 
Μάλιστα δε δ Ιωάννης έδείχθη καλός στρατιωτικός, 
ευρεθείς εις πολλάς μάχας μετά τοΟ στρατηγοΟ Γεν- 
ναίου Κολοκοτρώνη καθ' δλον τον χρόνον τοΟ αγώνος" 
ό δε Νικόλαος ήτον ιατρός επιστήμων άριστος, και ώς 
τοιοΟτος πολύ έχρησίμευσεν εις τον αγώνα* ο δέ ΣπΟ- 
ρος ύπγ)ρξε πάντοτε πληρεξούσιος εις τάς Έθνικάς Συ- 
νελεύσεις, κα\ βουλευτής, και εΙς πολλάς άλλας πολι- 
τικάς υπηρεσίας υπηρέτησε, χαίρων ύπόληψιν από 
δλους, απέθανε δέ γερουσιαστής. 



ΘΕΟΑΟΡΟΣ ΚΑΙ ΧΡΗΣΤΟΣ ΒΑΑΣΗΣ 

Ή πολυμελής αίίτη οικογένεια τών Βδάσιδων 
συνεισέφερεν έζ ιδίων εις τόν αγώνα, και πολιτικώς 
υπηρέτησαν αυτόν. Ό δέ Χρήστος υπήρξε πληρεξού- 
σιος τών Εθνικών Συνελεύσεων, βουλευτής και γερου- 
σιαστής. 

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΙΑΤΡΟΣ 

Καιοδτοςέφάνη πολύ χρήσιμος εντός τοΟ'Άργους. 



ΝΕΖΟΣ 

Οδτος δ καπετάνιος έγένετο γνωστός διά τά;; 



70 

προς τήν πατρίδα έκδουλεύσεις του, διότι πάντοτε υπη- 
ρέτησε στρατιωτικώς κατά τήν πολιορκίαν τοΟ Ναυ- 
πλίου, κα\ κατά τήν είσβολήν τοΟ Δράμαλη έπολέ- 
μησε, και συνετέλεσε και αύτος είς τήν καταστρο- 
φήν του. 



ΚΑΚΑΝΗΣ 



Οδτος δ στρατιωτικός υπηρέτησε τον αγώνα με 
πολύν ένθουσιασμον και γενναιότητα. Ευρέθη δέ είς 
πολλάς μάχας, είς τήν πολιορκίαν τοΟ Ναυπλίου, είς 
τάς κατά τοΟ Δράμαλη μάχας, και ιδίως είς τήν τοΟ 
Άγιονορίου. Έπεσε δέ μαχόμενος με τον άρχιμαν- 
δρίτην Γρηγόριον Δίκαιον Φλέσαν χατά τήν ενδοξον 
μάχην είς το Μανιάκι. 



ΜΑΝΤΑΣ 



Οδτος δ καπετάνιος διέπρεψε κατά τήν πολιορ- 
κίαν τοΟ Ναυπλίου, ώς και οί λοιποί, άλλ' έπεσε μα- 
χόμενος εΓς τίνα μάχην κατά των Τούρκων τοΟ Ναυ- 
πλίου. 



ΝΤΑΓΡΕΣ 



Κατήγετο από το χωρίον ΚαρυαΓς τοΟ "Αργούς. 
Ό καπετάνιος αυτός έγένετο περίφημος διά τους στρα- 
τιωτικούς του αγώνας, οίτινες φαίνονται είς τά απο- 
μνημονεύματα. Ιδίως δέ κατά τήν πολιορκίαν τής Τρι- 
πολιτσας, καΐ τήν μάχην τής Γράνας και Καπνίστρας, 



71 

δπου έντος τ^ΐς εκεί σπηλιάς κα\ έκινδύνευσε. Μετά δέ 
τήν άλωσιν τ•?]ς Τριπολιτσας αύτος και οί περί αύτον, 
συνέλαβον τον Σωτ?]ρον Κουγιαν προκριτον τής επαρ- 
χίας 'έκ^ίνης, καΐ τον έτιμώρησαν, διότι οδτος, ως 
ελεγον, ήτο σύντροφος των Τούρκων κατά τον χρόνον 
τΫ)ς πολιορκίας τί]ς πόλεως, βασανιζόμενος δέ άπο τον 
Νταγρέν άπέθανεν. Έλαβε δέ μιέροςκαΐ εΙς άλλαςπολ- 
λάς μάχας κατά τήν πολιορκίαν τοΟ Ναυπλίου, τήν 
είσβολήν τοΟ Δράμαλη και άλλοΟ. 



▲ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΣΟΚΡΗΣ 

Οδτος κατήγετο άπο τήν πόλιν τοΟ "Αργούς. 
Έπανελθών δέ άπο τήν Κωνσταντινούπολιν μετά τήν 
αρχήν τΫ)ς επαναστάσεως παρουσιάσθη ώς αρχηγός τής 
Επαρχίας "Αργούς, βοηθούμενος άπό του; αδελφούς 
του και λοιπούς συγγενεΓς. Διέπρεψε δέ κατά τήν πο- 
λιορκίαν τοΟ Ναυπλίου, και κατά τήν είσβολήν τοΟ 
Δράμαλη εΙς τήν Αργολίδα πολύ έχρησίμευσε, γνω- 
ρίζων τάς θέσεις ώς εντόπιος. Ευρέθη δέ και εΙς διαφό- 
ρους άκροβολισμος και μάχας εντός και έκτος τοΟ Πα- 
λαιοκάστρου τοΟ "Αργούς, κατ* εξοχήν δέ εις το καύ- 
σιμον των δεματίων και λοιπών τροφίμων. Εις δέ τήν 
μάχην τοΟ Άγιου Σώστη δπου έφονεύθη δ Παπα Αρ- 
σένης Κρέστης, δ Τσώκρης ήρίστευσε πρώτος έλθών 
από τήν Αργολίδα καΐ καταλαβών τά νώτα των Τούρ- 
κων μέ τους ύπ' αυτόν στρατιώτας, κατόπιν δέ τούτου 
ήλθον άπό τό Στεφάνι τό απόσπασμα τοΟ Νικήτα, δ 
Χατσ?) Χρήστος κα\ οΐ λοιποί, καΐοίίτω έσώθη ή μάχη. 



72 

Ό Τσώκρη^ έπολέ(χει [^έχρις δτου οί ΤοΟρκοι 
έχάθηκαν άπό τήν Αργολίδα καΐ την Κόρινθον, και 
ίΐστερα 2ταν ήλθεν δ Ίμβραήμ έξεστράτευσε καΐ αυτός 
κατά των Αράβων ύπό τήν στραταρχίαν τοΟ Κυριάκου 
Σκούρτη. Είς δέ τήν μάχην τήν γενομένην εις τους 
Παλαιούς Άβαρίνους, δ Ίβραήμ Πάσας έπολιόρκησε 
στενά τους έν τφ φρουρίφ Έλληνας, οί δποΓοι, μή 
έχοντες τροφάς, πολεμεφόδια και καμμίαν ελπίδα 
. βοηθείας, .παρεδόθησαν είς τον Ίβραήμ διά συνθήκης, 
άφήσαντες τά δπλα των. Μεταξύ τών παραδοθέντων 
Ελλήνων ήτο και δ Τσώκρης με τους ύπ' αυτόν στρα- 
τιώτας και καπεταναίους, οίτινες μεσά ταΟτα δπλισθέν- 
τες έπολέμησαν τον έχθρόν. 



ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΤΑΟΣ 

*Ητον άπο τήν πόλιν τοΟ "Αργούς. Οδτος προ τής 
επαναστάσεως μέ τους ιδικούς του και τους γείτονας 
του, και μέ εκείνους δσοι ήσαν κατηχημένοι άπο τήν 
Έταιρίαν Άργίτας, είχον ετοιμάσει πολεμεφέδια και 
άλλα άναγκαΓα τοΟ πολέμου διά νά χρησιμεύσουν έν 
καιρφ τ(}) δέοντι. Έν αρχή δέ τής επαναστάσεως πρώ- 
τος αύτος έσυμάζευσε στρατιωτικον σώμα περ\ τά χω- 
ρία Μπέλεσι καΐ Σχοινοχώρι, βοηθούμενος και άπο τον 
ειρημένον καπετάν Νέζον, καΐ πρώτος τών άλλων 
Άργείων προ τής 25 Μαρτίου έπανεστάτησεν. Αυτός 
επίσης είναι έξ εκείνων, οΓτινες ηθέλησαν ν' άντιστα- 
θοΟν κατά τοΟ Μουσταφά Κεχαγιά είς το τεΓχος τοΟ 
Ξεριά, 5τε δέ οί ΤοΟρκοι τους επήραν εμπρός και εφυ- 



73 



γον εκείθεν, ο Άσημακόπουλος αυτός, δ Παπα Αρσέ- 
νη; και οΐ λοιποί έκλείσθησαν εΙς το Μοναστήρι τοΟ 
*Άργους, δ δέ υίός τ•?)ς Μπουμπουλίνας (χέ ολίγους 
Σπετσιώτας κα\ άλλους άπό τον τόπον έκεΓ εως πεν•?)ντα 
τον αριθμόν, έκλείσθησαν εΙς τα πλησίον τοΟ Ξεριά 
κείμενα σπίτια κα\ έπολέμησαν μέ πολλήν γενναιό- 
τητα, αλλ* έπεσαν οί πλείστοι έξ αυτών μαχόμενοι. 
Μάλιστα δ υιός τ•?)ς γενναίας Λασκαρίνας Μπουμπου- 
λίνας έπιάσθη μέ τον σημαντικώτερον ίιοικητήν των 
Αλβανών, τον Βελ^ μπέην ή Βελίκον Πάτσον καλού- 
μενον, γνωστόν τότε, και ήλθαν είς χείρας, αλλ* δ αν- 
δρείος Σπετσιώτης τον κατέβαλε και τόν έκαβάλικε' 
επειδή δμως, κατά δυστυχίαν, δεν είχεν ουδέν ίπλον 
είς ένέργειαν, οδτε αυτό τό ξίφος του, ώς και δ Μπέης, 
έπροσπάθει μέ τό όπισθεν μέρος τ?)ς άδειας πιστόλας 
του νά φονεύση τόν ΤοΟρκον, άλλ' ατυχώς τότε εφθα- 
σεν άλλος Αλβανός, και τόν έσκότωσεν επάνω εΙς τόν 
Μπέην. 



ΚΟΝΣΤΑΝΤΗΣ ΚΑΙ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΑΕΑΦΟΙ ΑΟΤΣΑ 

Κατήγοντο άπό τόν Άχλαδόκαμπον τοΟ "Αργούς, 
και υπηρέτησαν στρατιωτικώς αμφότεροι. Ό δέ Κων- 
σταντής εύρίσκετο παντοΟ εις τους πολέμους μέ τους 
γειτόνους του, και ήτον άγαττητός τοΟ θ. Κολοκο- 
τρώνη. Υπήρχε και άλλη μία οικογένεια εΙς τόν Άχλα- 
δόκαμπον, τοΟ Αναγνώστη Αναγνωστοπούλου, δστις 
υπηρέτησε τήν πατρίδα πολιτικώς. 



74 

ο ΑΧΑΑΑΟΚΛΜΠΟΣ 

Τό χωρίον τοΟτο κείται εν τφ (χέσφ τοΟ δρόμου 
τοΟ μεταξύ "Αργούς και Τριπολιτσας. ΈπΙ δε τοΟ 
ΈθνικοΟ αγώνος έθυσιάσθη δλόκληρον, διότι οί στρα- 
τιώται κινούμενοι άνω και κάτω δλοι εις αΟτό κατέ- 
λυον (έκόνευον), και τους έθρεφαν. Κατήντησε σταθμός 
στρατιωτικός, καΐ δμως οΐ πτωχοί κάτοικοι ύπέφερον 
πολύ, καθώς και αίΚαλάμ.αι άπό τους Μανιάτας. Έπι 
δε τ?)ς είσβολ-^ς τοΟ Δράμαλη, δτε δ στρατηγός θ. 
Κολοκοτρώνης διέβαινεν έκεΓθεν δια τήν Αργολίδα καΐ 
συνήντησε τους Οπό τ•?)ς έμπροσθοφυλακίίς τοΟ Δρά- 
μαλη σκορπισθέντας και φεύγοντας άπό τό "Αργός, και 
τους Αφεντικούς Μύλους Έλληνας κατά τό Χάνι 
ΝταοΟλι, και έκεΓθεν έγύρισαν πίσω εΙς τό άλλο Χάνι 
τοΟ αύτοΟ χωρίου, τό δποΓον κεΓται εις τόν κάμπο ν και 
λέγεται τοΟ Άγα πάσα, δπου ίλοι δμοΟ έστάθησαν 
σχεδόν τρεΓς ημέρας, τό χωρίον τοΟτο δ Άχλαδόκαμ- 
πος εθρεψεν δλους εκείνους τους συναχθέντας έκεΓ, ως 
και τόν Κολο/ατρώνην προς τόν δποΓον έστειλε τροφάς 
ώς και δια τα άλογα του εις τήν θέσιν Βρυσούλια δπου 
διενυκτέρευσε, κα\ τήν αύγήν εκίνησε να ύπάγη κατά 
τοΟ Δράμαλη. 

Τό δέ χωρίον τοΟτο ή Τουρκική εξουσία τό είχεν 
εν μέρει άσύδοτον, ώς και δλα τα χωρία δσα εύρί- 
σκοντο εις θέσιν δπου υπήρχε διάβασις, και τήν δποίαν 
ώνόμαζον Δερβένι, διότι τα τοιαΟτα χωρία έχρησί- 
μευον ώς κατάλυμα των στρατιωτών καΐ των άλλων 
ανθρώπων τής εξουσίας, οί δέ κάτοικοι τούτων ήσαν 



75 

υπόχρεοι να ετοιμάζουν χαΐ να φέρουν εΙς τον $ρο[χον 
ψωμί, νεράν, κρέας, καΐ β, τι άλλο είχον, και έκεΓ τους 
έπερίμενον δια να φάγουν. *Όταν δε διήρχετο δ Πάσας 
έφιλοδ,ωροΟσε τους χωρικούς δι* ίσα εφερον. Εϊχον δέ 
τήν άδειαν οί ΔερβενοχωρΙτα» οδτοι τοΟ Άχλαδοκάμ- 
που να φέρουν δπλα, κα\ να φυλάττουν είς το ΝταοΟλι 
Χάνι ώς σκοποί προς συνδρομήν και άσφάλειαν των 
διαβατών. Επειδή δέ εΙχον καΐ τύμπανον και αυλούς 
καΐ επαιζον δλίγον καΐ ευχαριστούν τους διαβάτας, 
οδτοι εΙς άμοιβήν εδιδον εις αυτούς χρήματα, και ώς 
έκ τούτου έκτοτε εμεινεν ή ονομασία τοΟ τόπου 
ΝταοΟλι. 



ΤΣ Α Κ ΩΝ Ι Α 



ΑΗΜΙ^ΤΡΙΟί: ΚΑΙ ΠΑΝΟΥ ΑΗ£ ΑΑΕΑΦΟΙ 
ΚΑΡΑΜΑΝΟΤ 

Ή οΙκογένεια τών Καραμάνων υπηρέτησε τήν 
πατρίδα πολιτικώς και στρατιωτικώς έξ ΐδίων δαπα- 
νώσα κατά τον Ιερόν αγώνα. Ό μέν Παννούλης και 
έφυλακίσθη ώς πρόκριτος εΙς Τριπολιτσαν, δ δέ Δημή- 
τριος εύρίσκετο μέ τους στρατιώτας εΙς τήν πολιορκίαν 
τής Τριπολιτσας κα\ Ιμεινεν έχεΓ μέχρι τής αλώσεως 
αυτής. Μετά δέ ταΟτα εγεινε γερουσιαστής τής Πελο- 
ποννήσου. "Οτε δέ δ Τουρκικός στόλος ήλθεν είς τάς 
νήσους 'Τδραν και Σπέτσας, τότε δ Πάνος Κολοκοτρώ- 
νης ήτον είς το Λεωνίδιον, σταλείς υπό τής Πελοπον- 



76 



νησιακ•?)ς Γερουσίας δια πολιτικήν ύπηρεσίαν, τοΟτον 
οί αδελφοί ' Καραμάνου και οί λοιποί έκεΓ πρόκριτοι 
έβοήθησαν, διότι αμέσως έστρατολόγησαν 350 πολε- 
μιστάς, οΓτινες μετά τοΟ Πάνου έπέρασαν εΙς Σπέτσας 
προς βοήθειαν των αδελφών μας Σπετσιωτών. 



ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΙΧΑΑΑΚΗΣ 



Ό καπετάνιος οδτος κατήγετο έκ Λεωνιδίου. 
Τπ•?)γεν εις τήν πολιορκίαν τ•?)ς Μονεμβασίας με τον 
Εμμανουήλ ΤσοΟχλον κα\ τους ύπ* αύτον γείτονας 
του κα\ άλλους, δντας υπέρ τους διακόσιους πεντή- 
κοντα. Μ3τά δε τήν άλωσιν τοΟ φρουρίου τούτου, ήλ- 
θεν εις τήν πολιορκίαν της Τριπολιτσας, και εμεινεν 
έκεΐ μέχρι τής γενομένης εφόδου άπο τους γείτονας 
του, κατά τήν δποίαν πολύ συνετέλεσε. Κατόπιν δέ 
ευρέθη και κατά τά Δραμαλικά εις τήν ^Αργολίδα και 
Παλαιόκαστρον τοΟ "Αργούς, κατά δέ τήν γενομένην 
μάχην από τον Κολοκοτρώνην εις το Δερβενάκι κατά 
διαταγήν τούτου έτοποθετήΟη εις τήν Κλένιαν, δπου 
έστάθη και υπηρέτησε υετά πολλοΟ ζήλου και προ- 
θυμίας. 



ΘΕΟΑΟΡΟΣ ΓΟΤΑΈΑΟΣ 



ΚαΙ αυτός Ό καπετάνιος, ώς καΐ δ Παναγιώτης 
Σαράντης, έκ τοΟ Λεωνιδίου κατήγοντο. Και οί δύω 
δέ ούτοι ήλθαν με τους γείτονας των περί τους διάκο- 



77 

σίους εΙς τήν πολιορκιαν τΙ)ς Τριπολιτσας, καΐ πολύ 
συνετέλεσαν κατά τήν εφοδον της πόλεως, ώς φαίνεται 
εις τα κατά τήν άλωσιν απομνημονεύματα μου. Ευρέ- 
θησαν δέ κα\ εΙς τήν Αργολίδα ύστερον, καΐ έπολέμη- 
σαν τον Δράμαλην κατά τήν είς Κόρινθον φυγήν του, 
και έπειτα έτοποθετήθησαν και αύτοΙ μετά των άνω 
^ηθέντων εις το χωρίον Κλένια προς άποκλεισμόν τοΟ 
Δράμαλη είς τήν Κόρινθον καΐ έμειναν έκεΓ μέχρι τί)ς 
καταστροφείς του. Αΐ δέ ύπό τούτων δλων γενόμεναι 
μάχαι κατά τό μέρος εκείνο πολύ άπό τους πολεμικούς 
έπαινέθησαν. 



ΕΠΑΡΧΙΑ ΜΙΣΤΡΑ 



ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ!! ΚΟΠΑΝΙΤϋΑΣ 

Ούτος έφυλακίσθη είς Τρίπολιν μετά των λοιπών 
προυχόντων, ωσαύτως δέ καΐ δ Μελέτιος Μελετόπου- 
λος, δστις και άπέθανεν εντός των φυλακών. Άμφό- 
τεραι δέ αύται αΐ οίκογένειαι είναι γνωσταΐ κατά τήν 
Πελοπόννησον, έβοήθησαν δέ μέ τους συγγενεΓς των 
τήν έπανάστασιν, ώς και οΐ λοιποί πρόκριτοι. 



ΑΝΑΓΝΟΣΤΗΖ ΣΠΗΑΙΟΤΑΚΗΣ 

Έχρημάτισε πολιτικός, καΐ μέλος τοΟ έκτελεστι- 
κοΟ έγένετο έπι τής Κυβερνήσεως τοΟ Γ. Κουντουρ- 
γιώτη. 



78 



ΦΕΓΓΑΡΑΣ Η ΛΟΓΙΟΤΑΤΟΙ! 

Οδτος υπηρέτησε πολιτι^^ώς τον αγώνα έντος τί^ς 
επαρχίας του, καΐ κατ* αρχάς πολύ συνετέλεσε/ 



ΠΑΝΑΓΙΟΤΗϋ ΚΡΕΒΒΑΤΑΖ 

Πολιτικός επισημότατος. Γόνος αρχαίας και λαμ- 
πρας καταγωγ^Ις. Ό άνήρ οδτος κατά τήν αρχήν της 
έπρεναστάσεως έφάνη χρήσιμος, χρησιμώτερος δε κατά 
τήν είσβολήν τοΟ Δράμαλη, δτε συνηντήθη μετά τοΟ 
Κολοκοτρώνη εΙς το Νταούλι, διότι έκεΓ έφάνη λαμ- 
πρά ή φιλοπατρία και το μεγαλεΓον τοΟ ανδρός, δστις 
λίαν συνετέλεσε διά τοΟ ένθουσιασμοΟ του είς τήν κα- 
ταστροφήν τοΟ Δράμαλη. Φοβηθείς τήν πολλήν καΐ 
φοβεράν στρατιάν τοΟ Δράμαλη, μήπως αδτη πάλιν 
ύποδουλώσγ] τήν πατρίδα του, δτε ήτον είς τον Άχλα- 
δόκαμπον, εκαμεν δ,τι κάμνουν οί άνθρωποι κατά το 
τέλος της ζωής των, όταν βαρύνωνται πλέον άπο άσθέ- 
νειαν, ή άλλην πληγήν, καΐ βλέπουν τον θάνατον έρ- 
χόμενον, διότι, δπως τότε οί άνθρωποι έξομολογοΟνται 
δλα των τά αμαρτήματα, ο6τω και δ Κρεββατας τότε 
έξωμολογήθη προς τον Κολοκοτρώνην δσα αυτός και 
οί σύντροφοι του οί πολιτικοί εκαμον εναντίον του εις 
τήν Αργολίδα διά νά έλαττώσοον τήν άγάπην καΐ τήν 
δύναμίν του παρά τφ λαω, μετά δέ τήν τοιαύτην έξο- 
μολόγησιν είπεν, δτι δίδει δ,τι έχει διά νά μήν χαθή 
ή πατρίς του, και αμέσως τότε προσέφερε 1,000000 
γρόσια διά τάς άνάγκας τοΟ πολέμου. Υπήρξε γέρου- 



σιάστής τί)ς Πελοποννήσου. Δυστυχώς ίμως δ άνήρ 
οδτος έδολοφονήθη άπό τους αδελφούς Γιατραχαιους, 
δια να λάβουν αύτοΙ τήν άποκλειστιχήν τ?)ς επαρχίας 
δύναμιν. 



σακελάριος κααογονιοτης 

Οδτος ήτον επίσημος καπετάνιος δια τήν γενναι- 
ότητα του καΐ δια τάς γνώσεις του. Έλαβε μέρος καθ* 
δλην τήν πολιορκίαν τ?)ς Τριπολιτσας, ώς και κατά 
τά Δραμαλικά. 



ΤΣΑΝΕΤΑΚΗΣ ΓΙΑΝΝΕΤΑΣ 

Οδτος έφονεύθη μετά τοΟ Αναγνώστη Πετιμεζα 
καΐ τοΟ συνεπαρχιώτου του Οικονόμου Καλομοίρη κατά 
τήν άτυχ?) μάχην των Βασιλικών τγ)ς Κορίνθου, καθ' 
ήν κα\ άλλοι πολλοί έπεσαν. 



οικονόμος κααομοιρης 

Οδτος δ Ιερεύς καΐ ήρως κατήγετο έκ τοΟ χωρίου 
Βορδώνια. Ευρέθη δέ εις πολλάς μάχας και άρίστευ- 
σεν. Έπεσε δέ μαχόμενος κατά τοΟ Δράμαλη εΙς τήν 
^ηθεΓσαν μάχην τών Βασιλικών μετά πολλών άλλων 
γενναίων καπεταναίων κα\ στρατιωτών, κα\ ίλοι έλυ- 
πήθησαν διά τον ενδοξον θάνατον του, και μάλιστα οΐ 
στρατιωτικοί Πελοποννήσιοι οΓτινες έγνώρισαν τήν άν- 
δρείαν του και τον ήγάπων πολύ. 



80 



ΗΛΙΑΣ ΒΙΠΙΣΜΙΠΚΗΐ: 



Ό καπετάνιος θ'5τος, δ γενναιότερος των άλλων 
δμοίων του καπεταναίων, διότι 5που εύρίσκετο μαχό- 
μιενος κατά τοΟ έχθροΟ διεκρίνετο. 



ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΝΙΚΟΑΟΠΟΤΑΟΣ 

Οδτος κατήγετο έκ τοΟ χωρίου Λογκάστρα και 
άπό πάλαιαν οίκογένειαν κλέφτικην γνωστήν εις τήν 
Πελοπόννησον. Προ της επαναστάσεως ήτο πάντοτε είς 
τα 5πλα κατά των Τούρκων. Γενομένης δε τ^)ς επα- 
ναστάσεως, αυτός πρώτος έφάνη με τους στρατιώτας 
τ•?1ς επαρχίας Μιστρά, και έστρατοπέδευσε κατά το 
χωρίον ΚερασιαΙς διά νά συστήση τήν πολιορκίαν τί)ς 
Τριπολιτσας μετά των Μαυρομιχαλαίων. Άλλα κατά 
δυστυχίαν , πριν ή ταμπουρωθοΟν, οί ΐοΟρκοι 
ύπ^γον διά νυκτός, πριν εξημέρωση ή ήμερα τοΟ 
Πάσχα, και έξαφνα συνέλαβον τήν βάρδια ν, χωρίς 
νά λάβη ειδησιν δ στρατός, και ένεκα τούτου ετέθησαν 
εις άταξίαν και εφευγον, βτε δ Νικολόπουλος μέ πολ- 
λούς έκ των συγγενών του ευρεθείς εΙς ενα έκει ^ημο- 
κλησάκι, δέν ηθέλησε νά φύγη, αλλ* έστάθη έκει και 
άφοΟ έσκότωσέ τινας Τούρκους, έπειτα ένόησεν, ίτι 
θά χαθοΟν βλοι άνωφελώς. Τότε δε έδίωξεν αμέσως 
τους συγγενείς του, και έμεινε μόνος μέ τόν ψυχογυιόν 
του, και έκράτησε τήν θέσιν ταύτην μαχόμενος προς 
τους Τούρκους έπΙ πολλήν ώραν διά νά σώση τους άλ- 
λους δλους φεύγοντας. Άλλ' έπι τέλους έπεσε και αυ- 
τός και δ σύντροφος του μαχόμενοι. Κατά τήν μάχην 



85 



αναγνώστης κοκορακηζ 

Περί τοΟ ανδρός τούτου, δ Παναγ. Γιατράκος δ 
τότε αρχηγός τ?)ς έπαρχ(ας Μχστρα, έκαμε, πρότασιν 
είς τήν Πελοποννησιακήν Γερουσίαν, να τον δεχθοΟν 
ως γερουσιαστήν, άντΙ τοΟ επισκόπου ΒρεσΟένης, διότι 
τόν αρχιερέα τοΟτον εΤχον οι ΤοΟρκοι τοΟ Ναυιίλίου 
ζητήσει ώς βμιηρον δια τήν έκτέλεσιν τί)ς περί παρα- 
δόσεως των συνθήκης, ήτις έματαιώΟη ένεκα τής είσ- 
βολής τοΟ Δράμαλη, και εμεινεν έκτοτε δ επίσκοπος 
οδτος ίμηρος μέχρι τής παραδόσεως τοΟ Ναυπλίου.* 
Ή Γερουσία εδέχθη τήν πρότασιν τοΟ Γιατράκου, δστις 
μάλιστα κα\ παρεπονεΓτο, 2τι τοΰ Κολοκοτρώνη τήν 
αίτησιν εδέχθη ή Γερουσία τοΟ να γείνν) γερουσιαστής 
άλλος άντι τοΟ Ζαφειροπούλου λιποτάκτου, και οδτως 
δ Κοκοράκης έγένετο γερουσιαστής. Έν τούτοις πολύ 
ώφέλησεν, ώς τοιοΟτος, καΐ ί,έδείχθη καλός πολιτικός 
έχων πολλή ν κα\ άδολο ν φιλοπατρίαν. 



ΕΠΑΡΧΙΑ Μονεμβάσιας 



ΠΑΝΑΓΙΟΤΗΣ ΚΑΑΟΓΒΡΑΧ 

Οδτος έπι τής εισβολής τοΟ Δράμαλη ώς γερου- 
σιαστής πολύ ωφέλησε. Κατά τάς αρχάς δε τής επα- 
ναστάσεως ή οικογένεια αύτη των Καλογεράδων έδα- 
πάνησε έξ Ιδίων είς τήν πολιορκίαν τοΟ έκεΓ φρουρίου, 



86 



και υπηρέτησαν δλοι τής οικογενείας ταύτης στρατιω- 
τικώς και πολιτικώς. 



ΝΙΚΑΛΑΟΣ ΝΤΡΙΒΑΣ 



Τπ•?)ρξε στρατιωτικός, Οπηρετήσας κατά τήν πο- 
λιορκίαν τ?)ς Τριπολιτσας, ευρέθη δε και εΙς πολλάς 
άλλας μάχας, και έτιματο Οπό τοΟ στρατηγοΟ Κολο- 
κοτρώνη. 



ΑΕΣΠΟΤΛΙΟΙ 

Ή οΙκογένεια των Δεσποταίων έκ τ•?)ς αύτγ)ς Ε- 
παρχίας καταγόμενη, και προ της επαναστάσεως, και 
κατ* αυτήν υπηρέτησε και συνέδραμεν τον αγώνα στρα- 
τιωτικώς και πολιτικώς,, ίδίως δέ κατά τήν πολιορ- 
κι'αν τοΟ φρουρίου Μονεμβασίας. 



ΕΠΑΡΧΙΑ ΛΕΟΝΤΑΡΙΟΥ 



Ή Επαρχία αΰτη αν και ήτο μικρά κατά τήν 
εκτασιν, δμως έγέννησε μεγάλους και επισήμους άν- 
δρας, οΓτινες είναι αί έξης. 



ΔΙΚΑΙΟΙ Η ΦΑΕΣΑΙΟΙ . 

Ή πολυμελής αΰτη οικογένεια κατήγετο έκ τ?|ς 



87 



χωμοπολεως Πολιαν^Ις, και είναι μία έκ των άρχ^αίων 
καΐ επισήμων γενεών τ?)ς Πελοποννήσου. Παλαιοτέρα 
δέ δ Παναγιώτης ΔικαΓος πατήρ τοΟ Άναγνώστου, 
τοΟ Νικήτα καΐ τοΟ Κωνσταντίνου, εΤχεν επισημότητα 
παρά τί) Τουρκική Έξουσίφ. 



ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΣ ΑΙΚΑΙΟΣ ΦΑΕΣΑΣ 

(Ή βιογραφία τοΟ ανδρός τούτου εξεδόθη τφ 1868). 



▲ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΗΑΙΟΤ ΑΙΚΑΙΟΣ ΦΑΒΣΑΣ 

Οδτος ύπαρξε στρατιωτικός καΐ υπηρέτησε τήν 
πατρίδα ώς τοιοΟτος, παρακολουθών πάντοτε τον μεγα- 
λουργον Άρχιμανδρίτην Φλέσαν. Έπεσε δέ μαχόμε- 
νος κατά τήν έν Μανιάκι ενδοξον έκείνην μάχην, διότι 
καθ*ήν ώραν οΐ ΤοΟρκοι έπήδησαν εΙς τό όχύρωμα τοΟ 
θείου του Φλέσα καΐ έλιανίζοντο μέ τά σπαθιά, οδτος 
δια να προφυλάζη τον θεΐόν του να μην τον σπαθίζουν 
οΐ ΤοΟρκοι, τον αγκάλιασε και οδτως έπεσαν και οί δύω 
μαζύ. 



ΝΙΚΗΤΑΣ δίκαιος 



Οδτος ήτον υιός τοΟ Παναγιώτου Δικαίου, ώς εΓ- 
ρηται. Εις δέ τήν Πολιανήν ύπηρχον δύω Νικήται, δ 
Νικήτας Φλέσας, και οδτος περί τοΟ δποίου ήδη λέγο- 
μεν. Έγένετο "γαμβρός τοΟ θ. Κολοκοτρώνη, λαβών 
είς γυναίκα τήν θυγατέρα του. Προ τής επαναστάσεως 



88 



ήτον εΙς τήν Ζάκυνθον και έκεΓ ύπηρέτησεν ώς στρα- 
τιωτικός εις τα Αγγλικά τάγματα. Κατά δέ τήν έπα- 
νάστασιν έπανελθών εις τήν πατρίδα του, παρηκολού- 
θει τον πενθερον του Γέρω Κολοκοτρώνην, και παντοΟ 
έπολέμησεν. Έτιμάτο δέ και ήγαπατο άπο ίλους, διά 
τήν καλήν του διαγωγήν καΐ το φύσει ήσυχον • τοΟ 
ήθους. Ήτο δέ το παράδειγμα τής υπομονής. 



ΧΡΙΣΤΟΑΟΤΛΟΣ ΑΙΚΑΙΟΣ 

ΚαΙ οδτος ήτον εκ τής κωαοπόλεως Πολιανής. 
Προ τής επαναστάσεως υπήρξε προεστ'ώς τής επαρ- 
χίας. Μετά δέ τήν έπανάστασιν έγένετο στρατιωτικός 
καΐ ώς τοιοΟτος υπηρέτησε μέχρι τοΟ 1828. Ύπήγεν 
εις τά Μεσσηνιακά φρούρια και εις τήν πολιορκίαν τής 
Τριπολιτσας μετά τόν Αΰίγουστον μήνα. Επίσης δέ 
έλαβε μέρος καΐ εις τάς κατά τοΟ Δράμαλη επισήμους 
δύω μάχας τοΟ Αγίου Σώστη .και Άγιονόρι μετά των 
λοιπών συγγενών του Φλεσαίων. 



ΠΕΤΡΟΣ ΣΛΛΑΜΟΝΑΣ 



Υπήρξε προΰχων τοΟ Αεονΐαρίου, και ύπηρέτη- 
σεν εις τά πολιτικά πράγματα εντός τής επαρχίας του. 



οικονόμος παπληλιοποτλος 

Οδτος δ ιερεύς τοΟ θεοΟ τοΟ ύψιστου κατήγετο 



81 

δέ ταυτην έσκοτώθη δ καπετάν Ξανθός συγγενής τοΟ 
ποτέ Παναγιώταρου, διότι παλαιά σχέσις και φιλία 
συνέδεε τοΟτον μετά τοΟ Ά. Νικολοπούλου , καΐ.διά 
τοΟτο ευρέθησαν δμοΟ συσωματωριένοι δπέρ τοΟ αγώ- 
νος. Αποθανόντος δέ τοΟ Νικολοπούλου, ή επαρχία 
τοΟ Μιστρά έχασε στρατίφτίΛον έπίσηριον, οί δέ λοιποί 
συγγενείς του υπηρέτησαν έπειτα ώς αξιωματικοί τοΟ 
χωρίου Λογκάστρα• 



ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ 

Οδτος ήτο έκ τοΟ χωρίου Βορδώνια και ύπηρέ- 
τησεν, ώς καπετάνιος, στρατιωτικώς κατά την πολιορ- 
κίαν τ?]ς Τριπολιτσας. Έπέρασε δέ μετά τοΟ Γιατρά- 
κου και εΙς το Μεσολόγγιον. Ευρέθη καΐ κατά τάΔρα- 
μαλικά καΐ άλλοΟ, ώς καΐ δ Αντώνιος Σαλιβαρας, 
δστις ιδίως διωρίσθη καΐ πολιτάρχης Ναυπλίου έπΙ 
τ^ς προεδρείας τοΟ Ανδρέα Ζαΐίμη, καΐ ύπερασπίσθη 
τήν Κυβέρνησιν κα\ τους πολίτας Ναυπλίου κατά τοΟ 
θ. Γρίβα, δ δποΓος έχων το Παλαμήδιον έλαφυραγώ*- 
γει και έκακοποίει αυτούς. 



ΛΑΕΛΦΟΙ ΓΙΑΤΡΛΚΑΙΟΙ 

Ή οΙκογένεια των Γιατρακαίων προσέφερεν πολ- 
λάς έκδουλεύσεις εΙς τήν πατρίδα. Ό δέ Παναγιωτά- 
κης έζεΓχε των άλλων αδελφών, διότι ήτον ενθουσια- 
σμένος, έτρεχε πανταχοΟ, και μάλιστα διέπρεψε κατά 
τήν πολιορκίαν τ9)ς Τριπολιτσας, παραμείνας μέχρι 



82 

τ?)ς αλώσεως της. Κατόπιν μετέβη είςτήν Αργολίδα 
καΐ τήν Κορινθίαν, καΐ ήτον έκεΐ εΙς τήν πρώτην πτώ- 
σιν τοΟ φρουρίου. Κα\ εΙς το Μεσολόγγιον 6πί)γε προς 
βοήθειαν των έχεΓ αδελφών μας. 

Ή επαρχία αδτη τοΟ Μιστρά είχε μέν καλούς 
στρατιώτας, άλλ' αρχηγούς δέν εΤχε τόσον ίσχυρούς, 
έκτος μόνον τοΟ έν λόγφ Παναγιωτάκη Γιατράκου. 
Επειδή ίμως ή οικογένεια αδτη έκαμε το άνοσιούρ- 
γημα να δολοφονήσουν τον μέγαν πολιτικόν Παναγ. 
Κρεββαταν, ώς εΓρηται, οΐ Πελοποννήσιοι δια τοΟτο 
τους έσιχάθήσαν. 

ΜΠΑΡΜΠΙΤΣΑ 



Ή Μπαρμπίτσα είναι περίφημος, διότι υπήρξε 
πατρίς τοΟ ποτέ ήρωος Ζαχαρία. 

ΑΑΕΛΦΟΙ ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΙ 

θεοδωρής, *Ανδρέας καΐ Σωτήρος, παιδιά τοΟ 
ποτέ περίφημου Ζαχαρία. Ούτοι έχρησίμευσαν ώς κα- 
πεταναίοι εις τήν έπαρχίαν Μιστρά, αί δέ ύπηρεσίαι 
καΐ οί αγώνες των φαίνονται εις τα εκδοθέντα άπομνη- 
μονείίματα. 

ΠΕΤΡΟΣ ΑΝΑΓΝΟΣΤ0Π0ΤΑ02! Η ΜΠΑΡΜΠΙΤΧΙΟΤΗ£ 

Τπήρξεν εΙς τών επισήμων στρατιωτικών τής 



83 

επαρχίας, ευρεθείς παντοΟ χαΐ εΙς πολλάς μάχας, καΐ 
κατ* αρχάς μέν εις τήν σύστασιν τοΟ στρατοπέδου των 
Βερβαίνων πολύ συνετέλεσε, έπειτα δέ χαΐ κατά τήν 
πολιορκίαν τ^ς Τριπολιτσας. Έπ\ δέ τ^ς εισβολής 
τοΟ Δράμαλη ήλθεν εΙς το ΝταοΟλι τοΟ Άχλαδοχάμ- 
που μετά τοΟ Αντώνη Κουμουστιώτη, καΐ οδτως οΐ 
δύω δμοΟ έπιασαν το παλαιόκαστον τοΟ "Αργούς κατά 
τήν θέλησιν τοΟ άρχηγοΟ θ. Κολοκοτρώνη, κα\ πολύ 
τότε έχρησίμευσαν. Ό Μπαρμπιτσιώτης ύπήγε καΐ εΙς 
τά Μεγάλα Δερβένια και πέραν ακόμη. Έδείχθη δέ 
γενναΓος εΙς τους πολέμους εις τους δποίους ευρέθη. 



ΠΑΡΑΣΚΕΤΛΣ ΒΙΑΤΑΑΑΣ 

Ούτος 6 καπετάνιος κατήγετο άπό το χωρίον 
'Άρνα, καΐ ύπηρέτησεν επίσης στρατιωτικώς, καΐ πάν- 
τοτε ήτο ενωμένος μετά τοΟ Π. Αναγνωστοπούλου. 



ΑΝΑΓΝΟΣΤΗΣ ΤΣΟΡΤΣΑΚΗΣ 

Οδτος κατήγετο έκ τοΟ χωρίου Καστανιά κα\ 
ύπηρέτησεν ωσαύτως στρατιωτικώς κα\ πολιτικώς, 
τάς δέ υπηρεσίας του μαρτυρεΓ ή επαρχία Μιστρά. 



ΑΚΤΟΝΙΟΣ ΚΟΤΜΟΤΣΤΙΟΤΗΣ 

Ήτον άπό το δμώνυμον χωρίον Κουμούστα, και 
έκ των διακεκριμμένων μάλιστα. Και οδτος είναι έξ 
εκείνων, τους δποίους 6 Κολοκοτρώνης έστειλε να πιά- 



84 

σουν τά Παλαιόκαστρον τοΟ "Αργούς άπο το Νταούλι 
τοΟ Άχλαδοκάμπου έπΙ τών Δραμαλιχών, ώς φαίνε- 
ται εΙς τάς διηγήίτεις μου. Τότε δέ εΙς το φρούρ^ον 
αυτό εχαμε πολλάς άνξραγαβίας, ώ<ζ και είς το Κου- 
τσοπόδι εϊς τίνα }χάχην, γενομένην μΙ την καβαλαρίαν 
τοΟ Δράμαλη. Έν γένει δέ δπου καΐ αν εδρέβη πάν- 
τοτε διεκρ(θη. 



ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΗΛΛΒΟΧΟΡΙΤΗΣ 

Και οίτος δ καπετάνιος μετά γενναιοτητος έπο- 
λέμησε καθ' βλην τήν διάρκειαν τοΟ αγώνος. 



ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΎΆΜΠΕΛΗΣ 

Οδτος κατήγετο από τα Όλυμποχώρια, και έγέ- 
νετο τοΓς πασι γνωστός δια τήν παληκαριάν του κα\ 
τον ένθουσιασμόν του. Ευρέθη δέ παντοΟ καΐ έπολέ- 
μησε άνδρειότατα. 



αναγνώστης κοτμανταρος 

Οΰτος ήτον από τήν ΒαμβακοΟ, κα\ ώς στρατη- 
γός τοΟ μέρους εκείνου υπηρέτησε τήν πατρίδα μέ ά- 
δολον προθυμίαν. Υπήρξε και οδτος πολιορκητής της 
Τριπολιτσας, και έλαβε μέρος καΐ εΙς τάς κατά τοΟ 
Δράμαλη μάχας. 



93 



ίτε δ Νικήτας χατα^ιώχων τους Τούρκους, έφώναξε' 
«Σταθητε, Περσιάνοι να πολεμήσωμεν!». Άπό εκείνης 
δε της ή[Λέρας οί Έλληνες ελεγον τους Τούρκους Περ- 
σιάνου;, διότι καΐ ανέκαθεν 6ιε1)ρχεν ΐδέα πατροπαρά- 
δοτος εΙς τους Έλληνας, βτι οί ΤοΟρκοι κατάγονται 
άπό τήν Περσίαν, καΐ τήν Κόκκινην Μηλιάν, ώς ε- 
λεγον. 

ΤοΟ στρατηγοΟ τούτου τα ήρωΚχά κατορθώματα 
κατά τάς διαφόρους καΐ επισήμους μ«χΛ<, τάς γενομέ- 
νας εντός και έκτος τ?)ς Πελοποννήσου, είναι τόσον 
πολλά, ώστε ήδη, έν τα?ς συντόμοις ταύταις βιογρα^ 
φίαις, δέν δυνάμεθα να τα διηγηθώμεν λεπτομερώς. 
"Αλλως τε ταΟτα είναι γνωστά, φαίνονται δέ και μαρ- 
τυροΟνται τά ανδραγαθήματα του εΙς δλα τά μέχρι 
τοοδε εκδοθέντα στρατιωτικά κα\ Ιστορικά απομνημο- 
νεύματα, κοσμοΟντα τάς ώραιοτέρας σελίδας των. 
Ιδίως δμως καΐ έν συντόμφ, δ Νικηταράς έπολέμησε 
τους Τούρκους κατά τάς επισήμους μάχας των Δόλια- 
νών, τοΟ Αγίου Σώστη δις, τοΟ Άγιονόρι, τίΐς Στυ- 
λίδος καΐ Αγίας Μαρίνας, τοΟ Μεσολογγίου, τ?)ς Αρά- 
χοβας, άρχηγοΟντος τοΟ Καραϊσκάκη και αύτοΟ τού- 
του, καΐ παρευρέθη και έπολέμησε και εΙς άλλας πολ- 
λάς μάχας. 

ΤοιοΟτος όπί)ρξεν δ φιλοπόλεμος Νικήτας, καΐ 
αυτά έπραξε διά τήν έλευθερίαν τ?)ς πατρίδος. Ή Κυ- 
βερνησ*ς ίμως τοΟ Κουντουργιώτη τον έκήρυξε καΐ 
αυτόν άντάρτην, χωρίς νά τό θέλη, καΐ τον ήνάγκασε 
νά φύγτ) εΙς τήν Τούμελην μετά τοΟ Ανδρέα Ζαίμη 
και Ανδρέα Αόντου, βπου τους εδέχθη καΐ τους ύπε- 



ρασπίσθη (χονος 6 άλλος φιλοπόλεμος χαΐ φιλόπατρις 
στρατηγός Τσόγκας, μέχρι τί)ς δοθείσης 6πο τΤις Ιδίας 
Κυβερνήσεως άμνηστείας χαι εις αυτούς χαΐ εις τους 
άλλους τους φυλακισθέντας έν ^Τδρα. 



ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΧΤΑΜΑΤΕΛΟΠΟΤΛΟΣ 

Οίτος ήτον αδελφός τοΟ ήρωος Νικήτα, κα\ είς 
έκ των πολεμιστών και πολιορκητών τοΟ Ναυπλίου. 
Πρό τ?)ς επαναστάσεως^ παρακολουθών πάντοτε τους 
θείους του Άναγνωσταραν Παπαγεωργίου καΐ θ. Κο- 
λοκοτρώνην, έπέρασεν είςτήν Έπτάνησον ίπου υπηρέ- 
τησε καΐ αύτος ώς αξιωματικός εΙς τα έκεΓ στρατιω- 
τικά τάγματα. Κατά δέ τήν έπανάστασιν, Ιπανελβών 
έχρησίμευσεν ώς διδάσκαλος της τακτικές είς τήν πα- 
τρίδα μας. Έφονεύβη δέ ε?ς τίνα μάχην άπο τους 
Τούρκους τοΟ Ναυπλίου μετά τήν φυγήν τοΟ Δράμαλη 
άπο τήν Αργολίδα. 



ΑΙΑΚΟΣ ΠΕΤΡΟΠΟΤΑΟΣ 

Ό καπετάνιος οδτος κατήγετο έκ Σινάνου τ-ίΐς 
Μεγαλοπόλεως, και υπηρέτησε τήν πατρίδα 6πό τάς 
διαταγάς τοΟ θ. Κολοκοτρώνη, ευρεθείς εΙς πολλάς 
μάχας κατά τήν πολιορκίαν τ-ής Τριπολιτσας. Ύπ^Ιγε 
δέ καΐ είς τά Μεγάλα Δερβένια μετά τοΟ Νικήτα Στα- 
ματελοπούλου. Κατά δέ τήν είσβολήν τοΟ Δράμαλη 
ευρέθη κα\ είς τάς δύω μά/ας τοΟ Άγιου Σώστη καΐ 
Άγιονόρι. Ωσαύτως δέ μετέβη και έκτος τής Πελο- 



ιιοννήσου χαΐέπολέριησε, διακριθείς ώς χαλός χαΐ άξιος 
στρατιωτικός. 

ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΚΑΠΟΤΤΖΗΣ 

Οδτος ήτον έκ τοΟ Σινάνου, καΐ πάντοτε ήκολού- 
θησε τόν Άρχΐ[χανδρ(την ΔικαΓον Φλέσαν, κα\ καθ* 
βλον τον αγώνα ύπηρέτησεν δμοΟ μέ τους Φλεσαίους 
ώς στρατιωτικός. 



▲ΗΜΗΤΡΙ02! ΜΗΑΙΤΣΗϋ 

Οδτος ύπαρξε γενναΓος στρατιωτικός, κα\ εις 
Έπτάνησον έμαθήτευσεν εΙς τα τοΟ πολέμου, χρησι- 
μεύσας έπειτα εΙς τήν έπανάστασίν μας ώς διδάσκαλος 
τί)ς στρατιωτικές καΐ πολεμικ?)ς τέχνης εΙς τους γεί- 
τονας του. 

ΝΙΚΟΑΑΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΑΑΑΚΠΟΣ 
ΑΑΕΑΦΟΙ ΜΗΑΑΙΧΝΑΙ 

Οι δύω οδτοι αδελφοί υπηρέτησαν ΐήν πατρίδα 
ώς πολιτικοί. Προ τ'?)ς επαναστάσεως έμπορεύοντο εΙς 
τήν Ζάκυνθον, και έκεΓ ελεύθεροι δντες εΤχον προετοι- 
μάσει πολλά άναγκαΓα εΙς τήν έπανάστασίν, τάδποΓα, 
άμα αδτη έγένετο, μετέφερον εγκαίρως καίπολύ έχρη* 
σίμευσαν, ένεκα τής μεγάλης ελλείψεως τών αναγ- 
καίων τοΟ πολέμου, τών 6ποίων τότε είχον οί Έλλη- 
νες. Ύπ'?)ρξαν δε καΐ πληρεξούσιοι και 'βουλευται τΐ)ς 
επαρχίας Λέοντα ρ(ου. 



96 



ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΣ 



Ό καπετάνιος οδτος έγεννήθη εις το χωρίον 
ΚατσαροΟ της Μεσσηνίας. Κατά δέ την έπανάστασιν 
έγένετο γνωστός δια τάς προς τήν πατρίδα στρατιωτι- 
κάς έκδουλεύσεις του, διότι ευρέθη παντοΟ, κα\ ίδι'ως 
εΙς το Βαλτέτσι κΐι εις τήν πολιορκίαν τ^ς Τριπολιτσας, 
ώς καΐ είς τάς κατά τοΟ Δράμαλη (λάχας. *Ητο (χετά 
τοΟ Άρχιμανδρίτου Δικαίου καΐ λοιπών Φλεσαιων. 
Τπ•?)γε δε και έκτος της Πελοποννήσου. Απέδειξε δέ 
πολύν ζήλον, γεναιότητα και προθυμίαν 'άκούραστον. 



ΕΠΑΡΧΙΑ ΜΟΡΩΝΗΣ 



ΗΑΙΑΣ* ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΚΟΝΣΤΑΝΤ)[Ν0Σ 
ΑΑΕΑΦΟΙ ΚΑΡΑΠΑΤΑΟΙ 

Ή οΙκογένεια αδτη έν άρχτ) τοΟ αγώνος έφάνη 
χρήσιμος εις τήν πολιορκιαν τής Κορώνης, έξοδεόουσα 
έξ ιδίων είςτάς άνάγκας αυτής; Τπηρέτησαν δέ οΐ τρεΙς 
οδτοι αδελφοί στρατιωτικώς καΐ πολιτικώς• καθ* βλον 
τ^ν χρόνον τοΟ άγώγος, διότι δ μέν Ηλίας εγζίνε μέλος 
τής Πελοποννησιακής ΓερουσΙβςς, κατά δέ τήν έποχήν 
τοΟ Δράμαλη συνετέλεσε και αύτος εις τήν έξόντωσίν 
του, δ δέ Ιωάννης έχρημάτισεν επίσης βουλευτής ττλη• 
ρεξούσιος .ών Εθνικών Συνελεύσεων κα\ Γερουσιαστής. 



89 

έχ Λεονταρίου. Προ τί)ς επαναστάσεως περιήρχετο τα 
χωρία κατηχών τους συ(Λπατριώτας του, χαΐ έφοηά- 
ζων αυτούς ιχέ δπλα καΐ τα άλλα τα άναγ}ΐαΓα προς 
τήν έπανάστασιν. Αύτος ωσαύτως κατήχησε καΐ τον 
*Δ• Κουλόχεραν, τον *Α. ΚουμουνδοΟρον από τον 
Κραμποβον καΐ τόν Στασινόν Ντουρεκαν, 'οίτινες έπο- 
λέμγ)σαν καθ* δλας τάς μάχας τ•?)ς πολιορκίας Τριπο- 
λιτσας, τάς μάχας κατά τοΟ Δράμαλη καΐ εΙς άλλας 
ακόμη. ΚαΙ οί τρεΕς ρδτοι παρηκολούΟουν τον σνμπα- 
τριώτην των στρατηγον Νικήταν. Ό δέ Στασινος Ντου- 
ρέκας έπεσε μαχόμενος εΙς τήν ενδοξον μάχην τήν γ - 
νομένην εις το Μανιάκι τ•?); Μεσσηνίας μετά τοΟ αρχι- 
μανδρίτου Φλέσα 



ΚΟΖΤΑΣ ΖΑΦΕΙΡΗΣ ^ΑΙ ΠΑΝΑΓΙΟΤΑΡ0£ 
ΑΑΕΑΦΟΙ ΜΠΟΤΡΑΙΟΙ 

Οί τρείς ούτοι αδελφοί ήσαν άπο το χωρίον Κων- 
σταντίνους τής Μεσσηνίας. *Ησαν πάντοτε ενωμένοι 
και είχον σώμα στρατιωτών ίδιον. Κατά τήν μάχην 
τοΟ Βαλτετσίου έκλείσΟησαν εΙς τήν θέσιν, ήτις φαίνε- 
ται εις τάς διηγήσεις μου καΐ το σχετικον τοπογράφημά 
μου. Έκ τούτων 6 Παναγιώταρος έσκοτώθη κατά τήν 
πολιορκίαν τ^ Τριπολιτσας εις τήν θέσιν Ψηλόν ώμοιν 
και Άγιάννη θάνα, βπου έπεσαν κα\ άλλοι Έλληνες. 
Οί δέ λοιποί δυω αδελφοί Κώστας κα\ Ζαφείρης ευρέ- 
θησαν και εΙς τους κατά τοΟ Δράμαλη πολέμους, ον- 
τες ^μοΟ μέ τον Άρχιμανδρίτην και τους λοιπούς Φλε• 
σαίους. Ή δέ οικογένεια τών Μπουραίων είναι γνωστή 



90 

καθ* ίλην την Μεσσηνίαν ώς στρατιωτική. Ό Πανα- 
γιώταρος έφονεύθη κατά την 20 Ιουλίου τοΟ 1821, 
καΟ' ήν ήμέραν οι ΤοΟρκοι είχον χωσιάν εΙς το Μου- 
χλΐ, καΐ έκτος τούτου έφόνευσαν και 24 προσέτι Έλ- 
ληνας άπο τους καμιπίσους Τριπολιτσιώτας καΐ Άγιο- 
πετρίτας. Τούτους δέ δλους τους σκοτωθέντας, Ίϋ^Ρ^ζ 
κεφάλια, έθαψαν οΐ Έλληνες εις τήν έκκλησίαν τοΟ 
Αγίου Σώστη, χωρίου τοΟ κάμπου τ^ς Τριπολιτσας. 
ΤαΟτα κατ* εκείνη ν τήν ήμιέραν εγειναν. 



αναγνώστης παπαγβοργιοτ η Αναγνωσταράς 

*Ητον έκ τής Πολιαν?]ς, και παλαιός κλέφτης. 
Προ τ?5ς έπαναστάοεως μετέβη εις τήν ΤωσσΙαν προς 
άντάμωσιν τοΟ Καποδιστρίου καΐ τοΟ Άλεξ. Τψη- 
λάντη και λοιπών εταίρων." *Η εκεί μετάβασίς του 
ωφέλησε πολύ, διότι έβεβαίωσε τήν κατάστασιν των 
πραγμάτων τ^Ις Πελοποννήσου και τήν δύναμιν αύτ-Ρ];, 
διαφωτίσας και έμψυχώσας τους έκε? αδελφούς* 6 
Αναγνωσταράς έχρημάτισε και ώς ταγματάρχης εΙς 
τα έν Έπτανήσφ τάγματα. Ήτο περίφημος δια τους 
τρόπους του και τήν ικανότητα του εΙς το πείθειν και 
^αδιουργείν έπιτηδείως. Μετέβη δέ και εις τάς νήσους 
Ύδραν καΐ Σ πέτσας, ενεργών τα χρέη τα αποστολικά. 
Κατά δέ τήν εκρηξιν τ^Ις επαναστάσεως εΟρέθη είς τάς 
Καλάμας, 5που έπ•?)ραν τους ολίγους Τούρκους μετά 
τών άλλων, και έπειτα έτράβηξε διά τάς επαρχίας 
Τρυφυλλίας και ΌλυμπΙας γενικεύων τήν έπανάστασιν, 
κα\ παρακινών τους κατοίκους να λάβουν τά 6πλα και 



91 

τον ακολουθήσουν. ΈκεΓ δέ ήσαν και άλλοι καπετα- 
ναίοι μεταξύ τών δπο(ων δ Φλέσας, 6 Κεφάλας, δ 
Παπατσώνης και λοιποί. Ούτοι δέ ^λοι ήλθον εις τήν 
πολιορκίαν τ1\ς Καρύταινας, άγοντες υπέρ τάς 2500 
στρατιώτας. Έλθούσης δέ βοηθείας έκ Τριπολιτσας, 
ή πολιορκία διε^ύθη, και οί Έλληνες έσκορπίσθησαν 
εκείθεν. •Όδέ Άνογνωσταρας ύπ^γε> εΙς Στεμ,νίτσαν, 
μετ' άλλων καπεταναίων, καΐ έκεΐΐεν έτράβηξε δια το 
Αεοντάρι. Έπειτα ήλθεν εΙς το Βαλτέτσι 6που και 
πολλοί άλλοι συνηθροίσθησαν. Έλθόντες δέ έκε!" οΐ 
ΤοΟρκοι έπολέμησαν, καΐ έσκόρπισαν πάλιν τους Έλ- 
ληνας. Τότε δ Άναγνωσταρ&ς άνεχώρησεν έκεΓθεν εΙς 
τα Μεσσηνιακά Φρούρια, ίπως τακτοποίηση τάτ?]ς πο- 
λιορκίας. ΈκεΓ δέ ευρισκόμενος καΐ μαθών τήν ελευσιν 
τοΟ πρίγκηπος Δημ. Τψηλάντου, 6π•?)γεν ε!ς το *Άρ- 
γος προς ύποδοχήν του. Μετά ταΟτα ήλθεν εις τα Τρί- 
κορφα δια τήν πολιορκίαν ΊΫ^ς Τριπολιτσας μετά τοΟ 
Τψηλάντου, τον όποΓον παρηκολούθει άναχωρήσαντα 
είς Καλάμας άπό τα Βέρβαινα. Ό Αναγνωσταράς 
έμεινε καθ' βλην τήν πολιορκίαν τ•?)ς Τριπολιτσας, και 
μετά τήν άλωσιν αυτής, άνεμίχθη εΙς τά πολιτικά 
πράγματα. ΈπΙ δέ 'ΖΫ^ς Κυβερνήσεως τοΟ θ. Κουν- 
τουργιώτη έγένετο υπουργός τοΟ πολέμου, καΐ ώς τοι- 
οΟτος έξεστράτευσε κατά τοΟ έλθόντος τότε Ίμβραήμ 
πάσα. Έπεσε δέ μαχ^όμενος κατά το νησί τ^ίς Σφακτη- 
ρίας, είς Ναυαρίνους, καθ' ην ώραν εγεινεν ή εισβολή 
τών Αράβων κατά ξηράν και κατά θάλασσαν, διάτήν 
πολιορκίαν τοΟ Νεοκάστρου. 

Είπρμεν έν αρχή, 5τι δ Αναγνωσταράς προ τ^ΐς 



92 

επαναστάσεως μετέβη εις τήν Τωσσίαν* τοΟτο δέ έγέ- 
νετο κατά Οέλησιν τοΟ Καποδιστρίου, διότι 5ταν οδτος 
ήλθεν εις τήν πατρίδα του Κέρχυραν κατά το έτος 
1819, κατήχησεν δλους τους εύρεθέντας έκεϊ καπετα- 
ναίους, οιτινες παλαιότερον είχον υπηρετήσει εΙς τά 
Τωσσικά τάγματα τά κατέχοντα ^ή^ Έπτάνησον. 
Έκ τούτων των καπεταναίων πολλοί ύπ•?)γον εΙς τήν 
Τωσσίαν και έδωκαν άναφοράν προς τον Αυτοκράτορα 
προς πληρωμήν των μισθών των, οΓτινες έμειναν απλή- 
ρωτο»., και μάλιστα 6 Καποδίστριας τοΙς ύπεσχέθη νά 
μεσιτεύστ) περί τούτου παρά τφ Αύτοκράτορι, καΐ κα- 
τόπιν οί καπεταναίοι οδτοι νά ενεργήσουν ως απόστο- 
λοι τής Φιλικ^Ις εταιρίας, βπερ καΐ έγένετο.* 



ΝΙΚΗΤΑΣ ΣΤΑΜΑΤΈΛΟΠΟΛΟΣ, Η ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ 

Οΰτος, 6 μή ειπών τίποτε, άλλ' έχων έργον τον 
πάλεμον, δ φιλοκίνδυνος, καΐ δ ακολουθών ήμέραν καΐ 
νύκτα τον έχθρόν, έγεννήθη εις το χωρίον Τουρκολέκα 
τ•?]ς αυτής επαρχίας. Προ τής επαναστάσεως ήτον εις 
τήν Έπτάνησον υπηρετών εις τά έκεΓ τάγματα ως 
αξιωματικός, καΐ κατόπιν έπανήλθεν εΙς τήν Πελοπόν- 
νησον δπως χρησιμεύση εις τήν έλευθερίαν τής πατρί- 
δος του. "Οδηγούμενος δε πάντοτε Οπό τοΟ θείου του 
θ. Κολοκοτρώνη, ευρέθη εΙς Βαλτέτσι κατά τήνπρώ- 
την έκεΓ γενομένην μάχην. ΆφοΟ δε οί ΤοΟρκοι μας 
έκυνήγησαν, μας επήραν το χωρίο, καΐ μας εκαυσαν 
και Ινα μέρος σπίτια, ήμ^Γς πάλιν τους έκυνηγήσαμεν, 



97 



ν ΗΑΙΛΣ ΣΑΚΟΣ ΚΑΙ ΑΙΟΝΤΣΙΟΣ ΤΡΙΓΓΚΤΑΣ 

Αμφότεροι υπηρέτησαν πολιτικώς εντός τοΟ τό- 
που των δια τάς άνάγκας τ?)ς πολιορκίας. 



ΠΑΠΑΦΟΤΗΣ 



Κατήγετο έκ Κορώνης. Ύπί^ρξε δέ περίφημος κα- 
πετάνιος, τα δέ στρατιωτικά του κατορθώματα άφησαν 
έποχήν εΙς τους γείτονας του• 



ΜΒΑΕΤΙΟΣ ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΣ, ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΑΚΡΗΣ 
ΚΑΙ βΕΟΔΟΡΟΣ ΑΙΙΡΙΟΤΗΣ 

Οδτοι υπηρέτησαν στρατιωτικώς και πολιτικώς 

εΙς την πολιορκίαν τί)ς Κορώνης καΐ άλλοΟ. 



ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ επίσκοπος ΚΟΡΟΝΗΣ 

Ό Ιίράρχης οδτος καΐ δ διάκονος του έφονεύθησαν 
άπό τους Τούρκους, άφοΟ προτερον έβασανίσθησαν εντός 
τοΟ φρουρίου. Τα δέ πτώματα των πρώτον μέν ένε- 
παίχθησαν, καΐ ύβρίσθησαν άπό τους έκεΐ Εβραίους, 
έπειτα δέ έρρίφΟησαν Ιξω τοΟ τείχους άπό τους Ιδίους, 
οίτινες συνάμα έφώναζον προς τους πολιορκητάς τοΟ 
φρουρίου Έλληνας να υπάγουν να πάρουν κρέας, αν δέν 
έχουν κλπ. Τοιαύτας βασάνους καΐ τοιούτους εμπαιγ- 
μούς εκαμνον ο( ΤοΟρκοι καΐ ο( ΈβραΓοι προς τους 
κληρικούς. 



ΕΠΑΡΧΙΑ ΑΝΔΡΟΓΣΗΣ 



π. ΠΡΑΣΑΣ 

Οδτος ήτο πολιτικός, και έχρημάτισε πληρεξού- 
σιος των Εθνοσυνελεύσεων. Άφ•?)κε δέ έποχήν τότε 
δια την απλότητα του, διότι εΙς τάς γινομένας ψηφο- 
φορίας έδιδε πάντοτε τήν ψ•?5φόν του προς τον Κολοκο- 
τρώνην, καΐ τοΟτο έπραττε, διότι αγράμματος ών, δέν 
ήθελε να τον ύπογράψη άλλος, διότι δέν είχεν έμπιστο- 
σύνην. *Αν οέ τυχών δ Κολοκοτρώνης ελιπε, δέν έδιδε 
ψ•?]φον εις κανένα. 



ΣΠΥΡΟΣ ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΣ 



Οδτος έχρημάτισε πάντοτε γερουσιαστής, πληρε- 
ξούσιος καΙ βουλευτής. 



ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΑΠΑΤΣΟΝΗΖ 

Ή οίκογένεια των Παπατσωνα(ων καΙ προ τής 
επαναστάσεως είχε τήν επισημότητα της, διότι έχρη- 
μάτισεν εΙς τα πολιτικά πράγματα των Τούρκων. Μετά 
δε τήν έπανάστασιν δέν επαυσεν ύπηρετοΟσα είςδιαφό• 
* ρους υπηρεσίας τήν πατρίδα. Έφυλακίσθη και οδτος 
ε!ς Τδραν μετά τοΟ Κολοκοτρώνη και λοιπών. 



99 



▲ΗΜΗΤΡΙΟΖ ΠΑΠΑΤΖΟΝΗΧ 

Ούτος ύπηρετήσας στρατιωτικός ευρέθη εΙς πολ- 
λάς (χάχας, καΐ Ιδίως χαθ'ίλην τήν πολιορχίαν τ^ς 
Τριπολιτσας, εΙς το Βαλτέτσι βπου ίεικνύονται και τα 
ταμιπούρια του, ε'Ις τα ύποΓα έπολέμησε. Μετά τήν 
άλωσιν τί)ς Τριπολιτσας έγένετο γερουσιαστής τ?)ς Πε- . 
λοποννησιακής Γερουσίας. Κατά τήν είσβολήν 5έ τοΟ 
Δράμαλη έπολέμησεν εΙς τήν Αργολίδα και τϊαντοΟ 
ήνδραγάθησε. Το δνομά του απαντάται εΙς βλας τάς με- 
γάλας μάχας. ΈπΙ δέ της Κυβερνήσεως τοΟ Κουντουρ- 
γιώτη έφυλακίσθη και αύτος μετά τοΟ Κολοκοτρώνη 
καΐτών άλλων. Κατόπιν δέ κατά τήν έκστρατείαν τοΟ 
'Ιμβραήμ εΙς τήν Πελοπόννησον, έφονεύθη εΙς τήν 
άτυχί) μάχην των Τρικόρφων όπο των 'Αράβων. Ό δέ 
θάνατος του έλόπησεν 6λους. 5σοι τόν έγνώρισαν, και 
κατ' εξοχήν τους στρατιωτικούς. 



ΜΗΤΡΟΠΕΤΡΟ ΒΑΧ 

Κατήγετο άπό τό χωρίον Γαράντσα. Οδτος μέ τά 
παιδιά του καΐ τους συγγενεΓς του, και ίλον το χωρίον 
Γαράντσα εΤχον δλοι βνομα ίπίσημον κατά τήν ίπανά- 
στασιν ώς παληκάρια, διότι εΙς δποιανδήποτε μάχην 
και £ν ευρέθησαν, διεκρίθησαν.*Ιδ(ως δέ διεκρίθησαν καΐ 
ήνδραγάθησαν εΙς τήν ενδοξον μάχην τοΟ Βαλτετσίου, 
ένθα άφήκαν μνημεία αΙώνια, και μέχρι τ•?)ς σήμερον 
λέγονται καΐ μαρτυροΟνται τά ταμπούρια τοΟ Μη- 
τροπέτροβα καΐ των ΓαραντσαΙων, διότι Γσα ϊσα ταΟτα 

7* 



έβάστασαν τάς δρμάς τφν Τούρκων, κείμενα εΙς το 
κάτω μέρ^ς τοΟ χωρίου Βαλτέτσι, δπου ήτον ολίγος 
κάμπος και το Τουρκικον Ιππικον τα έκτύπα, τα '5έ 
κανονιά δέν ήδύναντο να τα κτυπήσουν. Ό Μητροπέ* 
τροβας ύπηρέτησεν έν γένει καθ' δλον τον αγώνα. Έ- 
φυλακίσθη δε και αυτός εΙς "Τδραν μετά τών λοιπών. 



ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΕΦΑΑΑΣ 

Οδτος δ φιλοπόλεμος καΐ ακούραστος κατήγετο 
άπό το χωρίον Διρράχι, το δποΐον προ τ?)ς επαναστά- 
σεως ύπήγετο είς τήν έπαρχίαν τί)ς Άνδρούσης. Αί 
προς τήν πατρίδα ύπηρεσίαι του εϊναι πολλαί. Ευρεθείς 
κατ* αρχάς εΙς Καλαμάταν, κατόπιν ύπηγεν εΙς τήν 
Καρύταιναν, καΐ εκείθεν είς το Βαλτέτσι ενωμένος ών 
μετά τοΟ Δ. Παπατσώνη^. ΈκεΓ δέ ακόμη σώζονται 
κα\ τά ταμπούρια των. "Όταν δέ κατόπιν έπολιορ- 
κήθη ή Τριπολιτσά, 6 Κεφάλας καΐ έκεΓ άφήκε σημεΓα 
τής παληκαριας του, διότι κα\ σήμερον ακόμη δμολο- 
γοΟνται τά τα μ π ο ύ ρ ια τοΟ Κεφάλα, 5στις και κατά 
τήν εφοδον είσήλθεν είς τήν πόλιν μετά τών Τσακώ- 
κων. Ωσαύτως ευρέθη και είς τάς κατά τρΟ Δράμαλη 
μάχας. Διαρκούσης δέ τής πολιορκίας τής Τριπολιτσας 
ύπ•?5γε καΐ αυτός εΙς τά Μεγάλα Δερβένια. Εξήλθε δέ 
και είς τήν Στερεάν καΐ έπολέμησε κα\ έκεΓ καΐ ήρί- 
στευσε. Τέλος πάντων παντοΟ εύρίσκετο εμπρός. Έ- 
πεσε δέ 6 Κεφάλας μαχόμενος είς Μανιάκι μετά τοΟ 
ένδοξου Γρηγορίου Φλέσα. Αέγουσιν 6τι κατά τήν 
άκμήν τής μάχης ηθέλησε νά φύγη, καΐ έκεΓέσκο- 



101 



τώθη, και έξάγουσι τοΟτο, δτι το πτο)[λά του ευρέθη 
μακρότερον τών άλλων σκοτωμιένων. ΤοΟτο ^έ, ως το 
λέγομεν καΐ το έμάθομεν, το εγραψεν ένας Γάλλος έξ 
εκείνων, οίτινες ήσαν μαζύ μέ τους Τούρκους. 



-•-♦- 



ΕΠΑΡΧΙΑ ΜΕΘΩΝΗΣ 



ΠΑΝΑΓΙΟΤΗΧ ΜΠΟΤΑΡΟΖ 

Οδτος ήτο πολιτικός καΐ έχρημάτισε γερουσια- 
στής τής Πελοποννήσου. 



ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΕΟΡΓΑΚΟΠΟΤΑΟΧ Η ΜΟβΟΝΙΟΣ 

Τό όνομα τούτου μελετάται, διότι κατ* αρχάς 
τοΟτον οί ΤοΟρκοι τ•?)ς Τριπολιτσας έστειλαν είς τους 
προύχοντας των Καλαβρύτων δπως τους είπη να υπά- 
γουν είς Τριπολιτσαν και τους βεβαίωση, δτι δίν θέ- 
λουν κακοποιηθώ). Μετά δέ τήν έπανάστασιν έπ•?5ρε κα\ 
ούτος τά ίπλα και έπολέμησε καθ* δλον τόν αγώνα. 
ΈπΙ δέ τοΟ Ίμβραήμ ήχμαλωτίσθη είς τους Ναυαρί- 
νους μετά πολλών άλλων άπο τους "Άραβας. ΈκεΓ δέ 
και άπέθανεν από τήν πανώλη, είδέ μή, ήθελε τον 
σώσει 6 Σεμ•?) Έφέντης, υΐές τοΟ ΣεχτετσΙπ *Εφέντη 
Τριπολιτσώτου, ίστις ήτο φίλος του και πιστός, διότι 
δ Μοθ<ύνιός έσωσε τήν οίκογένειάν του κατά τήγ εφο- 
δον τής Τριπολιτσας μεσιτεύσας παρά τφ Κολοκο- 
τρώνη. 



102 



ΕΠΑΡΧΙΑ ΝΕΟΚΑΣΤΡΟΥ 



ΙΩΑΝΝΗΣ ΧΡΗΣΤΟΙ! ΚΑΙ ΝΙΚΟΑΑΟΣ 
ΑΔΕΑΦΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΑΙ 

Ή οικογένεια αΰτη υπηρέτησε στρατιωτικώς χαΐ 
πολιτικώς τήν πατρίδα, και συνεισέφερεν έξ ιδίων της 
δια τήν άποκατάστασιν τοΟ Έθνους* δ Ιωάννης έγέ- 
νετο και μέλος τ?)ς Πελοποννησιακ•?5ς γερουσίας. Έλα- 
βον δέ μέρος καΐ εις τήν πολιορκίαν τοΟ ,Νεοκάστρου. 
Ό Νικόλαος είχεν έργον τα στρατιωτικά, καΐ έχρη- 
μάτισε και έπί τίνα χρόνον φρούραρχος τοΟ Νεοκά- 
στρου μετά τήν άλωσιν αύτοΟ. Κατόπιν δέ παρηκο- 
λούθησε τον στρατηγόν Κολοκωτρώνην, και έλαβε μέ- 
ρος εις πολλάς μάχας γνωστός έκτοτε γενόμενος. 



ΕΠΑΡΧΙΑ ΑΡΚΑΔΙΑΣ 
ΝΓΝ ΔΕ ΤΡΙΦΥΛΑΙΑΣ 



ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ, ΚΟΝΣΤΑΝΤΗΣ ΚΑΙ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ 
ΑΔΕΑΦΟΙ ΜΕΑΙΟΙ 

Οδτοι κατήγοντο από οίκογένειαν κλεφτών. Προ 
τής επαναστάσεως ήσαν είς τήν Ζάκυνθο ν και υπηρέ- 
τησαν εις τά Αγγλικά τάγματα ώς αξιωματικοί. Μετά 
δέ τήν έπανάστασιν ήλθον και ελαβον μέρος είς τήν 



103 

πολιορκίαν τοΟ Νβοχάσ^τρου καΐ αλλοΟ. Ό δέ Δημή- 
τριος καΐ δ Κωνσταντής ευρέθησαν και εΙς τάς κατά 
τοΟ Δράιχαλη (χάχας. Ούτος δ τελευταίος ήτο καΐ εις 
τήν (λάχην τοΟ Μεγάλου Σπηλαίου, ίπου καΐ απέθανε. 



ΠΑΝΑΓΙΟΤΗΐ: ΝΤΟΤΦΑΧ 



Ούτος ήτο στρατιωτικός κα\ έλαβε μέρος εΙς τήν 
πολιορκίαν τοΟ Νεοκάστρου. 



ΓΒΟΡΓΙΟ£ ΣΤΡΑΚΟΣ 



Παλαιός κλέφτης καΐ επίσημος καπετάνιος. Ήν- 
ίραγάθησε δέ εις διαφόρους μάχας. ΈτιμΛτο πολύ άπό• 
τον Άρχηγόν Κολοκοτρώνην καΐ άπό πολλούς άλλους 
δια τήν παληκαριάν του. 



ΜΗΤΡΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΤΑΟΣ 

Ούτος κατ" αρχάς έγένετο μέλος τής Έπαρχια- 
κί)ς δημογεροντίας. Κατά δέ τήν πολιορκίαν των Πα- 
τρών διωρίσθη τοΟ τόπου του αρχηγός. Ευρέθη δέ εΙς 
πολλάς , μάχας, και κατ' εξοχήν εΙς Δερβενάκι κα*^ 
"Άγιον Σώστη ήρίστευσε» πολεμήσας προς τους Τούρ- 
κους τοΟ Δράμαλη, πρΙν δ Κολοκοτρώνης τους πολε- 
μήση. ΈφυλακΙσθη και αυτός εις Τδραν μετά των 
περ\ τον Κολοκοτρώνην. 



104 



ΙΟΔΝΝΗϋ ΓΚΡ1Τ£ΑΑΗ£ 



Οδτος έπανελθών από τήν Κωνσταντινούι^ολιν 
μετά τοΟ άδελφοΟ του Δημήτρη, ΟτΓ?)γεν είς τα Μα- 
γούλιανα τ1\ς Γόρτυνος, δπου έμεινε πολέμων με τους 
Καρυτινούς εΙς τήν πολιορκίαν τ•?]ς Τριπολιτσας. Μετά 
δέ τήν άλωσιν τ1\ς πόλεως ύπ•?5γεν ε{ς τά Κοντοβούνια 
τής πατρίδος του, βπου εγεινε καπετάνιος επίσημος και 
γνωστός διά τήν παληκαριάν του εΙς τους πολέμους. 
Έφυλακίσθη και οδτος ώς και οί λοιποί εΙς Τδραν. 
Επίσης και δ αδελφός του Δημήτριος υπηρέτησε κα\ 
αυτός ώς στρατιωτικός. 



ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΑΗΣ 

Ή οικογένεια αδτη τοΟ Γρηγοριάδη ύπήρξεν ή 
επισημότατη, και ή μόνη κατά τήν έπαρχίαν ταύτην. 
Πολλάς δέ θυσίας προσέφερε εις τόν Ιερόν αγώνα. 
Τπηρέτησε δέ στρατιωτικώς κα\ πολιτικώς. Μάλιστα 
δέ δ Γδιος Αθανάσιος έξεστράτευεν 5που ήτον ανάγκη, 
διότι είχ^ε μεγάλην δύναμιν ε{ς τήν Έπαρχίαν ώς έκ 
τής μεγάλης γενεάς του, διότι θεΓον μέν είχε τόν αρ- 
χιερέα Μεθώνης Γρηγόριον, είχε δέ και πολλούς άλ- 
λους συγγενείς. Όσοι δέτότε είχον συγγενείς πολλούς 
είχον μεγάλην δύναμιν εις τους πολέμους, διότι έβοη- 
θοΟντο αναμεταξύ των. Ό Αθανάσιος έδείχθη πάντοτε 
πρόθυμος καΐ κατά τήν πολιορκίαν τοΟ Νεοκάστρου 
κα\ άλλαχοΟ 6που έξεστράτευσεν. Τπ•?)ρξε και πληρε- 



*05 

ξούσιος των Έθνοσυνελευτεα>ν, βουλευτής καΐ γερου- 
σιαστής, καΐ εΙς άλλας πολιτικάς υπηρεσίας Οπηρέ- 
τησεν. 



ΝΙΚΟΑΑΟΧ ΠΟΗΒΡΟΠΟΤΑΟΣ 

Ούτος υπήρξε γνωστός δια τάς στρατιωτικάς και 
πολιτικας έκδουλεύσεις του, καΐ Ιδίως κατά τήν είσ- 
βολήν τοΟ Δράμαλη είς τήν ^Αργολίδα ήνδραγάΟησεν, 
ώς φαίνεται έν τοίς άπομνημονεύαασί (Αου. Μέ τοΟτον 
δ Κολοκοτρώνης συνεβουλεύθη καΐ ύπήγεν ε?ς το Κα- 
στρί τής Ερμιόνης, και ίκάλεσε το Έθνος εΙς Συνέλευ- 
σιν, ήτις δια το ψηφισθέν πολίτευμα της εγεινε περί- 
φημος, τελειώσασα τάς εργασίας της εΙς τοΟ Δαμαλα 
τής Τροιζήνος. Έγένετο δέ γερουσιαστής τής πρώτης 
Γερουσίας των Καλτεζών, έπειτα ^ϋληρεξούσιος, βου- 
λευτής και υπουργός, και εΙς άλλας έχρησίμευσεν άπο- 
στολάς κα\ πολιτικάς υπηρεσίας• 



ΑΝΤΟΝ10Σ ΚΑΡΑΠΑΤΑΖ 



Οδτος κατήγετο έκ Φιλιατρών. Έφυλακίσθη εΙς 
Τρίπολιν μέ τους άλλους προύχοντας. Μετά δέ τήν 
άποφυλάκισίν του πολύ έτιματο διά τήν εΙλικρινή φι- 
λοπατρίαν του. Έγένετο πληρεξούσιος εΙς τάς Εθνο- 
συνελεύσεις και βουλευτής. 



106 



ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΚΑΤΣΑΡΟΣ 



Και οδτος ωσαύτως διέπρεψεν ώς πολιτικός, γε- 
ρουσιαστής τί)ς Πελοποννήσου γενόμενος καΐ πληρε- 
ξούσιος, έχων χαλήν ύπόληψιν εΙς τήν πατρίδα του δια 
τήν φιλοπατρίαν του. Ήχμ,αλωτίσθη όπο των Αρά- 
βων (χετά τοΟ Επισκόπου Μεθώνης ΓρηγορΙου, καΐ 
άπέθανεν εντός των φυλακών τής Μεθώνης. 



ΘΕΟΑΟΡΟΣ ΣΚΟΡΑΤΑΗΣ 

Οδτος πολιτικώς ύπηρέτησεν. 



οικονόμος παπατςονης και τα παιαια τοτ 
αδαμ και αναγνοστησ 

Ό Οικονόμος ήτο μέλος τ1\ς Φιλικής Εταιρίας. 
Αι δέ έκδουλεύσεις τής οΙκογενείας είναι πολλαΐ κα\ 
γνωστα\, διότι πολλά έπραξαν πρό τής επαναστάσεως. 
Τό δέ σπίτι των Οπήρξε κατηχητήριον τής εταιρίας. 
Επειδή δέ τό χωρίον Σουλιμα έξ οδ κατήγοντο κεΓται 
εΙς θέσιν όχυράν, και έχρησίμευεν ώς άσυλον ένεκα 
τούτου έκεΓ ένεργοΟντο άφόβως τα τής Εταιρίας. Ό 
δέ Πρωτοσύγγελος Φραντσής είς τήν οΐκίαν τοΟ Οίκο- 
νόμου εΖχε τήν παρακαταθήκη ν του. Υπηρέτησαν δέ 
οί ΠαπατσωραΓοι καθ* δλον τό διάστημα τής πολιορ- 
κίας τοΟ Νεοκάστρου, κατά δέ τήν είσβολήν τοΟ Δρά- 
μαλη ευρέθησαν εΙς τό "Άργος, καΐ εΙς τό Δερδενάκι 
μετά τήν πρώτη ν μάχην τοΟ θ. Κολοκοτρώνη. Ό δέ 



"Αναγνώστης ίχρημάτισε χαΐ πολιτικός, πληρεξούσιος 
των Εθνοσυνελεύσεων χαΐ βουλευτής. 



ΙΟΑΝΝΗΧ ΤΟΚΑΡΑΐ; 



Οδτος ύπί)ρξε πολιτικός, καΐ έχρημάτισε πάντοτε 
πληρεξούσιος καΐ βουλευτής. Υπέφερε καΐ αυτός τήν 
φυλάκισίν του εΙς τήν Τριπολιτσβν μετά τών άλλων 

προυχόντων. 



ΑΛΕΒΙΟΣ ΔΤΚΟΠΟΤΔΟΧ 

Οδτος χατήγετο από τα Φιλιατρά. Εύρίσκετο δέ 
εΙς Ζάκυνθον. Έδειξε 8ί πολύν ίνθουσιασμόν καΐ άγά«- 
πην προς τήν πατρίδα. Μάλιστα δέ επαινείται ή έξ^)ς 
πραξίς του. Κατά τήν είσβολήν τοΟ Δράμαλη, 5τε οΐ 
Έλληνες ήσαν συναγμένοι εις τό *Άργος καΐ έπεριμε- 
ναν τήν'πτώσιν τοΟ Ναυπλίου διά νά τό λαφυραγωγή- 
σουν, ή τότε Κυβέρνησις ένεργοΟσεν δπως έδύνατο νά 
στείλγ] στρατιώτας εΙς τά Μεγάλα Δερβένια, καΐ οΐ 
Τριπολιτσιώται 'Ρήγας και Σέκερης εϊχον κάμει αρχήν 
νά 6πάγουν μετά 600 στρατιωτών. ΈκεΓ εύρίσκετο 
και δ Π. Μαυρομιχάλης, 5στις είχε κάμποσους Μανιά- 
τας κα\ ύπέσχετο και αυτός νά εβγη εξω μέ 2000, 
αλλ* έζήτει έξοικονόμησιν. ΤαΟτα άκουσας 6 αγαθός 
Λουκόπουλος, και πιστεύσας, ίτι θά άληθεύση ή ύπό- 
σχεσις κα\ θά υπάγουν πράγματι 2000 ΜανΙαται, προ- 
θύμως έπρόσφερε .1200 χρυσά νομίσματα Τουρκικά, 



108 

δνομαζόμ,ενα Μαχμουτιέδες, άζίας εχαστον 25 γρο- 
σιών. Εδόθησαν 5έ και αυτά προς τους Μανιάτας, 
αλλ* οδτοι δέν έφύλαξαν τα λεγόμ-ενά των. Τα Μανιά- 
τικα δεν τα έγνώριζεν δ Αουκόπουλος, δτι δέν έχουν 
χορτασμον, και μάλιστα τα τοΟ Π. Μαυρομιχάλη, τα 
δποΓα και παροιμία κατήντησεν. Διβτι, ως ελεγον τότε, 
οδτος ήθελε τας προσόδους τί)ς Μικρομάνης δια να 
κάμη ενα πρόγευμα^ καΐ πάλιν δέν έσωναν. 



ΔΗΜΗΤΡΙΟΙ; ΣΕΔΕΤΟί; 

Ό καπετάνιος οδτος έμαθε τήν πολεμικήν τεχνην 
εΙς τήν Έπτάνησον κα\ εΙς τα τάγματα τα Αγγλικά. 
Γενομένης δέ τής έπαναστ,άσεως, έπανελθών έχρησί- 
μευσεν ώς διδάσκαλος, πολέμων εΙς τήν πολιορκίαν τοΟ 
Νεοκάστρου. Μετά ταΟτα ήκολουθησε τον Κολοκοτρώ- 
νην, και μετά τήν μάχην τοΟ Δερβενακίου έμεινε πο- 
λέμων μέχρις δτου έπεσε το Ναύπλιον εΙς τάς χεΓρας 
των Ελλήνων. 



ΑΝΑΝΓΟΣΤΗΐ; ΤΧΟΧΑΝΤΑΡΗΧ 

Οδτος ήτον είς τήν Ζάκυνθον επίσης εις τα έκεΓ 
Αγγλικά τάγματα. Έπανελθών δέ μετά τήν έπανά- 
στασιν εις τήν πατρίδα του, πολύ ωφέλησε χρησιμεύ- 
σας ώς διδάσκαλος, καΐ ίρμηνεύ,ων τους γείτονας του 
πώς νά γεμίζουν τά ίπλα των καΐ πώς νά πολ^μοΟν. 
Έπειτα έγένετο καπετάνιος και υπηρέτησε μέχρι τέ- 
λους τον αγώνα. 



109 

ΧΡΙΧΤΟΦΟΡΟϋ ΖΑΧΑΡΙΑΑΗΐ; 

Κατήγιτο από τήν *Αρχα$(αν της Τριφυλλίας. 
Εόρισχομιενος £έ «Ις Βλαχίαν ίγένετο Ιερολοχίτης, κοιΐ 
4ιτολέ[χησε μετά των λοιπ&ν Ιερολοχιτών. Διβλυθείοτης 
δέ τ^)ς έκεΓ επαναστάσεως, εφυγεν άπό τήν Βλαχίαν, 
έπανελθών εΙς τήν Πελοπόννησον μέ τον Γιαννάκην 
καΐ Άποστόλην Κολοκοτρώνη ν, 'Ιωάννην Πέταν Ζα- 
κυνθιον καί τινας άλλους, ε6ρέθη εΙς τα Τρίκορφα, εΙς 
5έ τήν μάχη ν τ?|ς Γράνας έλαβε μέρος και έπολέμησεν. 
Έπειτα παρηκολούθησε τον στρατηγόν θ. Κολοκο- 
τρώνην, δ δποΓος τον ήγάπα καΐ τάν έτίμα καΐ τον εΤχε 
μεταξύ των συμβούλων του, τον έμπιστεύετο δέ πολύ 
καΐ τόν άπέστελλεν εις διάφορους υπηρεσίας, μάλι- 
στα δέ εις τήν Ζάκυνθον έπήγαινε και ήρχετο. Υπη- 
ρέτησε δέ τήν πατρίδα μέ μεγάλη ν φιλοπατρίαν καΐ 
άπαραδειγμάτιστον ένθουσιασμον. ΔΓ 2λα ταΟτα εγεινε 
γνωστός εΙς τους Έλληνας, οίτινες τόν ήγάπησαν καΐ 
τόν έτίμησαν. Υπηρέτησε δέ κα\ πολιτικώς εις δια- 
φόρους υπηρεσίας. Τό δέ ονομά του φαίνεται και απαν- 
τάται εΙς διάφορα ιστορικά απομνημονεύματα προτε- 
ρον εκδοθέντα, 2που δμολογοΟνται καΐ α( Ικδουλεύ- 
σ€ΐς του* 



ΕΠΑΡΧΙΑ ΚΑΑΑΜΩΝ 



ΙΟΑΝΝΗ£, ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΑΙ ΚΟΝΧΤΑΝΤΙΝΟΧ 
ΚΥΡΙΑΚΟΥ 

Ή οΙκογένεια αδτη ύπηρέτησεν στρατιωτικώς 



110 



ΛαΙ πολιτικώς κατά τδν αγώνα, ευρεθέντες εΙς διάφο- 
ρους μάχας. Ένεκα τής θέσεως των Καλαμιών ευρέθη- 
σαν εΙς διαφόρους δυσάρεστους περιστάσεις μιέ τους 
Μανιάτας, διότι ή πόλις ήτον δ σταθμός τ^ εξόδου 
των, καΐ οπωσδήποτε δπέφεραν άπο αύτούί;. 



ΠΑΝΑΓΙΟΤΗε Αβ. ΤΐΑΝΚε 

Οδτος υπηρέτησε πολιτικώς κα\ στρατιωτικώς. 



ΠΑΝΔΓΟΧ ΚΤΡΙΑΚΟΧ 



• Ύπαρξε πρόκριτος τών Καλαμών, έφυλακίσθη 
καΐ ο2ίτος εΙς Τριπολιτσαν μετά τών άλλων προκρίτων. 



ΙΙΑΝΛΓΟΧ ΖΑΡΚΟΧ 

Οδτος προ τ?|ς επαναστάσεως ένήργει τά τ?)ς *Εται- 
ρ(ας, κα\ ήτον δ μόνος, ίστις έφαίνετο και έγνωρίζετο 
άπό τους τότε αδελφούς. Καταγόμενος δέ παλαιόθεν έκ 
Ζυγοβιστίου άπεκατεστάθη εΙς Καλάμας. Ήτο δέ δυ- 
νατός ένεκα τοΟ Κολοκοτρώνη, δστις τον ύπερασπίζετο 
διότι ήτο συμπατριώτης του. Τ,πηρέτησε δέ στρατιω- 
τικώς, ώς καΐ οΐ λοιποί. 



ΜΗΧΑΚΙΑΗ£ 
Οδτος κατ' αρχάς ύπηρέτησεν ώς απόστολος μέ 



111 

πολλήν προβυμίαν χλΙ δραστηριότητα, διότι έχοινοι^οι- 
οΟσεν 5λα τά γινόμενα εΙς Καλάμας γράφων πάντα* 
χοΟ, και πολύ κατά τοΟτο ώφέλησεν. Έπειτα ώς στρα- 
τιωτικός παρηκολούθει τόν Πετρομπεη Μαυρομιχάλην. 
ΆφοΟ δέ οδτος έξί)λθε τών Καλαμών, δ Μηχαν(δης 
πάλιν έξηκολούθει το αυτί έργον, να μεταδίδη τάς είδή" 
σεις. Όπου δέ τον έβλέπαμεν, τον έπεριστοιχίζαμεν, 
χαΐ όλονέν μβς ελεγεν^ είτε σωστό, είτε κα\ μισά, 
άλλ* ίμως ταΟτα έπέρναγαν τότε, διότι εΤχε τρόπον 
να έμψυχώνη τους Έλληνας, καΐ δια τοΟτο ήλουον τά 
λεγόμενα του μέ πολλήν δρεξιν. 



ΕΠΑΡΧΙΑ ΜΙΚΡΟΜΑΝΗΣ 



ΑΝΑΓΝΟ£ΤΗ£ ΚΟΝΣΤΑΝΤΟΠΟΤΛΟΧ 

Οδτος ώς πρόκριτος έφυλακίσθη εΙς Τριπολιτσδν. 



ΑΙΟΚΤΖΙΟί; ΒΑΣΙΔΚΙΟΤ 

Οδτος υπηρέτησε κατ* αρχάς στρατιωτικώς, 
έπειτα πολιτικώς χρηματίσας γερουσιαστής καΐ βου- 
λευτής. 

ΕΠΑΡΧΙΑ ΝΗΣΙΟΪ 



ΑΗΜΗΤΡΙΟΖ ΧαΝ£ΤΑΝΤΙΝΟΧ ΚΑΙ ΙΙΑΝΑΓΙΟΤΗε 
ΑΑΚΑΦΟΙ ΚΑΑΑΚΑΡΙΝΤΑΙ 

*Η οΙκογένεια αδτη υπηρέτησε καθ* δλον τον 



113 

άγ&να τΙ|ς επαναστάσεως στρατιωτικώς καΐ πολιτικώς, 
δαπανώσα έξ ΐ£(ων κα\ προσπαΦοΟσα £ιά τήν έλευΟε-* 
ρίαν τοΟ Έθνους. 

ΓΒΟΡΠΟί; ΚΑΙ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΔΑΚΔΦΟΙ ΑΑΡΕΙΟΤΑΙ 

ΚαΙ τούτων ή οΙκογένεια επίσης συ(Α{Λβτέσχεν, 
ώς καΐ οΐ ανωτέρω, εΙς τα τοΟ άγωνος. Ό δέ Γεώργιος 
ύπηρέτησεν έπειτα εις πολλάς υπηρεσίας γενόμενος 
βουλευτής καΐ γερουσιαστής. 



ΚΑΛΟΓΒΡΟΧ ΠΡΤΡΑΚΗΐ; ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΟΧΤΗΧ 
ΑΡΓΥΡΑΚΗΣ 

Κα\ οδτοι ωσαύτως υπηρέτησαν τήν πατρίδα 
εντός τοΟ τόπου, φροντίζοντες περί των αναγκαίων τοΟ 
πολέ(ΛουΝ 



ΕΠΑΡΧΙΑ ΚΑΡΓΤΑΙΝΗΣ 



ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΑΕΑΗΓΙΑΝΝΗΣ 

Οδτος ήτον δ άρχων τ?)ς Πελοποννήσου. Έφυλα- 
κίσθη εΙς τήν Τρίπολιν, και δέν ηθέλησε να φύγη έκεΓ- 
θεν πριν της 25 Μαρτίου, δια να (χήν βλαφθγ) ή έπα- 
νάστασις, σκληρυνθοΟν και οί ΤοΟρκοι και κόψουν τους 
έντάς τ^ς πόλεως Χριστιανούς, τους δποίους έφοβέρ:- 
ζον' άλλ' δ Κατής δέν τους έδωκε τον λεγόμενον 



113 

Φεφτάν, αρνηθείς τοΟτον ώς $η(Λοσιος υπάλληλος, καΐ 
οδτω οΐ Χριστιανοί έσώΟησαν 



αναγνώστης αβαηγχαννης 

Οδτος, ώς πληρεξούσιος τί)ς Πελοποννήσου, ελι- 
πεν εΙς τήν Κωνσταντινούπολιν. ΆφοΟ δέ ή έπανάστα- 
σις εξερράγη, έπανελθών, έλαβε* μέρος εΙς τα πολιτικά 
πράγματα, γενόμενος γερουσιαστής τ^ς πρώτης Γερου- 
σίας των Καλτεζών, πληρεξούσιος των Εθνοσυνελεύ- 
σεων καΐ εκτελεστής. Έφυλακίσθη καΐ ο'ϋτος εΙς Τ- 
δραν μετά τοΟ Κολοκοτρώνη καΐ των άλλων. 



ΚΑΝΕΑΟΣ ΔΒΑΗΓΙΑΝΝΗΣ 

Ό στρατηγός οδτος εΤναι εΙς των άξιωτέρων Ελ- 
λήνων χαΐ 6 μάλλον προκομμένος τί)ς εποχής εκείνης. 
Τα πάντα δέ έθυσίασε κα\ ήτοίμασε τά τής επαναστά- 
σεως, όργανώσας τήν έπαρχίαν τής Καρύταινας, και 
ώς αρχηγός αυτής ένθουσιάσας δλοντόν κόσμον της. Ό 
Αρχιμανδρίτης Φλέσας εδρε τον ίμοιόν του. 

'Άμα δ Κανέλος εμαθεν, 5τι δ Κολοκοτρώνης 
έπολέμει τεύς ΦαναρΙτας Τούρκους, αμέσως έξεκίνησε 
δια τήν Καρύταιναν μέ τους βουνίσιους, 5σους είχε 
τότε συνάξει. Σκορπισθέντων δέ εκείθεν των Ελλή- 
νων, δ Κανέλος ύπήγεν εΙς τά Λαγκάδια, κα\ μετά 
τον φόνον τών Τούρκων Ααγκαδινών, ήσφάλισε τήν 
οίκογένειάν του, άποστείλας αυτήν εΙς το Μέγα Σπή- 
λαιον. ''^ί1πειτα εδωχε διαταγήν νά συναθροίίωνται δλοι 

8 



εΙς το Διάσελον τ-Ρ]; Άλωνίσταινας. Τότε δ μεν Κολο- 
κοτρώνης εύρίσκετο εις τήν Πιάναν, δ ^έΚανέλος ήρ- 

χετο εΙς το στρατόπεδον τοΟ Διάσελου τ?]ς Άλων(στα•- 
νας, καΐ έκεΓ συνηντήθη με τάν Κολοκοτρώνην, τον 
δποΓον οί ΤοΟρκοι είχον κυνηγήσει άπ6 τήν Πιάναν, 
καΐ έφθασαν εως εις τήν *Αλω\ίίσταιναν, δπου έπ?)ραν 
και τα μουλάρια τοΟ Κυρ Κανέλου, εΙς τα δποϊα εΓχε 
φορτωμένα τα πράγμο^τά του. Εκείθεν δστερον και οί 
δύω έτράβηξαν δια τον κάμπον "^ς Καρύταινας και τοΟ 
Παπάρι, και κατόπιν δ μέν Κολοκοτρώνης ύπ^Ιγεν εις 
το Βαλτέτσι, δ δέ στρατηγέ Κανέλος εις τα Λαγκά- 
δια, δια να συγκέντρωση τους στρατιώτας εις τήν Πιά- 
ναν, και πάλιν εις το Διάσελον τί^ς Άλωνίσταινας* 
άλλα τότε ήσθένήσε καΐ δεν ήλθεν εις το στρατόπεδον. 
Μετά δέ τον πόλεμον τοΟ Αεβιδίου ήλθεν εΙς τήν 
Πιάναν. 

Οι Καρυτινοι χρεωστοΟν εύγνωμοσύνην εις τους 
αδελφούς Δεληγιανναίους, και μάλισα εΙς τον Κανέλον, 
βστις απεφάσισε και παρέδωκε τά βπλα τ'?)ς Επαρχίας 
προς τον Κολοκοτρώνην, αυτός δέ έσύστησε τήν 
έφορείαν τοΟ στρατοπέδου, ώργάνισε τό φροντιστήριον 
των τροφών καΐ των πολεμεφοδίων, και έχρησίμευσεν 
εις τήν πολιορκίαν τ•?|ς Τριπολιτσας μέχρι τΤ^ς αλώ- 
σεως της. Μετά δέ ταΟτα Ι-ηΨ^ρε τά βπλα, κα\ όπ'?)γεν 
εις τήν πολιορκίαν των Πατρών, παρευρεθείς εΙς τήν 
περίφημον μάχην τ•?)ς 9 Μαρτίου. Έπειτα δέ 6π'?)γεν 
είς Μεσολόγγιον' προς βοήθειαν των αδελφών Μεσο- 
λογγιτών, και παρευρέθη και είς πολλάς αλλάς μάχας 
έντος τΨ^ζ Πελοποννήσου, ως καΐ κατά τοΟ Δράμαλη 



ι 



115 

καΐ των Αράβων. Έφυλακίσθη δέ κα\ οδτος εις "Γδραν 
μετά τοΟ Κολοκοτρώνη καΐ λοιπών. 



ΑΝΑΣΤΟί;, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΙ ΠΑΝΑΓΟΣ 
ΑΑΕΑΦΟΙ ΑΒΑΗΤΙΑΝΝΑΙοί 

Οδτοι υπηρέτησαν πολιτικώς εΙς διάφορους υπη- 
ρεσίας έντος τοΟ τόπου των, κα\ ΰστερον εΕς αλλάς 
Επαρχίας. 



ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΔΒΑΗΓΙΑΝΝΗΣ 

Οδτος ήτο στρατιωτικός, ύπηρετήσας καλώς κατ* 
αρχάς εΙς τήν μάχην τοΟ Λάλα. Μετά δέ τήν έκεϊθεν 
άναχώρησιν τών Τούρκων εις Πάτρας, ήλθεν εΙς τήν 
πολιορκίαν τ?)ς Τριπολιτσας. Κατόπιν δέ έλαβε (λέρος 
εΙς τήν μάχην τί)ς Γράνας' έκλείσθη εΙς το χωρίον 
Μαντσαγρα, ώς φαίνεται εΙς τάς διηγήσεις μου. Ευ- 
ρέθη δέ και εΙς αλλάς μάχας, και εΙς τά Δραμιαλικά, 
και προσέτι και κατά τών ^Αράβων έπολέμήσεν. Έφυ- 
λακίσθη καΐ οδτος εΙς Τδραν. 



ΝΙΚΟΑΑΟΣ ΑΒΑΗΓΙΑΝΝΗΣ 

Οδτος κατ' αρχάς έπανελθών από τήν Κωνσταν- 
τινούπολιν εις τά Βέρβαινα, έστάθη έκεΓ προσωρί'ίώς, 
και επομένως προσεκολλήθη εΙς τον άδελφόν του, και 
υπηρέτησε στρατιωτικώς τήν πατρίδα. Έφυλακίσθη 
ωσαύτως και οδτος εΙς ^Τδραν μετά τοΟ Κολοκοτρώνη, 
και τών λοιπών. 

8* 



11θ 

Ή οΙκογένεια αίίτη των Δεληγιανναίων είναι μια 
εκ των πρώτων οικογενειών τ?)ς Πελοποννήσου. Πολύ 

δέ συνετέλεσε κα\ προ καΐ κατά τήν έπανάστασιν, άφθό- 
νως δαπανώσα εξ ίδιων της εις τάς άνάγκας τ?)ς πατρί- 
δος, κα\ ένεκα τούτου, έκτος τοΟ Αναγνώστη, δλοι οί 
άλλοι αδελφοί έμειναν πτωχοί. 



ΑΝΑΓΝΟϋΤΗϋ ΚΑΙ ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΑΕΑΦΟΙ 
ΠΈΤΡΑΚΟΠΟΤΑΟΙ 

Κατήγοντο από τα Λαγκάδια και έχρημάτισαν 
στρατιωτικοί αμφότεροι, καλώς άγωνισθέντες, διότι 
ευρέθησαν παντοΟ μΙ τον Κολοκοτρώνην, μετά δέ τοΟ 
Κανέλου Δεληγιάννη έπέρασαν και ε!ς το Μεσολόγγιον, 
έπειτα δέ μετά τοΟ Γενναίου Κολοκοτρώνη ύπηγον 
καΐ εις τήν Ικστρατείαν τών Αθηνών. 



ΓΈΟΡΓΙΟΣ ΣΠΗΑΙΟΠΟΤΑΟΣ 

Ό καπετάνιος οίϋτος ήτον επίσης από τά Λαγκά- 
δια, και έχει τάς αύτάς ωσαύτως Ικδουλεύσεις μέ τους 
ανωτέρω αδελφούς Πετρακοπούλους. 



ΓΙΑΝΝΗΣ ΘΕΟΦΙΑΟΠΟΤΑΟΣ, Η ΤΣΑΚΑΑΟΣ 

ΚαΙ ούτος έγεννήθη εΙς τά Λαγκάδια. Έν αρχή 
της επαναστάσεως ευρέθη ναυτικός εις τά Ψαρά, καΐ 
ανεδείχθη ένας έκ τών επισήμων πυρπολητών, καύσας 



117 



Τουρκικά πλοΓα. Μετά 5έ ταΟτα υπηρέτησε και εί'ς 
τήν ξηράν μετά τοΟ θ. Κολοκοτρώνη. 



▲ΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΤΛΟΧ 

ΚαΙ οΰτο; ό Λαγκαδινός ύπηρέτησεν ώς στρατιω- 
τικός Οπό τάς ίιαταγάς τοΟ Κανέλου κα\ Δημητρίου 
αδελφών Δεληγιανναιων άπό τ•?]ς άρχί); τί)ς επαναστά- 
σεως [χέχρι τοΟ έτους 1827. Ευρέθη δέ εις ίλας τάς 
(χάχας κατά τήν πολιορκίαν τ?)ς Τριπολιτσας, έπειτα εις 
τήν μάχην τ^ς Γράνας. Έκλείθη δέ ιΐς τοΟ Μαντσαγρδ 
μετά τοΟ Δ. Δεληγιάννη, τοΟ δποίου τότε ήτο και ση- 
μαιοφόρος. Κοτόπιν δέ γενόμενος καπετάνιος ύπ'?)γε 
μετά τοΟ Κανέλου εις το Μεσολόγγιον. Ευρέθη δέ και 
εις τήν περίφημον μάχην των Πατρών, ώς και εις τήν 
κατά τοΟ Δράμαλη έκστρατείαν. 



ΠΑΠΑ ΣΤΑΘΟΤΛΑΧ 

Κατήγετο ωσαύτως άπό τά Λαγκάδια. Περίφη- 
μος δε έγένετο διά τάς στρατιωτικάς του υπηρεσίας, 
διότι ίπου και αν εύρίσκετο κατά τάς διαφόρους μά- 
χας ίκαμνε μεγάλα ανδραγαθήματα, καΐ διεκρίνετο ώς 
παληκάρι. Έπέρασε δέ και εις το Μεσολόγγιον μετά 
τοΟ στρατηγοΟ Κανέλου Δεληγιάννη, και άφήκε και 
έκεΓ σημεΓχ παληκαριας. Έπεσε δέ μαχόμενος κατά 
τήν ατυχή μάχην τών Τρικόρφων έπι τοΟ Ιμβραήμ 
Πάσα. 



118 



ΚΟΝΧΤΑΝΤΗ£ ΜΙΧΑΔΟΠΟΥΑΟΣ 

ΚαΙ ούτος ήτον επίσης άπο τα Λαγκάδια. Προ 
τ•?]ς επαναστάσεως υπηρετεί πλησίον τοΟ Πάσα τ^ς 
Πελοποννήσου εντός τοΟ σ ε ρ α γ ί ο υ και οΟτως, ώς 
υπάλληλος, έμάνθανε τα κατά των Χριστιανών τεκται- 
νόμενα και τα εμπόδιζε. Μάλιστα δταν έμάνθανεν, δτι 
έσκόπουν οί ΤοΟρκοι να φονεύσουν κανένα χριστιανόν, 
ούτος κρυφίως έδιδε τήν τοιαύτην είδησιν, και δ χρι- 
στιανός εφευγεν. Έστάθη δέ καΐ πολύ ωφέλιμος είς 
τους εντοπίους Τριπολιτσιώτας. 



ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΙΝΤΣΟΣ ΕΑ.Ι Ο ΥΙΟΣ ΤΟΤ ΜΙΧΑΛΗΣ 

Και ούτοι ήσαν ΑαγκαδινοΙ, κα\ υπηρέτησαν τον 
αγώνα στρατιωτικώς. Κατά δέ τήν πολιορκίαν τ?]ς 
Τριπολιτσας, δ Κολοκοτρώνης διώρισε τον 'Αθανάσιον 
Κίτσον δδηγον είς το στρατιωτικόν σώμα τών έκεΓ 
Τριπολιτσιωτών τ-^^ς επαρχίας, οίτινες έχράτουν το μέ- 
ρος τ•?|ς' θέσεως, της λεγομένης Πηγής. Κατά δέ τήν 
μάχην τής Γράνας μέ το ίδιον σώμα τών Τριπολιτσι- 
ωτών, είχε πιάσει της φράκταις τών άμπελίων κατά 
τήν θέσιν Νουμέναγα, και έκεϊ μαχόμενος εμπόδισε 
τους Τούρκους, καΐ τους ήνάγκασε νά Οπάγουν νά πε- 
ράσουν είς τήν γενομένην Γράναν. 



αναγνώστης ζαφειροποταος 

Ούτος κατήγετο από το Ζυγοβίστιον, και κατ* 



119 

αρχάς μεν υπηρέτησε εις το γραφεΓον τοΟ θ. Κολοκο- 
τρώνη μέχρι τί)ς αλώσεως τ-ίΐς Τριπολιτσας, έπειτα 
δε εγεινε μέλος της Πελοποννησιακούς Γερουσίας. Κατά 
δέ τήν έπάνοδον τοΟ Κολοκοτρώνη άπο τήν πολιορ- 
κίαν των Πατρών, 6 Ζαφειρόπουλος έφυγε κα\ έκρύβη, 
ώς άλλαχοΟ δκηγοΟμαι. 



ΚΟΝ£ΤΑΝΤΙΝΟΐ: ΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ 

Και οδτος επίσης ήτον άπο το Ζυγοβίστιον. Έ- 
πανελθών δέ από τήν Κωνσταντινούπολιν έν αρχή τής 
επαναστάσεως έπροσκολλήθη εΙς τους σωματοφύλακας, 
καΐ εις το γραφεΓον τοΟ Κολοκοτρώνη, καΐ υπηρετεί 
γράφων καΐ πολέμων. Μετά δέ τήν φυγήν τοΟ ύπα- 
σπιστοΟ Σπύρου Σπηλιωτοπουλου, δ Κολοκοτρώνης 
διώρισεν ύπασπιστήν του τον Ζαφειρόπουλον, οντά 
γεναΓον και τολμηρόν. Ό στρατηγός Κολοκοτρώνης, 
ίταν άπο τήν θέσιν Μάνεσι, ή δποία κεΓται πλησίον τοΟ 
Ταϋγέτου, άνεχώρησεν εΙς τήν Αργολίδα προς άντά- 
μωσιν τοΟ Καραϊσκάκη, ίστις ήλθε νά συνομιλήση 
μετ* αύταΟ και ζητήση βοήθεια ν στρατιωτικήν καΐ 
χρηματικήν διά νά έπαναστατήση έκ νέου τήν Τούμε- 
λην, τό 6ποΓον καΐ εγεινε, τότε δ υπασπιστής τοΟ Κολο- 
κοτρώνη Ζαφειρόπουλος θέλων νά επιθεώρηση τον εΙς 
Μάνεσι στρατόν, συγκείμενον έκ 3000 περίπου, ώς έΐζα,- 
ρουσιάσθη έκεΓ καβάλα^ έζαλίσθη διότι τοΟ ήλθεν εξα- 
ψις εΙς τήν κεφαλήν, ή δποία τοΟ έφερε κα\ τόν θάνα- 
τον. Ευρέθησαν δέ εΙς τό στρατόπεδον αυτό και είδαν 
τό γεγονός τοΟτο δ στρατηγός Δημ. Μελετόπουλος έκ 



120 



Βοστίτσης, δ στρατηγός Β. Πετιμεζας έκ Καλαβρύτων, 
δ χιλίαρχος Ν. Οίκονομόπουλος από τό Νεόκαστρον 
και δ στρατηγός Γιατράκος από τοΟ Μιστρά. 



ΝΙΚΟΔΔΟΧ ΚΑΙ ΧΠΤΡΟΣ ΑΑΕΛΦΟΙ 
εΠΗΛΙΟΤΟΠΟΤΑΟΙ 

Οδτοι προ τ?)ς επαναστάσεως έκατοικοΟσαν εις 
τήν Τίραν κα\ έμπορεύοντο έκεί' ελαβον δέ τήν Ιδέαν 
να ετοιμάζουν τήν πυρίτιδα, και προς τοΟτο,κατ' αρχάς 
έκαμαν μύλους εις τήν Δημιτσάναν, ίπου έκουβάλησαν, 
και τήν άναγκαίαν Ολην. Είς ταύτην δέ τήν έργασίαν 
ένησχολείτο δ ΣπΟρος* δ δέ Νικολής ύπήρξεν εΙς τών 
συνεταίρων τοΟ Αντώνη Οικονόμο^υ Τδραίου, και συνέ- 
δραμε πολύ τοΟτον δια να έπαναστατήση τόν τόπον 
κατά των οίκοκυραίων. Διαλυθείσης δέ κατόπιν τής 
εσωτερικής ταύτης ανησυχίας τής Τδρας, δ Νικολής 
έπέρασεν εΙς τό "Άργος, καΐ συνεπολιώρκει μετά τής 
γενναίας Μπουμπουλινας καΐ των λοιπών Σπετσιωτών 
το Ναύπλιον. Πρώτος αυτός έσύστησε τήν λεγομένην 
Καγκελαρίαν τοΟ "Αργούς. Μετά δέ τήν άλωσιν τής 
Τριπολιτσας προσεκολλήθη προς τόν θ. Κολοκοτρώνην 
και εύρίσκετο ενίοτε μαζύ του. Κατά δέτήν εισβολήν 
τοΟ Δράμαλη, ευρέθη μέ τόν Πλαπούταν κατά τήν 
ώραν δπου έπολέμει εΙς Φι'χτία και Χαρβάτι, ίτε 
καΐ έτσακίσθη τό σπαθί τοΟ Πλαπούτα, και κατόπιν 
έπέρασεν είς *Άγιον Γεώργιον. Τότε δέ πολύ έχρησί- 
μευσεν ώς σύμβουλος τοΟ Κολοκοτρώνη. Τόν δέ Σπύ- 
ρον, μετά τήν άλωσιν τήςΤριπολιτσαςκαι έπειτα, δΚο- 



121 

λοχοτρώνης ^ιώρισ&ν ύπασπιστήν του, καΐ τόν εΤχε 
|Λ«ζύ του είςτήν πολιορκίαν. των Πατρών, δπου παρευ- 
ρέθη εις 6λας τάς έχεΓ γενομένας μάχ^ας, χαΐ βστερον 
^Αέχρι τ?)ς πτώσεως τοΟ Ναυπλίου οιετέλει υπασπι- 
στής του. 



ΠΑΝΑΓΙΟΤΗΐ; ΜΠΚΓΔΗΧ 

Κατήγίετο έκ Ζυγοβ\>στίου. Έμπορεύετο δέ προ 
της επαναστάσεως εΙς "Ύδραν. Επειδή δέ οΐ ΎδραΓοι 
μετά τήν έπανάστασιν τοΟ Οίκονόμου έδιωξαν έκ τί)ς 
νήσου δλους τους έκεΓ κατοικοΟντας ώς ξένους, φωνάζον- 
τες' «εστε }^ούαίΐ), καΐ κυνηγοΟντες αυτούς, δΜπεγλί)ς 
φυγών και έλθών εΙς Τρίκορφα πολύ ωφέλησε το έκεΓ 
συνα/θέν στρατόπεδον έξοδεύων έξ ιδίων του, ενεργών 
και προβλέπων τα άναγκαΓα εις το στρατόπεδον. Έ- 
μεινε δέ καθ* ίλην τήν πολιορκίαν τής Τριπολιτσας 
μέχρις τής αλώσεως της, μόνον έπως προμηθευη τά 
χρειώδη. Υπήρξε πληρεξούσιος τής έν Έπιδαύρφ συ- 
νελεύσεως, καΐ έτοιμάζετο να γείνη εΙς των υποψηφίων 
τής Γερουσίας, άλλ* απέθανε πρότερο ν. 



ΜΙΧΑΗΛ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ 



Ήτον άπό τήν Δημιτσάναν. Ήκολούθησε τον θ. 
Κολοκοτρώνην ώς γραμματικός του άντΙ τοΟ Ά. Ζα- 
φειροπούλου, καΐ ωφέλησε τον Γέροντα δια των γραμ- 
μάτων του καΐ των γνώσεων του ώς σύμβουλος αύτοΟ. 
Έκτος δέ τούτου κα\ δ Π. Κόκκαλης έγένετο γράμμα- 



122 



τικος τοΟ Κολοκοτρώνη, και έστάθη αχώριστος πάν- 
τοτε από αυτόν μέχρι τ•?)ς έλεύσεώς τ^ις αντιβασιλείας. 
Έχαιρε δέ τήν μεγαλειτέραν έμπιστοσύνην δια τον 
φιλήσυχονκαιύπομονετικόνχαρακτΫ^ρα κα\τόήθ6ςτου• < 



ΝΙΚΗΤΑΣ ΠΑΠΛΝΙΚΗΤΟΠΟΤΑΟ£ 

Και οδτος έκ Δημιτσάνης κατήγετο. Υπήρξε δε 
επίσημος πολιτικός και σύμβουλος τοΟ Κολοκοτρώνη. 
Άπέθανεν εις τό *Άστρος κατά τόν χρονον τ?)ς έκεΓ Συ- 
νελεύσεως. Κατά δε τήν ώραν τοΟ θανάτου του, άφ^)- 
κεν έντολήν νά μήν δεχθοΟν οί Έλληνες Έκτελεστι- 
κόν, ειμή μόνον μίαν Βουλήν. Προς δέ τόν Κολοκο- 
τρώνην είπε νά μή φιλιωθη με τους Δεληγιανναίους 
διότι θά τόν γελάσουν, έπειτα έκλεισε τά μάτια του 
καΐ άπέθανεν. 



ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ Η ΚΑΖΗ£ 

Οδτος ήτον αδελφός τοΟ προειρημένου Μιχαήλ 
Οικονόμου. Έχρημάτισε δέ ώς σωματοφύλαζ τοΟ θ. 
Κολοκοτρώνη. 



ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΠΑΠΑΝΝΟΠΟΤΑΟΣ 

*Ητον από τά Μαγούλιανα. Υπηρέτησε πολιτι- 
κώς. Έγένετο μέλος της Εφορείας των Τρικόρφων. 
Οδτος δέ είναι έκεΓνος, δ δποΓος εστεκεν είς τό Δερβε- 
νάκι, 5που και 6 Κολοκοτρώνης έστέκετο και έδιοι- 
κοΟσε τήν μάχην. Έβοήθησε δέ τόν Οίκονόμον τότε, 



123 

δ δποϊρς έψαλλε τήν παράκλησιν. Ήτον αγαπητός τοΟ 
Κολοκοτρώνη, και έχρησίμευσεν ώς σύμβουλος του, 
δσάκις ήτο μαζύ του δια τάς γνώσεις του. Τ7Γ?)ρξε 
δέ πληρεξούσιος και βουλευτής. 



ΚαΝΓΓΑΝΤΙΝΟΧ ΠΑΠΑΖΑΦΒΙΡΟΠΟΤΑΟΣ 

Οΰτος έγεννήθη εΙς το χωρίον Αάστα. Ήτο δέ 
στρατιωτικός κα\ ύπηρέτησεν ώς τοιοΟτος μέ πολύν 
ζήλον, διότι ευρέθη εις πολλάς μάχας, και ιδίως εΙς 
Βαλτέτσι, εις Γράναν και κατά τήν πολιορκίαν τί)ς 
Τριπολιτσδς, ώς και εΙς τήν κατά τοΟ Δράμαλη έκ- 
στρατείαν, ίτε οΐ στρατιώται και συμπατριώταί του 
επήραν τά πολλά /ρήματα των Τούρκων καΐ τά έμοί- 
ρασαν μέ το φέσι. 



οικονόμος ΠΑϋΑΖΑΦΚΙΡΟΠΟΤΑΟΣ 

Έτον αδελφός τοΟ προηγουμένου και κληρικός. 
Ήκολούθει πάντοτε τον θ. Κολοκοτρώνην. Είς δέ τήν 
κατά τοΟ Δράμαλη μάχην ήτον είς τήν ΐδίαν θέσιν, 
βπου έστέκετο και 6 Κολοκοτρώνης και διεύθυνεν αυ- 
τήν, καΐ έκεΓ έψαλλε παράκλησιν, δεόμενος τοΟάληθι- 
νοΟ θεοΟ νά βοηθήση τους Έλληνας νά νικήσουν τον 
ίσχυρον Δράμαλην, 



ΓΕαΡΠΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ 

Κα\ οδτος κατήγετο από τοΟ Λάστα. Ανατρα- 
φείς δέ εΙς τήν Σμύρνην, έπανήλθεν κατά τάς αρχάς 



124 

νί)ς επαναστάσεως. Έτο μετά τοΟ θ. Κολοκοτρώνη 
διότι έγνωρίζοντο άπό τήν Ζάκυνθον, δστις τρν ύπε- 
χρέωσε να παρακολουθή τον Νικήταν Σταματελόπου- 
λον. Έκτοτε έγένετο γνωστός εις τήνΟπηρεσΙαν, ευρι- 
σκόμενος παντοΟ και πάντοτε μέ τοΟτον τον στρατη- 
γον, γράφων και χρησιμεύων ώς σύμβουλος του. Μετά 
δέ τήν παΟσιν τοΟ πολέμου υπηρέτησε πολιτικώς. 

ΑΘΑΝΑΣΙΟΧ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΤΑΟΣ 

Έγεννήθη εις Ζυγοβίστιον. Ύπ-?)ρξε στρατιωτικός. 
Ούτος κατά > τον πόλεμον τ•?]ς Γράνας έπιάσθη μέ ενα 
ΤοΟρκον εις τά χέρια. Επειδή δέ δέν είχον μαχαίρια, 
οίτε 6 ένας, οίίτε ό άλλος, άρχισαν νά τρόγωνται μέ 
τά δόντια των* αλλ* δ ΤοΟρκος ήτο δυνατώτερος, και 
κατέβαλε τον Ζυγοβιστινόν, και άφοΟ τοΟ είχε ροκανί- 
σει τους δακτύλους των χειρών του, άρχισεν έπειτα νά 
τον δαγκάνγ) εις τον λαιμόν, και Ιδίως εΙς το καρύδι 
τοΟ λαιμοΟ του. Τότε δ Οίκονομόπουλος έβαλε της 
φωναΓς ζητών |ϊοήθειαν, και τοιουτοτρόπως ένας τών 
γειτόνων του, άκουσας της φωναΓς του, ετρεξεν, έσκό- 
τωσε τον καθήμενον επάνω του ΤοΟρκον, και τον έλευ- 
θέρωσεν, αλλ* έτρόμαξε νά γειάνη, οί δέ δάκτυλοι τών 
χειρών του έκτοτε έστράβωσαν. ΤαΟτα εΤναι γνωστά 
εΙς το Ζυγοβίστιον. 

ο ΠΑΝΟΤΣΑΚΟΣ 

*Ητον, άπο τοΟ Παλούμπα τ?)ς Λιοδώρας. ΚαΙ 
αυτός εΙς τήν μάχην τής Γράνας, άφοΟ πλέον δέν εΤχε 



125 



καφον να γε|Α(σΥ( τά τουφέκι, ή τήν ιτιστόλαν του^ 
έπιασε το τουφέκι άπό το στόμα, και μ,ί το κοντάκι 
του άρχισε να κτυπά τους Τούρκους κατακέφαλα, 
έσκέτωσε δύω Τούρκους κατ' αυτόν τον τρόπον, διότι 
καθώς έφύλαγε καΐ έδινε τήν κτυπισίά, εμβαινεν δ κό- 
κορας τ^ς φωτιδς μέσα εΙς τα μυαλά των Τούρκων, τό 
δέ τουφέκι του έστράβωσεν. Ό Πανουσάκος έπηνέθη 
δια τήν παληκαριάν του αότήν. 

* 

αναγνώστης παπαπαννακοποταος 

Κατήγετο άπά τα Μαγούλιανα. Αυτόν δέ εκαμεν 
δ Κολοκοτρώνης γερουσιαστήν τ?)ς Πελοποννήσου κατά 
τήν έποχήντοΟ Δράμαλη, άντΙτοΟ Αναγνώστη Ζαφει- 
ροπούλου, ώς άλλοΟ διηγοΟμαι. ΠροτοΟ 6μως γε(νει γε. 
ρουσιαστής υπηρετεί εΙς υπηρεσίας πολιτικάς, κα\ αλ- 
λάς κα\ ώς φροντιστής, έπειτα έγένετο πληρεξούσιος 
καΐ βουλευτής. Οδτος προσέτι είναι δ δεύτερος σύντρο- 
φος τοΟ Κολοκοτρώνη, ίταν ούτος 6π•?)γεν εΙς το Κα- 
στρί τΨις Ερμιόνης διά νά καλέση το Έθνος εΙς Συνέ- 
λευσιν, ήτις καΐ έτελει'ωσεν εΙς τοΟ Δαμαλα τ^ς Τροι- 
ζήνος, καλέσασα τον Ί. Καποδίστριαν ώς κυβερνήτην 
τ1\ς Ελλάδος, τον "Αγγλον Κόχραν ναύαρχον των Ελ- 
λήνων καΓΡιχάρδον Τσούρτς άρχιστράτηγον. Ή αυτή 
δέ Συνέλευσις έψήφισε καΐ το περίφημον των Ελλή- 
νων πολίτευμα. 

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΜΠΟΤΚΟΤΡΑΣ 

ΚαΙ ούτος κατήγετο άπό τά Μαγούλιανα. Ύπί]ρζε 

δέ στρατιωτικός και πολιτικός, γενόμενος βουλευτής καΐ 



126 

πληρεξούσιος τ?)ς επαρχίας Καρύταινας. Παρηκολού- 
θει τον θ. Κολοκοτρώνην κατά τήν μάχην τί\ς Πιά- 
νας, 6τε οδτος έφευγε δια να προφθάσγ) έμπρος εις τό 
Διάσελον τ?)ς Άλωνίσταινας, και έμποδίσγ) τους Τούρ- 
κους να (λήν περάσουν κατά τήν Βυτίναν, και ελεγεν 
προς τον Κολοκοτρώνην, δστις τον εΤχεν όπισθεν τοΟ 
άλογου του, νά μιήν ύβρίζη τους Τούρκους, διότι θυμό- 
νουν. ΤοΟτοοίΈλληνες το εϊχον τότε, ώςάστεΓον, κοι• 
νήν παροιμίαν• Ό Μπούκουρας ευρέθη κα\ εΙς τήν πο- 
λιορκίαν των Πατρών, και Ιδίως κατά τήν (/.άχην τί]ς 
9 Μαρτίου, καΐ έκλείσθη μετά 'τοΟ Γενναίου και Σέ- 
κερη εις τον ληνόν τοΟ Σαίταγα. Επίσης ευρέθη και 
κατά τά Δραμαλικά κατά το Χαρβάτι μετά τοΟ στρα- 
τηγοΟ Δ. Πλαπούτα, βτε έτσακίσθη τούτου το σπαθί 
του το περίφημον, καΐ εξετέθη και αυτός εις κίνδυνον, 
διότι ολίγον έλειψε νά τοΟ κόψη δ ΤοΟρκος δλον το 
αυτί του. Έπειτα παρευρέθη εΙς τήν θέσιν Σχοινοχώρι 
καΐ "Ακοβα μέχρι τέλους τοΟ ΔραμαλικοΟ πολέμου. 



ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΑΟΓΙΟΤΑΤΟΣ 

Ήτον άπο τον Βαλτεσινίκον. Έχρημάτισεν εΙς 

Τουρκικήν πολιτικήν ύπηρεσίαν προ τής επαναστά- 
σεως, πλησίον τοΟ διερμηνέως τοΟ Πάσα τής Πελοπον- 
νήσου. Έφυλακίσθη και αυτός εντός της Τριπολιτσάς' 
μετά δέ τήν αλωσιν διωρίσθη μέλος της εφορείας Κα- 
ρυταίνης. • Κατόπιν δέ ή Κυβέρνησις ένεπιστεύθη εΙς 
αυτόν τά πολεμεφόδια, διά νά τά μοιράζη εΙς τά στρα- 



127 

τόπεδα κατ* άναλογίαν και κατ* ανάγκην. Έτιματο δέ 

καΐ ήγαπατο άπο ίλους δια τήν ευθύτητα του. 



ΝΙΚΟΑΛΟΕ ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΑΟΣ 

Οδτος κατήγετο έκ Βυτίνης. Υπηρέτησε δε πολι- 
τικώς καΐ στρατιωτικώς. Έγένετο μέλος τ?)ς εφορείας 
των Τρικορφων έπίτίΐς προεδρείας τοΟ Κανέλου Δελη- 
γιάννη. Ευρέθη δέ εΙς πολλάς μάχας, καΐ Ιδ(ως εΙς τήν 
μάχη ν τοΟ Δερβενακίου κατά τοΟ Δράμαλη. Έφονευθη 
εΙς τήν άτυχί) μάχην των Τρικορφων έπΙ τοΟ Ίβραήμ 
πασδ. Ή πολυμελής αΰτη οΙκογένεια των Ταμπακο- 
πούλων πολύ έχρησίμευσε κατά τήν έπανάστασιν, καΐ 
προ πάντων δ Ιεροδιάκονος Ιωσήφ, δ γνωστός εΙς Αθή- 
νας, χαΐ χρηματίσας ηγούμενος ι•?)ς μονής Καισαρια- 
νής, ίστις έπολέμησε κατά τήν πολιορκίαν τής ακρο- 
πόλεως, και άφησε μνήμην τής παληκαριδς του. 



ΙΟΑΝΝΗ£ βαρβάτης 

ΚαΙ οδτος καταγόμενος άπό τήν Βυτίναν υπηρέ- 
τησε πολιτικώς τήν πατρίδα, γενόμενος πληρεξούσιος 
καΐ βουλευτής. *Απέθανε δέ εΙς τό *Άργος κατά τήν 
τότε νόσον, βτε απέθανε καΐ δ μεγαλοφυής θ. Νέγρης. 

Ή κωμόπολις Βυτίνα είχε πολλούς άνδρας πολι- 
τικούς, έν οίς καΙ τον έν Κωνσταντινουπόλει Δ. Πα- 
παρρηγόπουλον, έπίσημον άνδρα, φονευθέντα άπό τον 
αίμοβόρον Σουλτάνον, άμα έγένετο γνωστή ή έπανά- 



128 

στασις τ•?)ς Πελοποννήσου. Συγχρόνως δέ τότε δ Σουλ- 
τάνος έφόνευσε και τον αύτάδελφόν του ΚωνσταντΓνον, 
τον γαμβρόν του Σκαναβ•?)ν και πολλούς άλλους τί]ς 
αύτ•ί)ς οικογενείας, οΐ δέ άπομείναντες κατέφυγον εΙς 
τήν πατρίδα των, και εδρον Οποδοχήν ωσάν Μωραίται 
βπου ήσαν. 

Ό μακαρίτης Παπαρρηγρπουλος έχαιρε μεγάλην 
ύπόληψινεις τήν Κωνσταντινούπολιν.Ήτο γνωστός εΙς 
βλους, καΐ Ιδίως ε!ς τους κοιτά καιρούς πρέσβεις των 
Γάλλων* έγάλλιζε δέ, ως λέγουν σήμερον, ήτοι έφρό- 
νει τά των Γάλλων. Οΐ δέ συμπατριώταί του Βυτινιώ- 
ται, καΐ οΐ λοιποί συνεπαρχιώταί του εδρισκον πολλήν 
ύπεράσπισιν , πλησίον του, κατόπιν δέ και αΐ λοιποί 
Μωραΐίται, οί μεταβαίνοντες εΙς τήν Κωνσταντινούπο- 
λιν. Τον ελεγον δέ Κόνσολαν των Μωραϊτών, διότι 
δποιος εχανεν έκεΓΜωραίτην, εκεί θά τον εδρισκεν. 

Ή Βυτίνα είχε και τον γνωστόν Κορίνθου Κύριλ- 
λον και άλλους πολλούς* είχε καΐ το Έλληνικόν σχο- 
λεΓον, τοΟ δποίου οί διδάσκαλοι Παρθένιος και Δανιήλ, 
οΐ δύω οδτοι ενάρετοι άνδρες, ανέδειξαν πολλούς μαθη- 
τάς προ τής επαναστάσεως, και δια τοΟτο πολύ εΙς τήν 
πατρίδα έχρησίμευσαν. 



ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΟΝΤΟΣΤΑΤΑΟΣ Η ΚΟΡΔΟΤΡΟΣ 

Οδτος ήτον ένας των πολυμαΟεστάτων Ελλήνων, 
διότι κατ* αρχάς έμαθήτευσεν εΙς τήν σχολήν τής πα- 
τρίδος του Βυτίνας, έπειτα μετέβη εις Παρισίους δπου 
έτελειοποίησε τάς σπουδάς του καΐ έγένετο κάτοχος 



129 

πολλών γλωσσών. Μετά δέ ταΟτα εύρί^τι εΙς τήν Ό- 
δησσάν και έκεΐ6εν έπέρασεν εΙς τήν Βλαχίαν ύπο τόν 
πρίγκηπα Αλέξανδρο ν Τψηλάντην παραχολουθών τον 
συγγενή του Γιαννάκη ν Κολοκοτρώνη ν, μαζύ δέ ήσαν 
δ Χριστόφορος Ζα^^αριάδης, δ Ιωάννης Πέτας, ή Βα- 
πτιστής έκ Ζακύνθου καΐ δ ^Αποστόλης Κολοκοτρώ- 
νης. Όλοι οδτοι έπολέμησαν εΙς τήν έπανάστασιν τί)ς 
Βλαχίας ύπό τάς διαταγάς τοΟ Τψηλάντου. Διαλυθέν- 
των δέ ίκείθεν τών Ελληνικών στρατευμάτων, επα- 
νήλθαν εΙς τήν Πελοπόννησον καΐ εΙς το στρατόπεδον 
τών Τρικορφων κατά τάς αρχάς τοΟ Αύγουστου 1821. 
Έκτοτε δ Δ. Κοντόσταυλος παρηκολούθει εΙς τους πο- 
λέμους τόν στρατηγον Νικήταν Ιΐταματελόπουλον, 
χρησιμεύων ώςσύμβουλος του γράφων και πολέμων. 



ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΧΡΤΣΑΝβΟΠΟΤΑΟΧ Η ΚΑΚΑΑΜΑΝΟΣ 

Κατήγετο έκ Βυτίνης. Έπανελθών δέ άπό τήν 
Κωνσταντινούπολιν έπΙ τής εισβολής τοΟ Δράμαλη ε!ς 
τήν Πελοπόννησον, ετέθη πλησίον τοΟ Κολοκοτρώνη 
καΐ εΙς τους σωματοφύλακας του και έμεινε καθολον το 
διάστημα τοΟ ΔραμαλικοΟ πολέμου, αναδειχθείς γεν- 
ναίος. Μετά δέ τήν πτώσιν τοΟ Ναυπλίου άπεσπάσθη 
άπό τον Κολοκοτρώνην, και προσεκολλήθη εΙς τό νεο- 
συσταθέν Ιππικόν έπι τής Κυβερνήσεως τοΟ Κουντουρ- 
γιώτη και Οπό τάς διαταγάς τοΟ Χατσή Μιχάλη, ή Τα- 
λιάνου. Ευρεθείς είςτινα ένέδραν κατά τον κάμπον τής 
Τεγέας εΙς τ?)ς Τίζαις, διαταχθεΓσαν Οπό τοΟ Κολο- 
κοτρώνη ήνδραγάθησεν, αλλ* έλαβώθη εΙς τό χέρι. Είς 

9 



130 

τήν μάχην ταύτην ίσχοΐ^ώθησαν "Άραβες περί τους 
εξακόσιους, καΐ έκυριεύθησαν σημαΓαι, τύμπανα καΐ 
άλλα λάφυρα. Έκ των δυω Ιππικών τοΟ [χέν τακτικοΟ 
άρχηγές ήτον δ Άλριέϊδας, τοΟ 5έ άτακτου δ ψηθείς 
Χατσί) Μιχάλης. *Ησαν δέ εΙς τήν |χάχην ταύτην τ?)ς 
Τεγέας και πολλοί πεζοί από βλα τα σώματα τοΟ τότε 
στρατοπέδου τοΟ Άγιου Πέτρου. Μάρτυρα τούτων φέρω 
τόν ζώντα τώρα στρατηγών Δ. Μελετόπουλον, (χέ τον 
δποΓον τότε είμεθα μαζύ, καΐ είδε τα κατά τήν μάχην 
γενόμενα. Είς δέ τάς Αθήνας δ Κακλαμάνος έπι τ?)ς 
στρατηγίας τοΟ Καραΐίσκάκη καΐ τοΟ άρχηγοΟ τΨ^ς κα- 
βαλαρίας πάλιν ήνδραγάθησεν, άλλα τό πληγωθέν εΙς 
τήν Τεγέαν χέρι τό έκοψε τότε το κανόνι και ούτως 
έλευΟερώθη άπό αυτό. 



Η ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΚΑΡΓΤΑ1ΝΑ 



Αύτη είχε πολιτικούς άνδρας, ως τόν Σπήλιον 
Κουλαν, καταγόμενον άπό τήν έπίσημον γενεάν τοΟ κα- 
πετάν Θανάση, ευεργέτου ποτέ τοΟ τόπου. Έχρημά- 
τισε δέ μέλος τής Εφορείας τών Τρικόρφων 6πό τήν 
προεδρείαν τοΟ Κανέλου Δεληγιάννη. 



ΜΙΧΑΗΛ ΚΟΜΗΤΑΖ 



ϊπί)ρξε πολιτικός, υπηρέτησε κατά τάς πρώτας 
ημέρας τϊ)ς επαναστάσεως, ίτε έξεστράτευσε καΐ έφερε 



131 

τους στρατιώτας εΙς τήν θέσιν τήν λεγομένην Δοοχα 
Σιχαλιν. 



ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΙ ΓΚΟΡΓΑΚΗΣ ΑΑΧΑΦΟΙ 
ΝΙΚΟΑΟΠΟΤΑΟΙ 

Οδτοι υπηρέτησαν πολιτικώς εντός τοΟ τόπου τι- 
μώμενοι άπό τόν Κολοποτρώνην, 5στις τους εστειλεν 
εΙς διάφορους πολιτιχάς υπηρεσίας εντός της επαρχίας. 
Έχρησ(μευσαν δέ εΙς τάς άνάγχας τοΟ στρατοπέδου 
έτοιμάζοντες τάς τροφάς κλπ. 



ο ΚΑΠΕΤΑΝ ΡΙΖΟΣ 



Ήτον άπό τό Ζυγοβίστι καΐ ύπηρέτησεν εΙς τα έν 
Ζακυνθφ τάγματα των "Άγγλων ώς αξιωματικές. Έ- 
πανελθών δέ εΙς Πελοπόννησον έν αρχή τής επαναστά- 
σεως ευρέθη κατά πρώτον ε!ς τό ΧλουμοΟτσι, ίταν οΐ 
ΛαλαΙοι ύπήγον καΐ έπολιόρκησαν τους Γαστουναίους. 
Τότε δ καπετάνιος ούτος είειξε μεγάλην άνδρείαν διότι 
έσυρε το σπαθί του έπέπεσε κατά τών Τούρκων καΐ έκο- 
ψε τινας έξ αυτών μέ πολλήν τέχνην καΐ έπιτυχίαν. 
ΤοΟτο δέ Ιδόντις οΐ ΤοΟρκΟι εδόθησαν εΙς φυγήν, οΐ δέ 
Έλληνες έθαύμασαν τήν παληκαριάν του, διότι πρώ- 
την φαράν είδον πώς κόπτουν Τούρκους μέ το σπαθί. 
Μετά δέ ταΟτα ήκολουθησε τόν Κολοκοτρώνη ν ώς σω- 
ματοφύλαξ καΐ καπετάνιος πολέμων. 



9* 



132 



ΧΙΠΓΡΙΑΟΝ ΚΑΡΥΑ Α Σ 

ΚαΙ οδτος επίσης έχρησίμευσεν εΙς τάς περιστά- 
σεις τοΟ αγώνος. 



ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΣΠΤΡΑΚΟΠΟΤΛΟΣ, ΑΝΑΣΤΟΣ ΣΑΜΑ- 

ΡΧΝΗΣ, ΝΙΚΟΑ. ΜΠΕΑΑΜΠΑΝΑΣ ΒΑΙ ΑΝΔΡΙ- 

ΚΟΣ ΜΙΧΑΑΟΠΟΤΑΟΣ 

Οί καπεταναίοι οδτοι υπηρέτησαν άπό τήν αρχήν 
τοΟ άγωνος μέχρι τέλους ύπό τάς ^ιαταγάς πάντοτε 
τοΟ στροίτηγοΟ Κολοκοτρώνη, καΙτοΟ στρατηγοΟ Γεν- 
ναίου, χα\ έφάνησαν άξιοι στρατιωτικοί. 



ΣΤ ΕΜΝΙΤΣ Α 



Ή κωμοπολις Στεμνίτσα είχε πολιτικούς ^χν^ρας 
τόν Καλόγερον Τοϊλάν, Αάμπρον Τοϊλόν, τάν Σ. Θεα- 
γένη ν, τόν ΚωνσταντΓνον *Αλεξανδροπουλον κα\ άλλους 
πολλούς. 

Ή οίκογένεια μάλιστα των Τοϊλων είχε καΐ 
στρατιωτικούς τόν Βασίλειον, τόν Γεώργιον κα\ τον 
Δημ,ήτριον, οίτινες ώς τοιοΟτοι υπηρέτησαν καθ* βλον 
τον αγώνα. Ό δέ Κωνστ. Υψηλάντης, δ μετονομα- 
σθεις ^Αλεξανδρόπουλος*, μετά των δύω υΙών του *Αλε• 
ξάνδρου καΐ Ιωάννου, ίταν έπαν4)λθεν άπά τήν Κων- 
σταντινούπολιν, βοηθούμενος άπο αυτούς, ελαβον τά 
ίπλα καΐ έπολέμησαν ίλοι παρευρεθέντες εΙς βλας τάς 



13^ 

επισήμους μάχας, ώς εΙς τήν μάχην τοΟ Βαλτετσίου, 
τών Δολιανών, τής Γράνας χαΐ ιΐς έκείνην τοΟ Δερδε- 
ναχ(ου έπΙ τοΟ Δράμαλη. Σώζονται $έ έγγραφα ιίινα 
τών τότε αρχηγών θ. Κολοκοτρώνη κα\ Ηλία Μαυ- 
ρομιχάλη, τα 6ποΓα Οά χαταχωρισθοΟν εΙς τόν οΙχεΓον 
τόπον, χαΐ τα 6ποΓα μαρτυροΟν τάς έχδουλεύσεις των. 
"Ήδη δέ έν τέλει χαταχωρ(ζομεν τ6 εγγραφον, $ιά τοΟ 
όποιου ο( συμπατριώταί του διώρισαν τον Κ. Άλεξαν- 
ίρόπουλον άρχιστράτηγον των. Έχ τούτων 6 Ιωάννης 
ε&ρεΟεΙς εΙς τήν άτυχΐ) μάχην τών Τριχορφων έπΙ Ίμ- 
βραήμ πάσα, επειδή τό πόδι του Ιτσαχίσθη από σφα(* 
ραν τουφεχίου, χαι δέν έδυνατο να άποσυρθγ), δια να 
μήν παραδοΟ^ ζωντανός εΙς τους απίστους, εβαλεν δ 
ίδιος τήν πιστόλαν του εΙς τό ζερβί του βυζί χαΐ έσκο- 
τώθη μόνος του, ειπών προηγουμένως εΙς τους παρόν- 
τας τότε γείτονας του να πάρουν τα ίπλα του χαΐ να 
έκδικηΟαΟν τόαΐμά του. Ιδού καΐτό μνησθέν εγγραφον. 
Δίά χον τζοψόττος ήμώ^• ϋιοχίΐρον μαζ γράμμαΐοζ^ υπο- 
οχόμΒβα μίί* δρχου ΐηζ αγιω^άιης χαΐ όρίοόόζου ήμώτ πί" 
σηως^ χαΐ μ\ χί^τ όύταμιχ τον τρομ$ροΰ δρχον δηου αύτοκρο" 
αφήϋύς. όίά ^κ σωζηρίακ ζον γίτους μας ίχάμαμ^ν^ δη τά 
φυΛάζωμ$τ τάς άγγβΜαζ της Σ$δαατης ^Αργής^ χαι άρχί'^ 
στρατηγών του ^ΕΛΛηηχου στρατοπίόον. *0 Κύριος ΛοιηΙν 
χαΐ χαθοΛιχός μας σχοπ6ς δετ άχοδΜη^ι^ οντ€ γίνεται δι 
αΛΛδ η, $ίμίι μόνον διά τήν χοινην της χατρίδος ώφί.1ααν. 
Τούτου ενεχα ΙχΜγομεν ήμεις χοινως τον άδ$Λφον ΚύρΙον 
ΚωναταντΧνον ^Τ^Λάντην^ ώς γνωστόν εις δΛον τ6 γένος 
ϋ-ζίδ^ν δίά τους ηοΛυχρονίους χαΐ άχουράστους αγώνας του 
ύπερ τον χοινοϋ συμφέροντος^ Λρος το όΛοιον διδομεν δΛην 
την τΐΛηρίζουσιότηΤα της χώρας μας^ νά διατάζτ^ χαΐ νά διο• 



134 

ριζτ^ χάθε υποθέσεις γεηχάς, χβΐ μεριχάς, χαΐ δίάτά Λορον 
αιάζτι ζά της πατρίδος μας περιστατιχά οΛον ό Ιδιος γνωρίζει 
άγαγχαιοτ ζε χαΐ συμφέρον^ διά ζην οωχηρίαν ημών χαΐ χοι^ 
την ζοϋ γένους ώφ^Λειαν. ^Επειδή άχριβώς εγνώρίσε χαΐ ζά 
χαθ* ημάς άπανζα, διά ζοΰτο μένει να ζά εζίζάζτ^ ή ευγένεια 
ζου άπανζα, ώς άρχιαζράζηγος της παζρίδος μας' ήμεις δί 
θίΚωμεν υπακούει πάνζοζε έίς ζούς ιερούς νόμους ζης παζρί* 
δος χαΐ θέΑομεν προσέχει άχριδως εις ζάς διαζαγάς ζοϋ άρ][η'^ 
γοϋ πατριώζου μας χυρίου Κωνσζανζίνου, Χ^Ρ^^ ^^ ^^^ ^^^ 
χΛήσωμεν^ άΛΛά μάΛΛον θέΛομεν χαταγινόμεθα εις Ζην ύπε*^ 
ράσπισίν ζου μεθ^ οίους τρόπους δυνηθωμεν, ΠαραχαΛοϋμεν 
δε υμάς θερμώς^ άψ οδ δόσετε δΛην τήν πίαζιν εις ζούς Λό^ 
γ^υς μας^ άνευ τίνος δισζαγμοϋ^ νάμήν άμεΛήσηζε διά μέσου 
ζοϋ ιδίου , ίνα βάΛΛετε εις ενέργειαν χαΐ ζην σωζηριώδη ημών 
χρεΐαν* άιο δίδομεν ζό παρόν μας έπιχεχνρωμένον με ζάς 
ιδίας μας ύπογραφάς εις χείρα/: ζοϋ ρηθένζος χ. Κωνσζανζί- 
νου, ζό όποιον θέΛει έχει ζην πίσζιν χαΐ δύναμιν εις δΛους 
ζούς άρ'ζηγούς χαΐ άρχισζραζηγόυς ομογενείς "ΈΛΛηνας. 
Κατά το «α' Ιτος της ελκυθερ^ας» 9^ωχα: άτΐριλ^ου χε: Στεμν^τσχ. 



*Ασημιάκης Ιερεύς και Οίκονρμος 


βεβαιονω. 


Βασίλοιος Ιερεύς, Πρωτοπαππας 


ϊ) 


Δημιήτριος Ιερεύς 


» 


Παππα Κωνσταντ-^ΐς Λ. 


». 


Στέφανος Ιερεύς 


» 


Παππα Ιωάννης 


» 


Παππα Ιωάννης 6 Σακελ. 


» 


Καλόγηρος Τοϊλός 


» 


Αναγνώστης Κουβαρας 


» 


^Αθανάσιος Οΐκονο(ΛΟπουλος 


» 


Παναγιώτης Νικολέτος 


]> 



135 



ης » 

1» 



Ιωάννης Καλαφρέντσος βεβαιονω 

Άθανάσηζ ΜοΟτσος » 

Αναγνώστης Βελονόπουλος » 

*Αλέξανδρος » 

Σπύρος ΜοΟτσος » 

Αναγνώστης Ανδρούτσου 

Χάρητος Τρεμπέλας 

Γεωργάκης ΚαραντσΆς 

Γεώργης Παππ£ Γεωργακοπουλος 

Κωσταντής Παπαηλιόπουλος 

*Αργύρης Κουτσαδήτης 

Γιάννης Κουντούρης 

Καλόγηρος Κουσουρέλης 

Λάμπρος Καΐάψας » 

Κωνσταντής Φουσιάνης » 

Κωνσταντής Νικολέτος 

Διαμαντής Ψωμάς 

Διαμαντής ΦατοΟρος 

Κωνσταντής Χαροκόπος 

Παναγιώτης Καβελαρόπουλος 

Κωνσταντής Κάντσιας 

Γιάννης Πατρινός 

Κωνσταντής Παππβ Γεωργακοπουλος 

Κωνσταντής Δεληγιάννης 

Νικολάκης ΜοΟτσος η 

^Αναγνώστης Μπογιαντσής » 

Βασίλης Φοραδβς » 

Κωνσταντής Αάλας ' » 

Λινάρδος Μυτάτος » 

Παναγιώτης Κασάνος )> 



ίς » 



136 



ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΠεΑΟΠΙΔΑ£ 



Οίίτος κατήγετο άπό τήν Στεμνίτσαν. Ύπί)ρξεν 
απόστολος τ?)ς Έταφίας των Φιλικών άρχαΓος, κατη- 
χήσας πολλούς τα μυστήρια, και κατ* εξοχήν εΙς τάς 
Πάτρας κατήχησε τον άοίδιμον μητροπολίτην Γερμα- 
νον, καΐ πολλούς άλλους των Πελοποννησίων επισή- 
μων ανδρών. Έπειτα δέ εστάλη εις Άλεξάνδρειαν δπου 
καΐ κατήχησε πολλούς, κα\ εφερεν έκείβεν πλοΓα φορ- 
τωμένα πολεμεφόδια και τροφάς έκ τών έκεΓθεν αδελ- 
φών στελλομένας, ωσαύτως 6π•ί)γε και εΙς πολλάς νή- 
σους. Ό αποστολικός του βίος έστάθη επίσημος παν- 
τοΟ ίπου και άν ύπηγεν. Έπειτα δέ έπανήλθεν εΙς τήν 
πατρίδα του τήν Πελοπόννησον, καΐ ήγωνίσθη στρα- 
τιωτικές καθ' δλην τήν πολιορκίαν της Τριπολιτσας, 
ενεργών και παρακινών πάντας εις τον πόλεμον. Άπέ- 
θανεν ίμως είς τήν μεγαλειτέραν ενδειαν, ώστε ή οίκο- 
γένειά του δεν είχε ούτε τα έξοδα τ•ί)ς•ταφ?)ς του. 



ΓΒΟΡΓΑΚΗΣ ΚΑΥΟΚΑΑΤΒΑΣ 

Ό άριστος ούτος καπετάνιος κατήγετο άπό τήν 
Ζάτουναν, υπηρέτησε δέ τήν πατρίδα μέ πολύν ζ-ηλον 
και προθυμίαν. Ευρέθη είς δλας τάς μάχας μέ τους ύπ' 
αυτόν στρατιώτας, και ήτον ύπό τάςδιαταγάς τοΟ Γέρω 
Κολοκοτρώνη καΐ Δ. Πλαπούτα παντοΟ και πάντοτε. 
Έσυνείθ'ιζε δέ να συμβουλεύη τους στρατιώτας να πο- 
λεμοΟν ήσυχα, ήσυχα και προσεκτικά διάνα μή πέφτουν 
τά βόλια εις τήν γήν και χάνονται. Έλεγε δέ είς τους 



137 



στρατιώτας, 6τι τάτουφέχια $έν τα έφτιασαν δια να 
βροντοΟν είς τόν αέρα, άλλα δια να τρυποΟν τα βόλια 
τα κορμιά των Τούρκων, διότι εχομεν ολίγα, και πάνε 
χαϊμένα« Ό τρόπος του αυτός έβανε τους στρατιώ- 
τας εις φιλοτιμίαν ποΓος νά σκοτώση περισσοτέρους 
Τούρκους. 

ΣΤΑΙΚΟΧ ΧΤΑΙΚΟΠΟΤΛΟί: 

Ούτος ήτον άπό τήν Ζάτουναν και προ τ?)ς επανα- 
στάσεως έκατοίκει εΙς τήν Τδραν. Πρώτος αυτός έφάνη 
πολιορκητής τοΟ Ναυπλίου κα\ σύγχρονος τ^|ς Μπουμ- 
πουλίνας. Έγένετο δέ σύντροφος τοΟ Νικολί) Σπηλιω- 
τοπούλου διά τήν κατ* αρχάς σύστασιν τί|ς Καγκελα- 
ρίας τοΟ "Αργούς. ΤΓστερον δέ ίταν ήλθεν 6 Παπα Αρ- 
σένης καΐ οί λοιποί Κρανιδιωται ε{ς τήν πολιορκίαν κα\ 
έμεναν ούτοι έκεΓ σταθεροί, 6 Στάΐκος εκαμνεν έκδρο- 
μάς μέ τους στρατιώτας του εως εΙς τόν Άχλαδόκαμ- 
πον καΐ τό Παρθένι, κα\ πλησίον ακόμη τί|ς Τριπο- 
λιτσας, ή 6ποία έπολιορκεΓτο, έφαίνετο έδώ καΐ έκεΐ 
μεταβατικός, καΐ πάλιν έπέστρεφεν εΙς τήν πολιορκίαν 
τοΟ Ναυπλίου. Αί ίκδουλεύσεις τοΟ στρατηγοΟ τούτου 
εΤναι γνωσταί. Αυτός ήνδραγάθησεν είς ίσους πολέ- 
μους ευρέθη, αυτός έπί)ρε καΐ τό Παλαμήδιον. Πολλοί 
έφάνησαν πολιορκηταΐ τοΟ Ναυπλίου έκ διαλειμμάτων, 
αυτός ίμως ύπαρξε διαρκής, καΐ διά τ•?)ς Ικανότητος 
του πρώτος τών άλλων έμβήκεν είς τό Παλαμήδιον. 
Μετά δέ ταΟτα ευρέθη καΓεΙς τήν τελευταίαν πολιορ- 
κίαν τής Κορίνθου μέχρις 5του παρεδόθη και τό φρού- 
ριον τοΟτο προς τόν Κολοκοτρώνην. 



138 



ΓΕΟΡΓΙΟΖ ΓΙΟΤΟΠΟΤΑΟΖ 



Οδτος υπηρέτησε πολιτιχως παρακολουθών τΑν 
στρατηγό ν Πλαπουταν καΐ γράφων. 

Ωσαύτως και οΐ αδελφοί Κωνστ. καΐ Ιωάννης 

Σταθόπουλοι υπηρέτησαν έντος τοΟ τόπου. Οΐ δέ άδελ• 
φοί Αεοναρδόπουλοι Σαράντης και Αεονάρδος έπρομ.ή- 
θευον τα αναγκαία εΙς το στρατόπεδον. 



ΑβΑΝΑϋΙΟΣ ΚΑΙ ΘΕΟΑΟΣΙΟί: ΚΑΡΑΑΡΑ 

Κατήγοντο άπό το Ζυγοβίστι κα\ υπηρέτησαν 
στρατιωτικώς. Ό Θεοδόσιος ήκολούθησε τον Κολοκο- 
τρώνην εΙς τήν πολιορκίαν τ?)ς Τριπολιτσας (χέ τους 
γείτονας του και εμιεινε καθ* ίλον το διάστημα είς αύ-. 
τήν. Επίσης παρευρέθησαν εΙς τάς μάχας τοΟ Βαλ- 
τετσίου κα\ τί)ς Γράνας. Οΐ στρατιώται τοΟ Ζυγοδι- 
στίου ίλοι σχ^εδόν ήσαν σωματοφύλακες τοΟ Κολοκο- 
τρώνη καΐ πολύ τον έβοήθησαν. 



ΓΒΟΡΓΙΟ£ ΠΑΠΑΚΟΣΤΟΠΟΤΛΟΣ 

Ήτο κα\ ούτος άπό το Ζυγοβίστι, καΐ όπΫ)ρξεν 
εΤς των γνωρίμων τοΟ Κολοκοτρώνη άπό τήνΖάκυνθον. 
Έπανελθών δέ κατόπιν τούτου είς Πελοπόννησον υπη- 
ρέτησε πλησίον του μέχρι τί)ς αλώσεως τί)ς Τριπο- 
λιτσας, και ευρεθείς εΙς ίλας τάς μάχας έδειξε πολλήν 
γενναιότητα και προθυμίαν. 



139 



ϋΤΙΕ^ΑΝΟΖ ΙΟΑΝΚΟΤ ΡΟΑΟΓΑΧ 

Ό καπετάνιος οδτος κβτήγετο έκ Ζατουνης, κ«1 
-προ πολλών χρόνων κατφκει εΙς τήνΤριπολιτσαν. Κατ* 
αρχάς υπηρέτησε τήν πατρίδα έξοδειίων έξ Ιδίων του 
εΙς τάς διαφόρους άνάγκας. Έξ•?)λθε πρότερον εξω τ?)ς 
Τριπολιτσβς, ενεργών κα\ έτοιμάζων τα τοΟ πολέμου 
σύμφωνα μέ τους αδελφούς των πόλεων Βυτίνας καΐ 
Μαγουλιάνων, καΐ δμοΟ μέ τον ΚωνσταντΓνον Παπα- 
ζαφειρόπουλον από τήν Λάσταν. Έτιματο δέ καΐ ήγα- 
πατο άπό δλους. 



♦ΟΤΙΟ£ ΑΑΡΑΣ 

Κατήγετο έκ τοΟ χωρίου Σέρβου. Παρακολου&ών 
δέ τον στρατηγον Δ. Πλαπούταν έχρησίμευσε καΐ ώς 
γραμματικός του καΐ ώς στρατιο>τικός. Οΐ συγγενεΓς 
του και συγχώριοί του ήσαν πάντοτε μαζύ του εΙς 
τους πολέμους* ή δέ οΙκογένειά του έστάθη χρήσιμος 
εν άρχί) τί)ς επαναστάσεως. 

ΙΟΑΝΝΗε ΤΡΤ♦ΟΝΟ^Β ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΗΧ 

Ήτον άπο τήν Ζάτουναν. Πρό τής επαναστάσεως 
ευρεθείς εΙς Κωνσταντινούπολιν παρηκολούθησε τόν 
Μιχαήλ ΣοΟτσον, ίταν οδτος εγεινε Βλάχμπεης. Πα- 
ρευρέθη και εΙς τήν έπανάστασιν^τής Βλαχίας, άλλα τί 
εκαμεν εκεί μοΟ είναι άγνωστον. Μετά δέ ταΟτα έπαν- 
ελθών εΙς Πελοπόννησον υπηρέτησε στρατιωτικώς κα\ 
πολιτικώς πλησίον τοΟ στρατηγοΟ Βασιλείου Πετιμεζα 



140 

γράφων καΐ πολέμων. Μετά 5έ τήν κατάπανσιν τοΟ 
πολέμου ύπηρέτησεν εΙς πολιτιχάς υπηρεσίας. 



▲ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΟΛΙΟΠΟΤΛΟΣ Η ΠΑΑΠΟΤΤΑΧ 

Οδτος δ φιλοπόλεμος στρατηγός κατήγετο άπό 
το χωρίον Μαλούμπα ^ς Λ^οδώρας. Έν άρχ^ τί)ς 
επαναστάσεως έγεινεν αρχηγός ενός τμήματος (σέμπτι) 
τ•?)ς επαρχίας Καρυταίνης, τοΟ λεγομένου τ?)ς Λιοδώ- 
ρας. Αί έκδουλευσεις του είναι επίσημοι καΐ γνωσταί. 
Κατ* αρχάς ευρέθη είς τήν πρα>την μάχην, τήν 6ποίαν 
δ Κολοκοτρώνης έκαμε μέ τους Φαναρίτας Τούρκους, 
και ήλθε κατόπιν των είς Καρύτάιναν. Μετά δέ ταΟτα 
2ταν έσυναθροίζοντο οί στρατιώται εΙς το Διάσελον τ^)ς 
Άλωνίσταινας, 5που ήτον δ Κολοκοτρώνης, δ Πλα- 
πούτας ευρέθη είς Βυτίναν, καΐ ίκείθεν ύπήγεν εΙς Λε- 
βί$ι, 5που έλαβε μέρος κα\ είς αυτόν τόν πόλεμον. 
Ύστερον δέ εΙς τό συσταθέν στρατόπείον εΙςΠιάναν 
ήτον ως αρχηγός άντι τοΟ Κανέλου Δεληγιάννη εφόρου 
δντος. Κατόπιν ύπ^γε μέ τους στρατιώτας του εΙς τό 
Βαλτέτσι καΐ κατά τήν μάχην έκείνην άνδραγάθηΛ 
καΐ έφάνη ή παληκαριά του. "Όταν δέ είμεθα εΙς τά 
Τρίκορφα, αυτός ύπί)γεν εΙς τοΟ Λάλα διά νά σταθτ) 
είς τό σώμα έκεΓνο τοΟ άδελφοΟ του Γεωργάκη, βστις 
έφονεύθη είς Λάλα. - ΈκεΓ δέ Ιμειν^ν ολίγας ημέρας, 
κα\ μετά τήν μάχην τήν γενομένην εΙς τοΟ ΠοΟσι, ίΐε 
οί ΛαλαΙοι ΤοΟρκοι εφυγον είς Πάτρας, δ Πλαπούτόες 
έπανήλθεν εΙς τό στρατόπεδον των Τρικόρφων, δ#ο6 
έμεινε μέχρι τ•?)ς αλώσεως τής Τριπολιτσας, καΐ κοί^ϋά^' 



πιν έσυντρόφευσε τους Αλβανούς εΙς τήν Βοστίτσαν 
$ιά να περάσουν εΙς τήν Στερεάν χαΐ έχείθεν εΙς τήν 
πατρίδα των χατά τα συμφωνηθέντα. Μετά $έ ταΟτα 
παρηκολούθησε τον θ. Κολοχοτρώνην εΙς *^Αργος καΐ 
Κέρινθον, έχων ίδιον σώμα στρατιωτών, καΐ μετά τήν 
πτώσιν τοΟ φρουρίου τ?)ς Κορίνθου, ίιετάχθη από τον 
Κολοκοτρώνην νά ύπάγη εΙς τήν πολιορκίαν των Πα- 
τρών, δπου κατά τήν περίφημον μάχην τ^)ς 9 Μαρτίου 
άνδραγάθησεν. Κατόπιν αντιπροσώπευσε τόν Κολοκο- 
τρώνην κατά τήν πολιορκίαν ταύτη ν, άναχωρήσαντα 
εΙς Κορινθον μέχρι τ?)ς εκείθεν επιστροφής του. ΠρΙν 
δέ 6 Κολοκοτρώνης λύση τήν πολιορκίαν των Πατρών, 
6 Πλαπούτας είχεν αναχωρήσει εκείθεν εΙς Καρύται- 
ναν. ΚαΙ εΙς άλλας άκέμη έποχάς τοΟ εδόθη ή αντι- 
προσωπεία τοΟ ΓενικοΟ άρχηγοΟ παρά τοΟ Κολοκο- 
τρώνη. 

Μετά ίέ ταΟτα κατά τήν είσβολήν τοΟ Δράμαλη 
εΙς Πελοπόννησον 6 Πλαπούτας εγεινεν ετι επισημότε- 
ρος στρατηγός, διότι πρώτος αυτός ίκτύπησε κατά τό 
χωίρίον Χαρβάτι καΐ Φίχτια τον στρατό ν εκείνου, βτε 
έμπλεξε μέ τινας Τούρκους, ήλθεν εΙς μονομαχίαν μέ 
ενα 2ζ αυτών, καΐ έκινδύνευσε, διότι 6 ΤοΟρκος, βταν 
ήλθον εΙς θέσιν νά μεταχειρισθοΟν τά σπαθιά των, έκτύ- 
πησεκαΐ ίτσάκισετό σπαθί τοΟ Πλαπούτα, άλλ'οδ- 
τος ευτυχώς τόν ίσκότωσε. Κατόπιν έσύστησε το φρον 
τιστήριον εΙς τό Σχοινοχώρι, κα\ εκείθεν έστρατοπέδευ- 
σεν όπισθεν τοΟ Παλαιοκάστρου "Άργους κατά τήν θέσιν 
*Άκοβα, ίπου συνεκέντρωσε στρατόν υπέρ τβ:ς δύο 
χιλιάδας μετά τής Επαρχίας Τριπολιτσάς, καΐ των 



142 

Φαναριτών αρχομένων άπό τον Τσανέτον Χρηστόπου- 
λον, τοΟ δέ δλου στρατοπέδου άρχηγές ήτον δ Γδιος 
Πλαπούτας. ΈκεΓθεν έπολέμει άδιακοπως μέχρι τέ- 
λους τοΟ Δράμαλη, και ΰστερον μετά τήν ιϋτώσιν τρΟ 
Ναυπλίου διωρίσθη φρούραρχος αύτοΟ εως'ίτου τον 
άντικατέστησεν 6 Πάνος θ. Κολοκοτρώνης. 

Κατά δέ τήν έποχήν τοΟ προσκυνήματος και τοΟ 
προδότου Νενέκου πολύ ώφέλησεν, βοηθών τον Κολο- 
κοτρώνην, και έμποδίσας ούτω το κακόν καΐ δέν έπρο- 
ώδευσεν. Παρευρέθη δέ και εις άλλας μάχας έπΙ τοΟ 
Ίμβραήμ πάσα καΐ προ πάντων εΕς έκείνην ττ)ς Καυ- 
καριας. 

Ή οικογένεια τοΟ Πλαπούτα εΤχεν επισημότητα 
κάΙ πρό τής επαναστάσεως, διότι 6 πατέρας του 6 Γέρω 
Κόλιας ύπ^ίρξε στρατιωτικός (κάπος) κα\ άρματωλός, 
και είχε τρομάξει τους Ααλαίους Τούρκους, καΐ δέν 
έπατοΟσαν τά δρια τής Καρύταινας έδώθεν τοσ ποταμοΟ 
ΆλφειοΟ (Τοφίά). Ύπερασπίζετο δμως τοΟτον 6 Γέρων 
Γιάννης Δεληγιάννης, και τοΟτον πάλιν επίσης εις τάς 
καταδρομάς του άπό τους Πασάδες ύπερασπίζετο δ 
Γέρω Κόλιας, διότι έβγαινε μέ στρατιώτας και έφύ- 
λαττε τους Δεληγιαννάίους. Διά τοΟτο ή Τουρκική 
εξουσία τοΟ έκαψε τά σπίτια του πολλαΓς φοραΓς, καΐ ή 
επαρχία τοΟ έκαμνε βοήθειαν. Ό Γέρων Δεληγιάννης, 
ώς αρχηγός πολιτικός τί)ς επαρχίας Καρυταίνης, τόν 
έβοήθει, καΐ ούτω τόν είχεν εΙς τάς καταδρομάς του, 
και μάλιστα 5:αν ή Τουρκική εξουσία άπεστρέφετο τόν 
Δεληγιδννην, δ Γέρω Κόλιας μέ τά παιδιά του έπήγαι- 
νεν εΙς τά Ααγκάδια καΐ έπαιρνε τήν οίκογένειάν του 



143 

δλην καΐ τήν έφώλαττε 5ιά τών ίπλων, βπως τότε εΤχον 
τα |χέσα τής προφυλάξεως. 

Έκτος τούτου καΐ οΐ αδελφοί του Γεωργάκης Θα- 
νάσης καΐ Παρασκευας, περί τών 6πο{ων κατωτέρω θα 
είπωμιεν, συνετέλεσαν ώς στρατιωτικοί. Άλλ' έκ τού- 
των 6 Γεωργάκης ίπρωτοχάθη είς τίνα μάχην, εΙς τήν 
6πο(άν ο( ΤοΟρκοι ΑαλαΙοι ένίκησαν τους Έλληνας, 
πρΙν γε(νη δ πόλεμος εΙς το ΠοΟσι, δπου ευρέθησαν οΐ 
Κεφαλλί)νες ίλοι περί τους 300, έχοντες και κανόνια, 
καΐ βπου έδειξαν 5λην τήν παληκαριάν των, χοΛ τους 
όποιους έφοβήθησαν ο( ΛαλαΓοι καΐ απεφάσισαν τήν 
φυγήν των άπό τοΟ Λάλα. Είς ίέ τήν μάχην ταύτην 
τοΟ ΠουσιοΟ έλαβώθη καΐ 6 Ανδρέας Μεταξάς. 



ΑΑΕΛ^ΟΙ ΚΟΛΙΟΠΟΤΛΟΙ ΜΠΤΡΟΓΒΟΡΓΗΣ Η ΜΑ- 
ΣΤΡΟΓΕΟΡΓΗΣ ΚΑΙ Ο ΠΑΝΟΥΡΓΙΑΣ 

0{ μέν πρώτοι ήσαν αδελφοί τοΟ προηγουμένου 
Δ. Κολιοπούλου, ονομαζόμενοι Παρασκευας καΐ Θα- 
νάσης, καΐ ο{ τρεΓς δέ κατήγοντο άπό τοΟ Παλούμπα. 
*Ησαν δέ πάντοτε αχώριστοι καΐ παρηκολούθουν τάν 
στρατηγόν Πλαπούταν. Ευρέθησαν δέ εΙς ίλας τάς μά- 
χας δπου καΐ δ αρχηγός των. Κατά δέ τήν μάχην τών 
Πατρών τής 9 Μαρτίου τούτους δ Κολοκοτρώνης 
Ιστειλε καΐ έπιασαν τό χορηγοκάμινον εΓς τίνα έκεΤ θέ- 
σιν, ώς φαίνεται εΙς τα απομνημονεύματα, καΐ ούτοι 
Ιφερον τήν νίκη ν τ?)ς μάχης εκείνης. 

Έκτος δέ τούτων, καΐ δ είρημένος Πανουργίας 
άπο τοΟ Παλούμπα επίσης έφάνη περίφημον παληκάρι 



144 



εις τους πολέμους καΙ έχει τάς <χύτάς μέ τους ανωτέρω 
έκδουλεύσεις. 



ΚΟΝΣΤΑΝΤΗΣ Τ£ΑΚΑΛ02 



Οδτος κατήγετο έκ τοΟ χωρίου Κο)(ορα της Αιο- 
δώρας, καΐ από τάς αρχάς τής επαναστάσεως ήκολού- 
θησε τον θ. Κολοχοτρώνην, τοΟ 6ποίου ήτο σωματο- 
φύλαξ καΐ πολύ εμπιστευμένος του. Ό καπετάνιο; αυ- 
τός, και οΐ μετ' αύτοΟ στρατιώται, ευρέθησαν ε{ς 5λας 
τάς μάχας ίπου καΐ δ στρατηγός των. Μάλιστα 6πά 
τήν δδηγίαν του είχε το ήμισυ των σωματοφυλάκων 
τοΟ Κολοκοτρώνη, και αύτλς είχε τήν φροντίδα ταυ- 
την. Έχαιρε δέ πολλήν ύπόληψιν διά τήν τιμιότητα, 
καΐ τήν παληκαριάν του. 



ΠΑΝΑΓΙΟΤΗΐ: ΑΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΤΑΟϋ 

Κατήγετο άπό τήν Άλωνίσταιναν, και υπηρέτησε 
πολιτικώς κατά τάς αρχάς τής επαναστάσεως, έξο- 
δεύων δέ καΐ έξ Εδίων εις τήν έτοιμασίαν τών τροφών 
καΐ των πολεμεφοδίων. Ή οικογένεια αδτη έβγαλε και 
στρατιωτικούς τόν ΣταΟρον Δημητρακόπόυλον έπ(ση- 
μον καπετάνιον, καΐ τον Γεώργιον Π. Δημητρακόπόυ- 
λον, δστις κατ' αρχάς έγένετο μέλος τής εφορείας τοΟ 
στρατοπέδου των Τρικόρφων, μετά δέτήν άλωσιν τής 
Τριπολιτσας επήρε τά δπλα καΐ ευρέθη εΙς τήν πρώτην 
πτώσιν τής Κορίνθου. Μετά δέ ταΟτα κατά τήν πολιορ- 
κίαν των Πατρών έπΙ τοΟ θ. Κολοκοτρώνη ήρίστευσεν 



εις τήν |χάχην τί)ς 9 Μαρτίου. Κατά 5έ τα Δραμαλικά 
εΙς το Δερ6ενάχι, έχστρατεύσας μέ τους συμπατριώτας 
του, ύπί)ρξε μεταξύ των πρώτων τί|ς μάχης εκείνης, τα 
δέ ταμπούριόε του είναι εΙς τό Άγριλόβουνον* μάλι- 
στα αύτοι επήραν τους θησαυρούς τοΟ Δράμαλη κα\ 
έμαίρασαν τα φλωρίά μέ της σκούφίαιςτων. Έπεσε 
δέ 6 Γεώργιος Δημητρακόπουλος μαχόμενος κατά τήν 
άτυχη μάχην τών Τρικέρφων μετά τοΟ Ίμβραήμ 
πάσα, γενομένην κατά τάς 24 Ιουνίου 1825. 



ΒΑΧΙΛΕΙΟ£ ΑΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΤΑΟΧ 

Οδτος υπηρέτησε στρατιωτικώς. ΕΕς τήν Πιάναν 
δέ κατ* αρχάς πρΙν σκορπισθώμεν από τους Τούρκους, 
6 θ. Κολοκοτρώνης έβουλήθη νά κάμη τους σωματο- 
φύλακας του, καΐ διώρισε τοΟτον δεύτερον διοικητήν 
150 στρατιωτών ίκ τών σωματοφυλάκων του. Ό σκο- 
πός ούτος τοΟ Κολοκοτρώνη επέτυχε, διότι αυτός 6 Ιε- 
ρός λόχος συνδεθείς προς εαυτόν πολύ έπειτα είς τους 
πολέμους ώφέλησεν. Κατόπιν δέ 6 Β. Δημητρακόπου- 
λος διωρίσθη έπΙ τί)ς στρατολογίας καθ* βλην τήν έπαρ- 
χίαν τί)ς Καρύταινας, βουνά κα\ κάμπον, και τήν έπαρ- 
χίαν Φαναριού καίπολύ πρόςτοΟτο έχρησίμευσε, συν- 
ετέλεσε δέ καΐ είςτήν συναγωγήν τών τροφών. 

Μετά δέ τήν άλωσιν τ^ς Τριπολιτσας εστάλη ώς 
ένέχυρον μΐ τους Άλβαναύς εΙς τήν Βοστίτσαν. ΈπΙ 
τέλους έβοήθησε τόν ΓενναΓον Κολοκοτρώνην εΙς τήν 
άνέγερσιν τοΟ παλαιοΟ φρουρίου τί)ς Καρύταινας τοΟ 

10 



οποίου καΐ φρούραρχος έγένετο, έμεινε δέ μέχρι τέλοΟζ 
τοΟ αγώνος πιστός και αχώριστος τοΟ Κολοκοτρώνη., 



ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΟΠΟΤΑΟε 

Κατήγετο έκ Λαγκαδιών, εμεινεν εΙς τήν "Ύδραν 
καΐ επήρε μέρος είς τήν εκεΓ γενομένην στάσιν τοΟ 
Αντωνίου Οικονόμου κατά των αρχόντων. ΜετάταΟτα 
ήλθεν εΙς τήν πολιορκίαν τής Τριπολιτσας, βπου έπο- 
λέμησε και έθυσίασεν. Τστερον κατά τα Δραμαλικά 
εγεινεν υπασπιστής τοΟ Δημητρίου Πλαπούτα. 



ΧΡΗϋΤΟί: ΠΑΝΑΓΟΤΑΙΑΣ 

Οΰτος ήτον από τόν Βαλτεσινίκον, καΐ έγένετο 
ίπίσημος καπετάνιος διά τήν πάλαιαν καταγωγή ν του, 
διότι ήτο κλέφτης άπό τόν πατέρα του. Τιβηρέτηιε 
παντοΟ και εΙς ί>ας τάς μάχας, εως ίτου έπεσε μαχό- 
μενος εΙς τήν* μάχην των Τρικόρφων έπΙ τοΟ Ίμβραήμ 
πάσα. 



ΑΝΑΡΕΑΧ ΠΑΠΑΑΙΑΜΑΝΤΟΠΟΤΑΟί: 

Κατήγετο έκ Δημιτσάνης. Έπανελθόντα δέ άπό 

τήν Κωνσταντινουπολιν εΙς τά Βέρβαινα, καΐ έκεΐήεν 
μεταβάντα εΙς Βαλτέτσι πρ\ν τοΟ πρώτου πολέμου, δ 
Κολοκοτρώνης τόν εστειλεν ^Ιςτά στρατιωτικά σώματα 
κατά τάς θέσεις Δούκα Σίκαλι καΐ Χρυσοβιτσι, διά νά 
προσέχγ) νά μή φεύγουν οΐ στρατιώται άπό τό στρατό- 



πείον. Είς το εΐίος τοΟτο το άστυνομιχόν υπηρέτησε 
μέ ΐΐολλήν έπιτυχίαν. Κατόπιν δέ ένοσφ το στρατόπε- 
δον ήτον είς το Χρυσο€ίτσι έκαμνε χρέη προσωρινά 
ύπασπιστοΟ, ί μέτρα τους στρατιώτας, έβγαζε τ^ς βάρ- 
διαις χαΐ έπρόσεχε να μήν κοιμώνται. Μετά δέ τήν μά- 
χην τοΟ Βαλτετσίου 6 Κολοκοτρώνης τόν διώρισεν 6δη. 
γόν εις τους καμπίσους Καρυτινούς, και απέδειξε πολύν 
ζί)λον. Διαρκούσης δέ ττ)ς πολιορκίας τ•?)ς Τριπολιτσας 
εστάλη, ώς καΐ άλλοι τότε, είς τά Μεγάλα Δερβένια 
μέ τήν άναλογίαν των καμπίσων στρατιωτών προς φύ- 
λαξιν διά νά μήν εΙσβάλουν ΤοΟρκοι εντός τί|ς Πελο- 
ποννήσου. 

Μετά δέ τήν άλωσιν τής Τριπολιτσας άπεσπάσθη 
από τον Κολοκοτρώνην καΐ προσεκολλήθη προς τον 
Κανέλον Δεληγιάννην, καΐ έπαυσε πλέον νά ύπηρετί) 
στρατιωτικώς. Γενομένης δέ της Πελοποννησιακής Γε- 
ρουσίας διωρ(σθη φροντιστί)ς πολιτικές είς Μύλους 
Ναυπλίου μοιράζων μερίδας εΙς τους στρατιώτας. Έλ- 
θόντος δέ τοΟ Δράμαλη, εφυγεν άπό τήν ύπηρεσίαντου. 



αναγνώστης ιιαπααοποταος 

Ούτος κατήγετο άπό τό χωρίον Βερβίτσα. Πρό 
τί|ς επαναστάσεως ένεργοΟσεν υπέρ αυτής, χα\ μετά 
ταΟτα υπηρέτησε στρατιωτικώς, ευρεθείς κατ' αρχάς 
εΙς τάς μάχας τοΟ Λάλα, καΐ κατόπιν άφοΟ έσκορπί- 
σθησαν εκείθεν καΐ οί ΑαλαΓοι εφυγον εΙς Πάτρας, ήλ- 
θεν ε1ς*τήν πολιορκίαν τής Τριπολιτσας μέ τους ύπ' 
αυτόν στρατιώτας δπου έμεινε μέχρι τής αλώσεως της. 

10* 



1!ί 

Μετά δέ ταΟτα δ στρατηγός Κανέλος Δεληγιάννης τλν 
διώρισεν Οπασπιστήν τοι>. ΈπΙ δέ τ•?)ς πολιορκίας τών 
Πατρών καΐ κατά τήν μάχην τ?)ς 9 Μαρτίου παρευρέθη 
καΐ αότάς, καΐ μετά ταΟτα, δταν δ στρατηγός Κανέλος 
έπέρασεν εΙς Μεσολόγγιον πρές βοήθειαν τών αδελφών 
Μεσολογγιτών, παρηκολούθησε τον στρατηγόν του τοΟ- 
τον, τον όποιον δέν άφί)κε μέχρι τέλους τοΟ αγώνος. 

ΑΛΒΑΝΟΙ £ΤΑ£ΙΝΟΠΟΤΛΟΙ 

Οδτοι οΐ δύω αδελφοί, Γιαννάκης καΐ Άνάστος 
ονομαζόμενοι, κατήγοντο άπό το χωρίον Βιζύτσι, καθ* 
6λον δε τον αγώνα υπηρέτησαν στρατιωτικώς. 



ΑΡΓΥΡΗΣ ΑΠΟ£ΚΙΤΗ£ 



Οδτος κατήγετο άπό τό χωρίον Βελημάχι. Τπ•?)ρξ€ 
δέ καπετάνιος επίσημος, παρευρεθείς εΙς τήν μάχην τοΟ 
Λάλα, έπειτα είς τήν πολιορκίαν τής Τριπολιτσας, 
κατά δέ τήν μάχην τής Γράνας έκλείσθη μέ τον Δημη- 
τράκην Δεληγιάννην είς τοΟ Μαντσαγρα. Κατά δέ τήν 
μάχην τ?]ς 9 Μαρτίου έξωθεν τών Πατρών έλαβώθη 
ελαφρά. Συνεστράτευε πάντοτε μετά τοΟ Κανέλλου 
και Δημητρίου Δεληγιάννη. Παρευρέθη και εΙς τάς 
κατά τοΟ Δράμαλη μάχας, καΐ κατόπιν είς τάς κατά 
τοΟ Ιμβραήμ Πάσα. 

ΑΑΕΑ«ΟΙ ΚΑΡΑΑΗ 

Οδτοι οΐ δύω αδελφοί, Γιαννάκης καΐ Χρυσανθά- 



149 



χης ονομαζόμενοι, ήσαν ΒελημαχΓται, καΐ υπηρέτη- 
σαν στρατιωτιχώς, παρευρεθέντες εΙς τάς μάχας τοΟ 
Αάλα, Τριπολιτσας, Γράνας καΐ των Πατρών. Έπέ- 
ρασαν ίέ ^αΐ εΙς το Μεσολόγγιον με τον στρατηγον 
Κανέλον Δεληγιάννην 6πό τον 6ποΓον καΐ υπηρέτησαν. 



ΘΒΟΑΟΡΟΣ ΑϋΗΜΑΚΟΠΟΤΑΟΧ, 
Η ΚΟΝΤΟΒΑΖΑΙΝΙΤΗΣ 

Οδτος υπηρέτησε τήν πατρ($α στρατιωτιχΰς, πα- 
ρευρεθείς εΙς πολλάς μάχας, καΐ ^ια^άς μετά τοΟ στρα* 
τηγοΟ Κανέλου Δεληγιάννη χαΐ εΙς το Μεσολόγγιον. 
Έπεσε δέ μαχόμενο; εΙς τήν μάχην των Τρικόρφων. 



ΠΛΡΑΧΧΚΤΑΧ ΒΑΧΑΙΟΤΗΣ, Η ΤΧΑΟΤΧΑΚΟΣ 

Υπηρέτησε στρατιωτικώς μετά τοΟ στρατηγοΟ 
Κανέλου Δεληγιάννη, μετά τοΟ 6πο(ου ΰπ1)γε χαΐ εΙς 
τό Μεσολόγγιον. 



ΧΡΗΣΤΟΣ ΒΑΖΑΙΟΤΗΣ 



ΚαΙ ούτος, ως χαΐ 6 ανωτέρω, παρηχολούθει τον 
Κανέλον Δεληγιάννην ύπηρετήσας στρατιωτιχώς. 



Ο ΚΑΠΟΓΙΑΚΝΑΚΗΣ 



Ό καπετάνιος οδτος χατήγετο άπό τί^ς Τάχαις, 
ήχολονθει $^ επίσης τον στρατηγον Κανέλον, κα\ παρ- 



150 

ευρέθη εΙς δλας η^εδόν τάς [χά/ας, περάσας και εΙς το 
Μεσολόγγιον μετά τοΟ Δεληγιάννη. Έσκοτώθη δέ μα- 
χ6(χενος εΙς τα Τρίκορφα έπΙ τοΟ Ιμπραήμ. 



βΚΟΑΟΡΑΚΗΣ ΣΟΤΔΙΜΙΟΤΗΣ 

Και οΰτος δ στρατιωτικός υπηρέτησε τήν πα- 
τρίδα, πολεμήσας ε!ς τήν (χάχην τ•?)ς 9 Μαρτίου έξω- 
θεν των Πατρών άρχηγοΟντος τοΟ θ. Κολοκοτρώνη. 
Ύπήγε καΐ εΙς το Μεσολόγγιον μετά τοΟ Κανέλου Δε- 
ληγιάννη. 



ΣΠΗΔΙΟΣ 20ΤΤ0Σ, Η ΣΤΑΙΟΑΤΟΠΟΤΛΟΧ 

Οΰτος ήτον από το Μοναστηράκι. Υπηρέτησε δέ 
στρατιωτικώς, λαβών μέρος εΙς πολλάς μάχας. Ύπ^γε 
δέ και εΙς τάς Αθήνας μέ τον στρατηγόν ΓενναΓον άρ - 
χηγοΟντος τοΟ Καραϊσκάκη. 



ΣΠΗΛΙΟΣ ΧΕΛΟΝΙΑΡΗΣ 



Κατήγετο άπό τήν Δίβριτσαν. Υπηρέτησε πάν- 
τοτε ύπό τάς διατάγάς τοΟ Ανδρέα Ζαΐ*μη, παρευρε- 
θε\ς είς πολλάς μάχας. 



ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΒΤΡΟΠΟΤΑΟΣ 

*Ητον άπό τά Μαγούλιανα. Έπανελθών δέ άπό 
τήν Κωνσταντινούπολιν κατά τάς αρχάς τής επανα- 
στάσεως υπηρέτηση (^τρατιωτικώς, Τπήρξε δέ ένας 



151 

τών νοημονεστέρων καΐ γενναιότερων Μαγουλιανιτών, 

δ δέ ^τρ«τηγάς θ. Κολοκοτρώνης τον ήγάπα δια τήν 
εΙς τάς μάχας έπιτη§ειότητά του, τον ήθελε καΐ τον 
ε7χε πάντοτε μαζύ του« Έλαβε £έ μέρος και εις τάς 
ίύο μάχας τοΟ Βαλτετσίου, πρώτην και δευτέραν, καΐ 
υπηρέτησε καΐ εΙς τήν πολιορκίαν τ?)ς Τριπολιτσας και 
άλλοΟ. ΤοΟτον 6 Κολοκοτρώνης έστειλε νά Οπάγη γυ- 
ρεύοντας να εΰρη Τούρκους τοΟ Δράμαλη, διότι δεν 
έπ^στευι τήν φήμην ύποστεύων, βτι επίτηδες διαδί- 
δονται τα τοιαΟτα, βτι έρχονται δηλ• ΤοΟρκοι, δια νά 
^^διουργηθοΟν τα στρατεύματα του, και διασκορπισθώ• 
σιν. Ή αποστολή του αΰτη φαίνεται άπό το διαβατή- 
ριόν του. Έπολέμησε δέ κατά τοΟ Δράμαλη άπ* αρχής 
μέχρι τέλους. Μετά δέ τήν φυλάκισιν τοΟ θ. Κολοκο- 
τρώνη εΙς Τδραν, έξεστράτευσε καΐ αυτός κατά των 
Αράβων τοΟ Ίμβραήμ πασά, και έπεσε μαχόμενος 
είς τήν μάχην τοΟ Κρεμυδίου. 



♦ΟΤΙΟΣ ΗΛΙΑΑΗΧ 

Ούτος κατήγετο έκ Δημιτσάνης. ΠρΙν τής επανα- 
στάσεως ευρεθείς εΙς τήν Μολδοβλαχίαν επραττεν υπέρ 
τής Φιλικής Εταιρίας και οδτος, ώς και δ Γεώργιος 
Λεβέντης καΐ άλλοι πολλοί Πελοποννήσιοι ευρισκόμε- 
νοι τότε κατ* έκεΓνα τά μέρη. 

Έχραγείσης έκεΐ τής επαναστάσεως, άρχηγοΟν- 
τος τοΟ Ά. Τψηλάντου, έλαβε μέρος ένεργητικόν ώς 
πολιτικός υπηρετών και δαπανών Οπερ τής επαναστά- 
σεως, ΆφοΟ δέή έπανάστασις ίκ^ίνη διελύθη, έπανήλ-» 



152 

θεν είς τήν πατρίδα του τήν Πελ^όννησον, καΐ ί βοή- 
θησε ταύτην καθ* βλον τον αγώνα. Ύπί)ρξε πρότυπον 
άρετ-ίίί χαΐ τιμ,ιότητος, και έτιμδτο άπό βλους. ΤοιοΟ- 
τον δέ δντα τον μ.ετεχειρ(σθησαν αί κατά καιρούς Κυ- 
βερνήσεις, κα\ ιδίως ή τοΟ αειμνήστου Τίαποδιστρίου. 
Άφ9)κε δέ φήμην καλοΟΈλληνος καΐ δικαίου, και μια- 
' λίστα τον ένβυμιοΟνται είς τήν Σορον μέχρι σήμερον. 



ΑΡΓΤΡΙΟΙ! ΖΟΤΒΒΔΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΧ ΚΟΖΜΟΠΟΤΛΟί: 

Ούτοι οί δύο καπεταναίοι ήσαν άπο τα Μαγού- 
λιανα. Αχώριστοι δέ δντες εις τους πολέμους, πολύ 
έβοήθησαν τον στρατηγόν Πλαπούταν, μάλιστα δέ κατ' 
αρχάς εις τήν Πιάναν. Διεκρίθησαν δέ καθ* ίλην τήν 
πολιορκίαν τ^ς Τριπολιτσας, είς το Βαλτέτσι καΐ είς 
τήν Γράναν. Μετά δέ τήν άλωσιν τί)ς Τριπολιτσας 
ύπ9)γον ύπο τάς διαταγάς τοΟ θ. Κολοκοτρώνη, και ευ- 
ρέθησαν είς τάς άλλας μάχας καΐ κατ* έζοχήν είς έκεί- 
νας τοΟ Δράμαλη, 2που άφήκαν μνημεία παληκαριας. 
Ό δέ Λ. Κοσμόπουλος ύπί)γε καΐ είς τάς Αθήνας έπ\ 
τοΟ Καραϊσκάκη ύπό τον στρατηγόν ΓενναΓον Κολο- 
κοτρώνην. 



ΑΠΟΣΤΟΑΟΣ ΜΠΟΤΚΟΤΡΑΣ 

Κα\ ούτος ωσαύτως ήτο Μαγουλιανίτης. Ήκο- 
λούθει δέ πάντοτε τόν θ. Κολοκοτρώνη ν, βστις τον εΙ• 
χεν ώς φροντιστήν του, και τον έστελλε συνάμα καΙ 
είς πρλλάί; άλλας υπηρεσίας. Κατά δέ τήν έποχήν τοΟ 



153 

Δράμαλη δέν έπρόφθασί να ύπάγη είς τον Μβγάλον 
Άγιώργη βπου ήτο το σώ|^ια τοΟ θ. Κολοκοτρώνη χα\ 
έμεινε μετά τοΟ Πλαπούτα. Ότε 5έ 6 στρατός .τοΟ Δρά- 
μαλη είσέβαλεν εΙς τήν Αργολίδα, καΐ δ Πλαπούτας 
ίπολέμησε κατά πρώτον εΙς τον Πύργον, δ δποΓος ήτο 
κατά τα χωρία Χαρβάτι καΐ Φίχτια, τότε οΐ ΤοΟρκοι 
έπιασαν τον Άποστόλην Μπούκουραν, άλλ'οδτος έπροσ- 
ποιήθη, δτι ήτοΤβΟρκος κα\ έπήγαινε μαζύτων μέ θάρ- 
ρος, οί ΤοΟρκοι τόν ένομισαν ώς σύντροφόν των^ καΐ 
ένας έξ αυτών τον ήρώτησε τουρκιστί * «το Άνάπλι 
ι> είναι έκεΓνο το κάστρον βπου φαίνεται ; Το Παλαμ'ήδι 
» είναι εκείνο το βουνόν 2που Ιχει επάνω κάστρον ; ι» Ό 
Μπούκουρας τοΟ είπε* ναΙ, διότι έγνώριζεν ολίγα τουρ- 
κικά, ειπών εΙς τόν έρωτήσαντα, δτι ήτο Μωραΐίτης 
ΤοΟρκος και διά τοΟτο δέν γνωρίζει καλά τά τούρκικα. 
Τοιουτοτρόπως ήπάτησε τους Τούρκους, έκόλλησεν επά- 
νω εΙς τό βουνόν καΐ έσώθη. 



ΠΡΟΚΟΠΗΣ λογιότατος, Η ΠΑΠΑΛΟΠΟΤΛΟΣ 

Οδτος ήτον άπό τήν Νεμνίτσαν, και κατ' αρχάς 
ύπηρέτησεν εΙς τό στρατόπεδον τί)ς Γϋάνας κα\ εις τήν 
ΈφορεΙαν, γράφων καΐ παρακινών τους πατριώτας του 
εΙς τον πόλεμον. Παρευρέθη καΐ είς τήν πολιορκίαν 
τί)ς Τριπολιτσας, βοηθών τους πολιτικούς κα\ χρησι- 
μεύων εΙς αυτούς ένεκα τών γνώσεων του. Ή οίκογέ- 
νειά του έθυσίασε καΐ αΟτή χάριν τοΟ αγώνος, 



154 



ΚΟΜΓΓΑΝΤΗΐ: ΑΚΑΖΤΟΠΟΤΑΟΣ 

Νε^χνιτσιώτης και οδτος, και υπηρέτησε τον αγώ- 
να στρατιωτικώς, σω|Λατοφύλαξ γενόμενος τοΟ Θ.Κο- 
λοκοτρώνη, τον δποΓον είχε θεΓον από τήν ό^ελφήν του. 



ΠΑΝΟΣ ΑΚΑΓΝΟεΤΟΠΟΤΑΟΧ 

Κα\ οδτος ωσαύτως κατήγετο από τήν Νεμνί- 
τσαν. Υπηρέτησε στρατιωτικές και πολιτικώς καβ' 
δλον το διάστημα τ•?)ς επαναστάσεως. Και κατ* αρχάς 
(χέν εόρίσκετο μέ τον συγγενή) του, τον έπίσκοπον Βρε- 
σθένης, τον δποΓον έβοήθησεν εΙς τήν σύστασιν τοΟ 
στρατοπέδου τών Βερβαίνων, έπειτα δέ Οπηρέτησεν 6πο 
τον θ. Κολοκοτρώνην. Κατά δέ τήν έποχήν τοΟ Δρά- 
μαλη εύρεθε\ς εις το Δερβενάκι πολύ συνετέλεσε, διότι 
ήτον εΙς το πέρασμα τοΟ δρόμου μετά τών άλλων τότε 
καπεταναίων. ΠολλαΙ δέ είναι αί έκδουλεύσεις του. 
ΠαντοΟ εγεινε γνωσ^ρος κα\ κατ' εξοχήν εΙς τήν Καρύ- 
ταιναν, βπου έχρημάτισεν ώς διοικητής συμβιβάζων 
τους έπαρχιώτας κατά διαταγήν τοΟ άρχηγοΟ Κολο- 
κοτρώνη. 

ΠΑΚΑΓΙΟΤΗΣ ΠΡΟΤΝΤΖΟΧ 

Ό περίφημος ούτος καπετάνιος και πασίγνωστος 
κατήγετο από χωρίον τι όνομαζόμενον τοΟ Καρδά- 
ρα, κείμενον δέ μεταξύ Κάψα, και απόσπασμα 6ν τής 
κώμης Άλωνίσταινας, το 6ποΓον έλαβε τό δνομα τοΟ 
Προυντσου, και ίλέγετο εκτρτε τα Καλύβια τοΟ Προύν- 



155 

τσου. Κατά δέ την ίποχήν τί|ς επαναστάσεως ίσοι 
ποιμένες ίχατοίκουν εΙς το μικρόν τοΟτο χωρίον Αρχη- 
γέ ν είχον τοΟτον τον καπετάνιον, δ ύποίος έφάνη πρ6* 
βυμος μέ 6λους τους συγγενείς του, αδελφούς, παιδιά 
του, γαμβρούς, ανεψιούς καΐ εγγονούς του συμποσού- 
μενους ώς όγδοήκοντα, να πολεμήση υπέρ τής πατρί- 
δος μέ μεγάλον ζί)λον από τ^ς αρχής τής επαναστά- 
σεως μέχρι τέλους αύτ-ής, ίτε κατά τάς γενομένας δια- 
φόρους μάχας έδεσαν ένδόζως πολεμοΟντες σχεδόν ά- 
παντες, έκτος τοΟ άρχηγοΟ τούτου τής οικογενείας 
Παναγιώτου Προύντσου. 

Αί θυσίαι καΐ α( έκδουλεύσεις τής οΙκογενείας 
ταύτης δέν έχουν σύγκρισιν μέ καμμίαν άλλην οίκο- 
γένειαν τί|; Πελοποννήσου. *Αν ίμως θελήσγ) τίς νά 
παραβάλη τάς θυσίας καΐ τάς ίκδουλεύσεις τί)ς οίκο- 
γενείας ταύτης προς ίκείνας τής οΙκογενείας τών Μαυ- 
ρομιχαλαίων, ευρίσκει ταύτας μεγαλειτέρας καΐ περισ- 
σοτέρας, εξαιρουμένης μόνον τής καταγωγής λα\ τοΟ 
γνωστοΟ ΤουρκικοΟ τίτλου τοΟ Μπάσμπογου .σημαί- 
νοντος τόν έχοντα διοικητικήν ίξουσίαν, και ώς έκ τού- 
του κατά το 2νομα οΐ ΜαυρομιχαλαΓοι έγένοντο έξα- 
κουστοί, τό δποΓον τότε πολύ έσήμαινεν. Άλλ' ώς 
προς τήν θυσίαν, τήν δποίαν έκαστος χρεωστεΓ νά προσ- 
φέρη διά τήν έλευβερίαν τής πατρίδος του, δ ΠροΟν- 
τσος εΤναι άζιος παντός επαίνου, διότι προσέφερε πε- 
ρισσότερα παντός άλλου Πελοποννησίου θύματα, χω- 
ρίς νά ζημιώση τό έθνικόν ΤαμεΓον ο3τε όβολόν. Μά- 
λιοΐ^α διά τάς ολίγας γυναΓκάς, αί δποΓαι έμειναν ίκ 
τής γενεάς ταύτης, ή Κυβέρνησις τής Ελλάδος δέν 



156 



έλαβε καμιχίαν προνοιαν. Μόνον δέ δ άε(μνη<ττος Κυ- 
βερνήτης εδιδεν εΙς τον γέροντα τοΟτον ζώντα τότε σύν- 
ταξιν (Λίκράν, άλλ αφ'βτου απέθανε δ γέρων, έσχοτοΜη 
δε κα\ δ Καποδίστριας, αί γυναίκες έμειναν έτσι χωρίς 
να τάς ένΟυμηΟί) κανείς. Τά δε γεγονότα ταΟτα μαρ-_ 
τυροΟνται και άπό τάς δύο επαρχίας τ•?)ς ?^αρύταινας 
και τ^ις Τριπολιτσας. 



^ΟΤΗΡΟΣ ΠΑΠΑΓΙΛΝΝΟΠΟΤΔΟΣ 

Οΰτος κατήγετο άπό τον Βαλτεσινι'κον. Έπανελ- 
βών δέ έξωθεν εις τήν Πελοπόννησον ήτον ενθουσιώδης 
και δημοκρατικώτατος» διότι δεν ήθελε τήν άριστοκρα- 
τίαν. Είναι εΐς έξ εκείνων, οΐ δποΓοι εκαμον τήν όχλα- 
γωγίαν εις τά Βέρβαινα κατά τάς πρώτας ημέρας τί)ς 
έλεύσεως τοΟ Υψηλάντη, 5τε οΐ προύχοντες Πελοπον- 
νήσιοι δέν έσυμφώνουν κα\ δέν ήθελον να δώσουν τήν 
απόλυτον έξουσίαν προς τον Πρίγκηπα, ώς ήθελε, δια 
νά διοική και διαθέτη ελευθέρως τά τοΟ πολέμου και 
τά πολιτικά πράγματα. 

Γενομένης δέ τί)ς όχλαγωγίας άπό τον Παπα- 
γιαννόπουλον και άπό άλλους πολλούς συντρόφους του, 
ολίγον έλειψε ν* άνοιξη δ πόλεμος κα\ νά σκοτώσουν 
τους προκρίτους τί)ς Πελοποννήίτου, οί δπσΓοι τότε 
ήσαν δλοι έκεΓ εις τά Βέρβαινα διά τήν ύποδοχήν τοΟ 
Πρίγκηπος. *Αλλ* δ θ. Κολοκοτρώνης εσβυσεν αυτό 
το κακόν τότε μέ πολλήν έπιτηδειότητα, διότι εγεινε 
σύντροφος τοΟ πλήθους, ετέθη αρχηγός του, καΐ έ^ή- 
τησεν άπό αΟτούς νά τοΟ ΟποσχεθρΡν $τι θά ήσυχα- 



1δ? 



Μυν δια να τους χάμγ) μίαν &μιλ{αν καΐ μετά ταΟιϊοέ 
2, τι αποφασίσουν θέλει τους εΤναι βοηθός. *ΑφοΟ τοΟ 
6πεσχέθησαν ίτι θα. τον ακούσουν, τους ίτράβηξεν ολί- 
γον ξέμακρα άπό το χωρίον, τους ώμίλησε, τους έφερε 
διάφορα παραδείγματα τ'ΤΙς έποχ1]ς καΐ βασίμους λο- 
γούς, χα\ έπΙ τέλους τους είπεν, 5τι κα\ αυτός έπιθυμεΓ 
τόν σχοτωμόν αυτών, άλλα να τον βεβαιώσουν τί θέ- 
λει είιτει 6 κέσμος και οί χριστιανοί βασιλείς τ;)ς Ευ- 
ρώπης* θά τά επαινέσουν αύ^ο, ή θά τΑ κατηγορή- 
σουν; Βέβαια εΤπεν, αύτοΙ θά είπουν, ίτι οΐ Έλλη- 
νες 5έν επαναστάτησαν να σκοτώσουν τους Τούρκους, 
ώς τυράννους των, άλλα σκοτένωνται μεταξύ των, καΐ 
σκοτώνουν τους άνοι>τέρους των καΐ δέν είναι άξιοι ελευ- 
θερίας. Έκ τδ>ν λόγων τούτων οί συναθροισθέντες έπεί- 
σθησαν καΐ διελύθησαν. 



ΓΧΑΝΝΧΚΟΧ ΠΛΑΠΟΥΤΑΧ 

Οδτος ήτον υΐΑς τοΟ περίφημου Γεωργάκη Πλα- 
πούτα άπό τοΟ Παλούμπα, βστις έχάθη είς τοΟ Λάλα 
κατά τάς πρώτας ημέρας τοΟ πολέμου προς τους Λα* 
λαίους. Υπηρέτησε τήν πατρίδα ύπο τάς διαταγάς τοΟ 
θείου τ^υ Δ. Πλαπούτα, και μετά ταΟτα ύπό τον στρα- 
τηγόν θ, Κολοκοτρώνην κα\ εγεινε γνωστός. 



ΑΑΑΚ Κ0ΡΕ>ϋ12 



Ό καπετάνιος ούτος ήτον άπό το Άρκουδόρευμα. 
Ύπ<)ρξεν έκ των επισήμων στρατιωτικών, 6 δέ τρόπος 



τοό πολεμεΓν τον έχθρον ήτο παράξενος, διότι πάντοτε 
έδιδε τήν νύχτα τάς μάχας. Αΐ έχδουλεύσεις τοΟ Κο- 
ρέλα, και τα μεγάλα του ανδραγαθήματα αναφέρονται 
εις τα άπομνημςΤνεύματά μου. Μάλιστα δέ κατά τήν 
έποχήν των Αράβων φαίνονται καΐ μαρτυροΟνται μνη- 
μεία τ^Ο Κορέλα. Είς τας μάχας ήτο περίφημος δια 
.τήν γενναιότητα του. Ε?χε•μαζύτου τους καλλίτε- 
ρους στρατιώτας, ωσάν τους Άρκουδορευματίτας, ώς 
ελεγον τότε, οίτινες έφάνησαν κατ' αρχάς χρήσιμοι 
είς τάς μάχας τάς γενομένας κατά τά Μεσσηνιακά 
φσούρια, διότι παραχειμάζρντες ευρέθησαν τότε εΙς 
έκεΓνα τά μέρη, και ώς έκ τούτου απέκτησαν πολλά 
δικαιώματα και όνομα παληκαριας. 



ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΗΣ 



ΚαΙ οδτος ήτον άπό το Άρκουδόρευμα, ώμοίαζε 
πολύ και αυτός τοΟ γείτονα του Κορέλαν, πολεμήσας κα\ 
αυτός εΙς τά Μεσσηνιακά φρούρια, κα\ ίπου οΐ άλλοι 
ΚαρυτινοΙ έπολέμησαν. 



Ο ΒΑΦΒΤΣΗΣ 



Ούτος δ περίφημος καπετάνιος ήτον άπό τό χω- 
ρίον Βλόγκον τί)ς Λιοδώρας. Ευρέθη δέ κατ' αρχάς μέ 
σώμα στρατιωτών εΙς τήν πολιορκίαν τοΟ Λάλα. Μετο^ 
δέ τήν φυγήν τών Λαλαίων εΙς Πάτρας, ήλθεν εΙς τήν 
πολιορκίαν τής Τριπολιτσας μέ τους ύπ' αυτόν στρα- 
τιώτας παρακολουθών τον στρατηγόν Δ. Πλαπούταν. 



^50^ 

'Έδειξε δέ πολύν ζίΐλον χαΐ γενναιότητα εΙς τους πο- 
λέμους. 

Ό Αναγνώστης Δεληγιάννης ίπανελΟών άπό τήν 
Κωνσταντινούπολιν είςτά ΤρΙχορφα, έ(χάλωσε τόν αΰ- 
τά^ελφέν του Κανέλον $ιέτι άφ^χε τα ((πλα εις τόν θ. 
Κολοχοτρώνην, καΐ οδτος είχε δύναμιν, χαΐ ίβουλήθη 
να κά(χγ) συνωμοσίαν κατά τοΟ Κολοκοτρώνη. *Άρχισε 
λοιπόν να κατηχή τους καπεταναίους τί)ς Καρύταινας 
προσπαθών να τους απόσπαση όπ^ αυτόν, καΐ έξεμυ- 
(χυστηρεύθη τον σχοπον του καΐ προς τόν Καφετσήν, 
διότι οΐ ΔεληγιανναΙοι τον είχον προ τ!)ς επαναστάσεως 
(κεχαγιά ν) ίπιστάτην εις τό κτ^μά των (τσιφλίκι), 
νομίζων 5τι Οά ήναι πιστός, καΐ δέν έννόησεν, 2τι & 
Καφετσί)ς άπό επιστάτης εγεινε καπετάνιος. Ό δέ Κα- 
φετσ•?)ς είπε το μυστικόν προς τόν Κολοκοτρώνη ν, 
βστις μαθών τήν συνωμοσίαν είπε* «καμωθείτε 2τι δέν 
» μοΟ εΓπετε τίποτε έως να πάρωμεν τήν Τριπολιτσαν 
»χαΙ τότε £ς κάμουν β,τι θέλουν». 



ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΙΚΑ 



βΒθΑΟΡΟ£ ΚΟΔΟΚΟΤΡΟΝΗΧ 

Οδτος δ άξιος να διοική καΐ επιτήδειος να προ- 
^έπη τα μέσα τοΟ πολέμου κατήγετο άπό τό χωρίον 
Αιμπο€ίσ.ι της Καρύταινας. 

Έπανελθών δέ άπό τήν Ζάκυνθον κατά τόν μήνα 
Ίανουάριον τοΟ 1821, έχων μαζυ του τρεΓς συντρόφους 



ύπ^Ιγεν εΙς τήν Μάνην, εΙς τον φ(λον του Παναγιώτην 
Μούρτσινον ή Τρουπάκην, και έκεΓβεν ένήργει τα ^ς 
επαναστάσεως. 

Κατά 5έ τάς αρχάς τί)ς επαναστάσεως βταν έβγή- 
καν άπέ τήν Μάνην δλοι οί Μανίαται καπεταναίοι, δ 
Μαυρομιχάλης; δ Μούρτσινος, οΐ Καπετανάκιδες, οΐ 
Κουμουνδουράκιδες, δ Βοϊδί)ς, δ Κυβέλος και οί άλλοι, 
ώς καΐ οί Αναγνωσταράς Παπαγεωργίου, Γρηγ6ριος 
ΔικαΓος Φλέσας καΐ οι λοιποί καπεταναίοι τ?^ς Μεσση- 
νίας, και έξεστράτευσαν ε!ς τάς Καλά μας ήτο και δ 
Κολοκοτρώνης έκεΓ. ΆφοΟ δέ έκυρίευσαν τους Τούρ- 
κους τών Καλαμών, δ θ. Κολοκοτρώνης έπί)ρε ^ττρά- 
τιώτας άπό τάν φίλον του Παν. Μούρτσινον, άπο τάν 
Π. Μαυρομιχάλην και από τους λοιπούς Μανιάτας δια 
να ελθη εΙς τα ενδότερα τί)ς Πελοποννήσου και διαδώσγ) 
τήν έπανάστασιν. Είχε δέ γράψει παντοΟ παρακινών 
απαντάς να λάβουν τα 5πλα καΐ να τόν άκολουθήσονν. 
Είς τον δρόμον δέ κα\ κατά το χωρίον Σκάλα εμαθεν, 
δτι οί ΦαναρΓται ΤοΟρκοι έτοιμάσθησαν νά όπάγωσιν 
δλοι μέ τάς οΙκογενείας των είς τήν Τριπολιτσαν. Μα- 
θών δέ τοΟτο, έχωρίσθη άπό τόν Άρχιμανδρίτην Δι- 
καϊον Φλέσαν και τους λοιπούς, και έβγήκεν εμπρός 
κατά τήν θέσιν τήν λεγομένην Αντώνη Μύλον, και 
κατά τόν "Άγιο ν Άθανάσιον και τό Πάληότσαμον, ίπου 
συνήντησεν ερχόμενους τους Φαναρίτας Τούρκους, τους 
δποίους έπολέμησεν, έσκοτωσε πολλούς έξ αυτών, και 
δέν τους άφήκε νά περάσουν τόν δημόσιον δρόμον, άλλ* 
έπεσαν κατά τό πέραμα τοΟ ποταμοΟ Τοφιά κατά 
τήν θέσιν Χαλούλαγα, δπου έπνίγησαν πολλά γυναικέ- 



161 

π(χι$α χ«1 ζώα φορτωμένα^ οΐ $έ λοιποί ύπ^γον εΙς τ6 
παλτ^όκαστρον τής Καρύταινας, δπου ο ι εντόπιοι ΤοΟρ• 
χοι ήσαν πολιωρχημένοι. Μετά $έ ταΟτα ήλθε βοήθεια 
άπο τήν Τριπολιτσαν Τούρκων πεζών χα\ καβάλα- 
ραΐων, οΐ δποΓοι διεσκόρπισαν τους πολιορκητάς Έλ- 
ληνας, και έπί)ραν τους αδελφούς των καΐ μαζύ ύπί)- 
γον εΙς τήν Τριπολιτσαν. 

Ό δέ θ. Κολκοοτρώνης ύστερον, ύπήγεν είς τήν 
Στεμνίτσαν μετά πολλών άλλων καπεταναίων, καΐ πά- 
λιν άπο ίκεΓ εΙς το Χρυσοβίτσι, 2που έμεινε μονος εως 
νά εβρη τους συγγενεΓς του κα\ τους συνεπαρχιώτας 
του. Μετά ταΟτα ύπήγεν εΙς τήν Πιάναν δπου άρχισαν 
νά συναθρο(ζωνται στρατιώται, αλλ* επειδή ήλθον έκεΓ 
ΤοΟρκοι άπο τήν Τριπολιτσαν διά νά τους πολεμήσουν, 
έσκορπίσθησαν καΐ κατέφυγον εΙς το Διάσελον τής *Α- 
λωνίσταινας, δπου δ Κολοκοτρώνης αντάμωσε μέ τον 
Κανέλον Δεληγιάννην καΐ τον Νικόλαον Ταμπακοπου- 
λον, καΐ δλοι δμοΟ έτουφέκισαν τους Τούρκους καΐ τους 
ήνάγκασαν νά όπισθοδρομήσωσιν. Άπό δέ τά Διάσελον 
τ?)ς Άλωνίσταινας, δλοι ύπήγον εΙς τον κάμπον τής 
Καρύταινας, είς τοΟ Πάπαρι κα\ εΙς τοΟ Μάρμαρα. 

Ανήμερα δε τήν λαμπρήν, οι ΤοΟρκοι άπό τήν 
Τριπολιτσδν νύκτα ύπήγον είς τό χωρίον Κερασιά, 
επαασαν δλην τήν βάρδια ν, καΐ έσκορπισαν το έκε^• 
στρατόπεδον τών Ελλήνων, φονεύσαντες τον Νικολό- 
πουλον καί τινας άλλους. 

Άπό δέ τοΟ Πάπαρι κα\ τον κάμπον τής Καρύ- 
ταινας δ Κολοκοτρώνης και οί λοιποί ύπήγον είς το 
Βαλτέτσι, δπου εΤ/ον συγκεντρωθή πολλα\ δυνάμεις, 

11 



1β2 

καΙ ύπό διάφορους καπεταναίους. 0( £έ ΤοΟρχοι μ.α- 
θοντες, δτι γίνεται χα\ άλλο στρατόπείον εις το Λεβίδι, 
εξελθόντες, τ?)ς Τριπολιτσας ύπηγον να το διαλύσουν, 
5τε οι ευρεθέντες, ώς ε?ρηται, εις το Διάσελον τής Ά- 
λωνίσταινας καΐ εΙς τήν Βυτίναν, έτρεξαν και εδοσαν 
βοηθειαν εις τους χλεισθέντας και πολεμοΟντας εΙς το 
Λεβίδιον Έλληνας. 

Μετά δέ τήγ μ•άχην τοΟ Λεβιδιου, οΐ ΤοΟρκοι έξε- 
στράτευσαν εις το Βαλτέτσι, και οί έκεΓ Έλληνες έπο- 
λέμησαν μέ αυτούς, τήν δέ έπομένην ήμέραν τί)ς μι- 
κρας ταύτης μάχης οί Έλληνες έσκορπίσθησαν έκεΓ- 
θεν. Μετά τοΟτο δ Κολοκοτρώνης ύπγ)γεν εις τοΟ Δούκα 
τήν Σίκαλιν λεγομένην, είς το Χρυσοβίτσι και είς τήν 
Πιάναν, δπου πάλιν εδρε τον Κανέλον Δεληγιάννην, 
τον Δημήτριον Πλαπούταν και τους άλλους καπετα- 
ναίους. Ό δέ Κανέλος Δεληγιάννης τότε, δρμώμενος 
από αίσθημα αγαθόν και άκρατον φιλοπατρίαν παρέ- 
δωκε προς τον θ. Κολοκοτρώνην τήν διοίκησιν των 
ίπλων όλης τ?)ς επαρχίας Καρύταινας. Μετά τοΟτο δ 
Κολοκοτρώνης διώρισε τόν Δ. Πλαπούταν, ή Κολιό- 
πουλον, νά διοική τό στρατιωτικόν σώμα, τό δποΓον 
ήτον είς τήν Πιάνα, τόν δέ διορισμόν τοΟτον ηθέλησε 
και δ Κανέλος Δεληγιάννης, διότι . τότε ήτο καινούρ- 
γιος δ ενθουσιασμός, κα\ παλαιός δ φόβος, καΐ δλοι οί 
Έλληνες ήσαν ωσάν αδελφοί. Ό Κολοκοτρώνης αμέ- 
σως συνεννοήθη μέ τους λοιπούς καπεταναίους Λεον- 
ταρίτας, Μεσσηνίους καΐ Μανιάτας διά νά έλθουν. *Από 
δέ τήν Πιάνα έστειλε τόν Δίον. Εύμορφόπουλον τόν 
γνωστόν ώς άρχηγόν των έκτος τοΟ ΊσθμοΟ Δερβενο- 



163 

χωριτών δια να τοποΟετηθγ) κατά τα Μεγάλα Δερβένια. 
Τότε επίσης εγεινε καΐ ή Εφορεία τοΟ στρατοπέδου τί)ς 
Καρύταινας άπό τόν Κανέλον Δεληγιάννην καΐ τους 
λοιπούς. Έπειτα δ Κολοκοτρώνης διώρισε να κάμνουν 
καΐ τους καπνούς επάνω εΙς το βουνον τ-ής Επάνω 

Χρέπας, και τους Πουρναραίους δια ν' άνάπτωσιν 
αυτούς.. 

Μετά δι ταΟτα όπίίγεν είς τό Βαλτέτσι, 5που 
απεφασίσθη νά γείνωσί' τά έκεΓ τα(ΐπούρια, τα 
δποΓα καΐ εγειναν, καΐ δστερον εγεινεν ή περίφημος 
μάχη τοΟ Βαλτετσίου, τήν δποίαν διηγοΟμαι είς τά 
απομνημονεύματα. Εκείθεν δέ δ Κολοκοτρώνης 6π•?)- 
γεν είςτήν Ζαράκοβαν, άνέβη εΙς τά πρώτα Τρίκορφα, 
βπου έκαμε ταμπούρια, καΐ δεύτερα πάλιν ταμπού- 
ρια είς τά αυτά Τρίκορφα. Εκείθεν κατέβη είς τον 
*Αγιον Βλάσην. Έως έδώ ήλθε μέ πολλή ν έπιμέλειαν 
καΐ κόπ,ον διά νά φέρη τήν πολιορκίαν εΙς αποτέλεσμα. 
Τότε ήλθεν δ πρίγκηψ Δημήτριος Τψηλάντης, και δ 
Κολοκοτρώνης μετά των άλλων ύπήγεν εΙς τό 'Άστρος 
καΐ τόν ύπεδέχθη, καΐ ανέβηκαν δμοΟ είς τήν πολιορκίαν 
τ^ί^ς Τριπολιτσας^ Ό Δ. Τψηλάντης έλαβε τήν διοίκη- 
σιν των βπλων έν γένει τής Πελοποννήσου, και ιδίως 
της πολιορκίας, εΙς τήν δποίαν ήτο παρών, έτακτο- 
ποίησε τά πράγματα αύτ?1ς καλλίτερα, καΐ οί στρατιω- 
τικοί ήκουον τάς διαταγάς του. Άλλ' δ Κολοκοτρώνης 
έξεΓχε των άλλων καπεταναίων, έγνωμοδότει εις βλα, 
διότι είχε περισσοτέραν δύναμιν και ύπεροχήν διά τήν 
Έφορείαν τοΟ Κανέλου, διότι εΤχε τάς τροφάς κα\ τά 
πολεμεφόδια,' έπλήρωνε μισθούς είς τόύς Μανιάτας άπό 

11* 



164 

τήν έπαρχίαν τί)ς Καρύταινας, τ?|ς 6ποίας, ώς £ίπρ(Αεν, 
ιΧχι τα βπλα, ώς και τί)ς επαρχίας Τριπολιτσ&ς και 
εκείνης τοΟ Φαναρίοι^, τα 6ποΓα έδιοικοΟσεν αποκλει- 
στικώς κατά τήν πολιορκία ν άπό τον "Αγιον Βλάση ν , 
Γράναν καΐ Καπνίστραν καΐ εκείθεν εΙς το Στενόν' ή δέ 
δύναμις αΰτη ήτον υπέρ τάς 6000 στρατιώται, έκτος 
των σω|Λάτων των λοιπών καπεταναίων , τοΟ Αναγνω- 
σταρά, Φλέσα, Παπατσώνη, τοΟ Π. Μαυρομιχάλη, 
Παναγ. Γιατράκου και τοΟ ίδιου Τψηλάντη. Και έφαί- 
νετο μέν έπΙ κεφαλής τοΟ βλου στρατοΟ δ Υψηλάντης, 
άλλ' δ θ. Κολοκοτρώνης ήτον δ πράγματι αρχηγός εΙς 
τά τοΟ πολέμου. 

Ό Κολοκοτρώνης τοχαίως ύπήγεν εις τάς βέσεις 
Μύτικα κα\ Λουχαν διά νά έξετάση τά έκεΓ στρατιω- 
τικά σώματα, καΙάφοΟ ύπήγεν, αμέσως Ιπενοησε νά 
σκαφή ή Γράνα. Εκείθεν πάλιν ύπήγεν εΙς το Στενόν, 
έκατέβασε τον Ζαφειρόπουλον μέ τους στρατιώτας του, 
ώς καΐ τους Κοντάκιδες καΐ λοιπούς ΆγιοπετρΙτας και 
τους Τριπολιτσιώτας, οί δποΓοι έπίασαν τό χωρίον 
"Αγιο ν Σώστην• 

Τότε έκαμε καΐ τήν συμφωνίαν μέ τους άπε<ηαλ- 
μένους, ώς ελεγον, τοΟ *Αλή πάσα, οί δποΓοι εΐχον έλ- 
θει άπό τήν Τούμελην, και ήσαν δ Χρηστάκης Στάϊ- 
κος καΐ οΐ λοιποί. Μετά δέ ταΟτα εγεινεν δ πόλεμος 
τής Γράνας, καΐ κατόπιν έστειλε στρατον και έπιασαν 
τόν Μαντσαγραν, έφερε δέ καΐ τους άπά τον "Αγιον Σώ- 
στην εΙς τής ^άχιν τ•?)ς Βολιμής, βπου καΐ έταμπου- 
ρώθησαν. Επειδή δέ δέν εγεινεν δ άρχίσας συμβιβα- 
σμός μέ τους εντοπίους Τούρκους τί)ς Τριπολιτσας, 



165 

εχαμε τήν Ε^ιαιτέραν συμφωνίβ^ν μέ τους Αλβανούς, 
εδέχθη εΙς τήν καλύβην του τα πολύτιμα πράγματα 
των, τά δποία μετά τήν άλ(οσιν τ9)ς πόλεως τα εδωχεν 
οπίσω, τους έξεπροβόδησε δια τήν Βοστίτσαν, βπου 
έφθασαν, κα\ εκείθεν έπέρασαν εΙς τήν Τούμελην. 

Μετά ταΟτα, άλωθείσης τής Τριπολιτσδς, ηθέ- 
λησε να έκστρατεύση εΙς τάς Πάτρας, άλλα προηγου- 
μένως ύπί)γεν εΙς τά Μαγούλιανα και εκείθεν είς τά 
Λαγκάδια διά νά παρηγόρηση τους Δεληγιανναίους, 
κα\ ιδίως τήν χήραν θεοδωράκαιναν διά τον θάνατον 
τοΟ μακαρίτου άνδρες της θ. Δεληγιάννη. ΈκεΓ εμα- 
θεν καΐ περί τών γραμμάτων, τά 6ποΓα ο( ΠατραΙοι 
εγραφον, ήτοι δ μητροπολίτης Γερμανός, καΐ δλοι οΐ 
£λλθ( προΰχοντες καΐ πολιορκηταΐ τοΟ φρουρίου, οΐ 
δποίοι εγραφον, 5τι δεν ήθελον νά ύπάγη δ θ. Κολοκο- 
τρώνης νά πάρτ) τάς Πάτρας, και διά τοΟτο τους 
ίσιχάθη. 

Κατόπιν τούτων επέστρεψε πάλιν είς τήν Τριπο- 
λιτσαν, κα\ έβουλεύθη μετά τοΟ πρίγκηπος Υψηλάντη 
νά καλέσουν τους πληρεξουσίους τ?)ς Πελοποννήσου, 
και τους άλλους Έλληνας νά κάμουν Συνέλευσιν. Ύ- 
στερον κατέβησαν δμοΟ εΙς τήν Αργολίδα, ίτε απέτυχε 
καΐ ή έφοδος τοΟ Ναυπλίου, καΐ δτε τον Κολοκοτρώνην 
Ιρριψε το άλογόν του, οΐ δέ ΤοΟρκοι τοΟ Ναυπλίου εμα- 
θον, 5τι άπέθανεν άπέ το πέσημον τοΟτο. Τότε δέ έσκό- 
τωσαν καΐ τάν Άντώνιον Οίκονομου τον ΤδραΓον εΙς 
τΑ Κουτσοπόδι. *ΑφοΟ δέ διελύθη ή συρροή τοΟ *Άρ- 
γους, οΐ μέν πολιτικοί όττ^γον εΙς τήν Πιάδα διά νά 
συγκροτήσουν τήν πρώτην Έθνικήν Συνέλευσιν, δ δέ 



166 

Κολοκοτρώνης ύ7Γ?)γεν είς τήν ΚορινΟον, και έπειτα 
ήλθε προσωρινώς καΐ εΙς τήν Συνέλευσιν. Κατόπιν δέ 
παρεδόθη εΙς αυτόν το φρούριον τ?)ς Κορίνθου, καΐ το 
παρέδωκεν είς τάς χείρας τ-^ς νεοσυσταθείσης Κυβερ- 
νήσεως. 

Μετά τοΟτο δ Κολοκοτρώνης διετάχθη να πολι- 
ορκήση τάς Πάτρας, εφθασεν έκεΓ, έσύστησε τήν πολι- 
ορκίαν με δυνατόν στρατόπεδον, έπολέμησε τους Τούρ- 
κους καΐ τους ένίκησε, και δστερον ύπήγεν εις τήν Κό- 
ρινθον νά ίδη τήν Κυβέρνησιν, άπό τήν δποίαν άπελ- 
πίσθη. Εκείθεν έπερασεν άπό τήν Τριπολιτσαν οπού 
είδε και τήν Γερουσίαν. Μετά δέ ταΟτα ύπί)γεν πάλιν 
εΙς τάς Πάτρας. Εκεί δέ ήλθεν δ Ηλίας Χρυσοσπά- 
θης, απεσταλμένος άπό πολλούς, ώς έλεγε, και ώμο- 
λόγησε τά σχέδια των έν Κορίνθφ πολιτικών, και 
συνάμα, βτι ύπ?)γον είς τό *Άργος διά νά πάρουν το 
Ναύπλιον μέ συνθήκην. ΤαΟτα άκουσας δ Κολοκοτρώ- 
νης έλυσε τήν πολιορκίαν των Πατρών, και εκείθεν 
ύπήγεν εΙς τήν Τριπολιτσαν βπου έβεβαιώθη τόν έρχο- 
μόν τοΟ Δράμαλη διά τών απεσταλμένων του, ώς φαί- 
νεται έκ τών διαβατηρίων των. ΤοΟτο δέ μαθών δ Κο- 
λοκοτρώνης αμέσως έστειλε τόν Πλαπουταν μέ βλα 
τά στρατεύματα είς τήν Κόρινθον, καΐ τοΟ είπε νά τα- 
χύνη τόν πη γ α ι μό ν του διά νά δώση βοήθειαν είς τό 
φρούριον. Τότε εγραψεν είς τήν αυτήν διαταγήν του• 
τήν δποίαν έσφράγισε και μέ τήν σφραγίδα του. ΤοΟτο 
δέ έτεχνάσθη παρ* αύτοΟ διά νά ίδουν καΐ μάθουν οί 
Πελοποννήσιοι, δτι δ Κολοκοτρώνης είναι φίλος της 
Γερουσίας, καΐ νά δέχωνται τά διαταχθέντα, διότι ή 



167 

φήμη προ τοΟ Δράμαλη ήτο^ χαΐ μάλιστα εΤχε ^ιαχω- 
δονισθ^, δτι αύτος δέν ήτο σύμφωνος είς τάς πράξεις 
τών πολιτικών. Κατόπιν τούτων, έτράβηξε δια τον 
Άχλαδοχαμπον, και φθάσας έχεΓ, συνηντήθη μέ τους 
σκορπισθέντας από τήν έμπροσθοφυλακήν τοΟ Δράμαλη 
καΐ φεύγοντας από το "Αργός. ΈκεΓ πολλά ελέχθησαν 
μέ τους Ιλθόντας άπό τους Αφεντικούς Μύλους και 
άπό το "Αργός Π. Μαυρομιχάλην, Άρχιμανδρίτην 
Φλέσαν, Κρε&βαταν, Ύψηλάντην κάΙ λοιπούς* τότε 
έπρωτοείδε τέν κόντε Άνδρέαν Μεταξαν, σταλέντα 
έκεΓ άπό τήν λιποτακτήσασαν Κυβέρνησιν, δηλαδή τον 
θάνον Κανακάρην καΐ λοιπούς. Ό δέ Κολοκοτρώνης 
τους ενεθάρρυνε, καΐ τοιουτοτρόπως ούτοι 6πί)γον πά- 
λιν &π(σω εις τήν Αργολίδα. Μετά δέ ταΟτα, έστειλε 
και έπιασαν το παληόκαστρον τοΟ "Αργούς. Έκοιμήθη 
δέ έκείνην τήν ήμέραν είς τά Βρυσούλια, καΐ τήν άκό- 
λουθον ήμέραν έτράβηξε διάτό Τουρνίκι, έπειτα είςτής 
Πόρταις χα\ εΙς τό Νεοχωράκι^ ίπου εύρε τους Τριπο- 
λιτσιώτας στρατιώτας καΐ τους εστειλεν 6πό τον Πλα- 
πούταν. Πηγαίνων δέ κατά τον "Αγιον Γεώργιον, συνε- 
πλάκη μέ ολίγους Τούρκους εΙς το χωρίον Μαλανδρί- 
νον, τους έπολέμησε και τους έκαψε μέσα εΙς ένα σπίτι. 
Φθάσας δέ είς τήν κωμόπολιν τοΟ Αγίου Γεωργίου, 
έσύστησεν έκεΓ το φροντιστήριον τών τροφών, καΐ συγ- 
χρόνως έστειλε κα\ έκαμαν το ταμποΟρι εΙς τό Δερβε- 
νάκι είς το Άγριλόβουνον. Άπό εκεί ύπήγεν είς τό Κε- 
φαλάρι τοΟ Άργους καΐ είς τους Αφεντικούς Μύλους, 
και κατόπιν έμβήκεν είς τά πλοΓα, ίπου αντάμωσε τά 
μέλη τ?)ς λιποτακτησάσης Κυβερνήσεως, καΐ έκεΛεν 



168 

πάλιν άνέβη εις το Κεφαλάρι. ΈνταΟθα δια τ?)ς δημη- 
γορίας, τήν δποίαν εχαμε ενθουσίασε τα ευρεθέντα τότε 
στρατεύματα. Μετά δέ ταΟτα έβγαλε τους κλεισμένους 
από το παληόχαστρον τοΟ *Άργους. Έπειτα δέν έσυμ- 
βιβάσθη μέ τους άλλους οπλαρχηγούς δια τάς θέσεις 
τάς στρατηγικάς, τάς δποίας έπρεπε να καταλάβουν, 
και μάλιστα μέ τον Π. Μαυρομιχάλην, δ δέ Δ. Υψη- 
λάντης έτοιμάσθη να αναχώρηση διά τα Μεγάλα Δερ- 
βένια, διότι δ Όδυσσεύς Ανδρούτσου έζήτει βοήθειαν. 
Ήτον ή 25 Ιουλίου τοΟ 1822, ίτε δ Κολοκοτρώνης 
έφυγε βιαίως- εκείθεν, και ήλθε πάλιν νύκτα εΙς τον 
"Αγιον Γεώρ γιον, βπου ευρίσκει τους στρατιώτας χο- 
ρεύοντας και τραγφδοΟντας διότι είχον εδρει εκεί πολλά 
κρασιά. ΤαΟτα Ιδών, αναβαίνει εΙς τήν σκεπην ενός 
σπιτΰοΟ, δμιλεΓ των στρατιωτών, τους ενθυμίζει ποΟ 
ευρίσκονται, και διά τί είναι έκεϊ φερμένοι, καΐ άλλα 
πολλά φρόνιμα λόγια. Τήν δέ έπομένην ήμέραν το 
πρωί μανθάνει, δτι δ Δράμαλης επιστρέφει από τήν 
Αργολίδα είς τήν Κόρινθον, αναβαίνει πάλιν είς τήν 
σκέπην τοΟ σπιτιοΟ, δμιλεΓ είς τους στρατιώτας τους 
ενθουσιάζει, τους ετοιμάζει, και ξεκινοΟν διά τό Δερβε- 
νάκι. Κατόπιν γράφει είς τους γύρωθεν τοποθετημένους 
καπεταναίους Πλαπούταν, Νικήταν καΐ λοιπούς, τους 
άναγγέλει τήν έπιστροφήν τοΟ Δράμαλη εΙς τήν Κόριν- 
θον, πηγαίνει μόνος του είς τά Δερβενάκια κα\ διαθέτει 
τον στρατόν του προς πόλεμον, κάμνει τήν ενδοξον 
έκείνην μάχην , ένεκα τής δποίας οι ΤοΟρκοι έσχίσθη- 
σαν είς δύω, καΐ οί Πασάδες μέ τόν περισσότερον στρα- 
τόν δεν έδυνήθησαν νά περάσουν εκείθεν καΐ ήναγκά- 



169 

σθησαν νά επιστρέψουν πάλιν εΙς Ναύπλιον χαΐ έμειναν 
κατά τήν θέσιν Γλυχιάν. Μετά δύω $έ ημέρας οί αύτοΙ 
Πασάδες έπανήλβον δια νά περάσουν, και εΙς το Άγιο- 
νέρι τους πολεμεΓ δ Υψηλάντης, 6 Νικήτας, ό Φλέσας 
και οί λοιποί. 

Μετά ταΟτα 6 Κολοκοτρώνης έσύστησε το στρα- 
τόπεδόν του εΙς το ΣοΟλι τί)ς Κορίνθου, καΐ εΙς το χω- 
ρίον Στιμάγκα το φροντιστήριέν του. Έσύστησε δέ και 
άλλο στρατόπεδον από τήν Κλένιαν έως εΙς τον "Αγιον 
Σώστην. 'Ακολούθως ελαδε το δίπλωμα της άρχιστρα• 
τηγίας από τήν Γερουσίαν. Έπειτα ύπί)γεν εΙς τήν 
Τριπολιτσαν, βπου τοΟ εγεινε μεγάλη υποδοχή από τήν 
Γερουσίαν• Τστερον ήσθένησε καΐ εγεινε καλά, και 
κατέβη πάλιν δια τών Άφεντικ&ν Μύλων εΙς τά Δερ- 
βενάκια. Τότε εστειλεν εΙς το ΜποΟρτσι τους Ζακυνβί- 
ους, έπειτα έγραψε γράμμα εις το Ναύπλιον, το 6πο?ον 
ελεγεν εΙς τους Τούρκους νά παραδοθοΟν. Έσύστησε 
τήν πολιορκίαν τ^)ς Κορίνθου και τ!)ς Ναυπλίας μένος 
του, και έκτοτε δέν έδυνήθησαν οΐ ΤοΟρκοι τΨ^ς Κορίν- 
θου νά μεταφέρωσι πλέον τροφάς εΙς τό Ναύπλιον, άν 
και ήλθον δύω φοράς μέ βλην των τήν δύναμιν περ\ 
τάς 15,000 εως τήν Κουρτέσαν, ίπολέμησαν, καΐ 
έσκοτωσαν τον Παπα *Αρσένην Κρέστην, αλλά δέν 
κατώρθωσαν νά περάσουν. 

Ό Κολοκοτρώνης έγραψε πάλιν καΐ δεύτερον 
γράμμα άπό τό Δερβενάκι προς τους Ναυπλιώτας Τούρ- 
κους περί παραδόσεως. Ύστερον δέ 2τε 6 Στάϊκος έμ- 
βί]κε μέσα εΙς τό Παλαμί]δι, δ Κολοκοτρώνης αμέσως 
ευρέθη έκεΐ, έσυνθηκολογησε μέ τους Τούρκους, τους 



170 

έμβαρχάρισε δια τήν Άσίαν, κατά τήν συνθήκην, 
άφ?)κε τον Πλατιουταν φρούραρχον ε:ίς το Ναύπλιον, 
και μετά ταΟτα άνέβη εΙς τήν Τριπολιτσδν. Εκείθεν 
δέ ύπί)γεν. εις τάς Καλαμιάς προς βοήθειαν τοΟ φίλου 
του Μούρτσινου, δ δποίΌς Ιμάλωνε μέ τον Μαυρομι- 
χάλην, καιάφοΟ τούςέσυμβίβαίτεν άνεχώρησε καΐάνέβη 
είςτήνΔημιτσάναν. Τότε ήλθεν έκεΐ δ Όδυσσεύς Αν- 
δρούτσου άπο τήν Τούμελην και ανταμώθηκαν, κατό- 
πιν κατέβη εις τήν Τρίπολιν και εκείθεν εις το Ναύ- 
πλιον, και άπό ίκεΓ έπέρασεν εΕς τήν Συνέλευσιν τοΟ 
"Αστρους. Είς δε τήν Συνέλευσιν ταυτην, εΤχε τά εναν- 
τίον μέρος των αρχόντων μετά τοΟ πρίγκηπος 'Γψη- 
λάντου και Όδυσσέως Ανδρούτσου. Εμπόδισαν τήν 
έκποίήσιν των Εθνικών γαιών καΐ τών φθαρτών κτη- 
(ίάτων. Μετά τήν Συνέλευσιν ταύτην ύπ^γεν εΙς τήν 
Τριπολιτσαν, και έκεΓθεν έβγί)κεν είς τήν Σιλήμναν 
θυμωμένος κατά τών αρχόντων, οΓτινες τόν άΐϋάτησαν, 
τον έβαλαν μέσα είς τλ σακί τών πολιτικών πραγμά- 
των, και τον έκαμαν άντίπρόεδρον' τότε προσέτι τον 
άφησαν καΐ οι περισσότεροι συγγενείς του, διότι εκαμέ 
το συμπεθερίό και τον αρραβώνα τοΟ μικρότερου ,υίοΟ 
του Κωνσταντίνου μέ τήν θυγατέρα τοΟ στρατηγοΟ 
Κανέλου Δεληγιάννη. 

Μετά δέ ταΟτα ύπήγεν είς το Κλημεντοκαίσαρι 
τής Κορίνθου, ώς αντιπρόεδρος μέ τά λοιπά μέλη τής 
Κυβερνήσεως τον Πετρόμπεη καΐ τον Άνδρ. Μεταξαν 
διά τήν έκστρατείαν της Τούμελης. *Αλλ* εκείθεν πά- 
λιν έπέστρεψεν είς Τριπολιτσαν, καΐ εσβυσε τήν ^^ΐξιν 
τών *Αρκαδινών και Μιστριωτών, οί δποΓοι τότε έπιά- 



171 

σθηκαν έκεΓ και έσκοτώνοντο. Έπειτα Οπ^γεν είς τάς 
Καλάμας δια να συνάξγ) τον ερανον. Εκεί άρρώστησεν 
άύτος καΐ δ Κανέλος Δεληγιάννης. Άνέβη πάλιν άπό 
τάς Καλάμας καΐ κατέβη εΙς το Ναύπλιον δπου ήλθε 
και το Έκτελεστικον, τό δποΓον τον έστειλε να παρα- 
λάβγ) τήν Κορινθον, διότι δ φρούραρχος της Κορίνθου 
Άβδουλάμπεης τον Κολοκοτρώνην Ιζήτησε να τοΟ πα- 
ραδώστ^ το φορύριον. Εκείθεν τάλιν άνέβη εΙς τήν Τρι- 
πολιτσαν. Κατόπιν δέ άφοΟ ήλθε το δάνειον το Άγγλι- 
κόν, καΐ εγεινεν ή πολιτική διαίρεσις, ή οποία έφάνη 
συναθροισθείσα είς το Κρανίδι έπΙ κεφαλ-?]ς έχουσα τόν 
Γεώργιον Κουντουργιώτην, τόν έκυνήγησαν, τον έδιω- 
ξαν άΙτό τήν Τριπολιτσαν, τοΟ έπί)ραν το Ναύπλιον, 
το δποΓον είχεν δ υΙός του Πάνος, και έπειτα τον περι- 
ώρισαν είς τα βουνά τής Καρύταινας καΐ έκεΓ έκάθητο. 
Τότε ή Κυβέρνησις τοΟ Κουντουργιώτη, δΐώρισε τα 
παιδία του να Οπάγουν είς τήν πολιορκίαν των Πατρών. 
Μετά δέ ταΟτα δ Κολοκοτρώνης ηθέλησε ν'άποστατήση 
κατά τ•?)ς Κυβερνήσεως τοΟ Κουτουργιώτη , και έξαφνα 
έκτύπησε τά στρατεύματα της, τά ένίκησε και τά πε- 
ριώρισεν είς τήν Τριπολιτσαν. Ακολούθως έκινήθη 
κατά τής Κυβερνήσεως μέ τους συντρόφους του τους 
πολιτικούς και στρατιωτικούς* έλύθη ή πολιορκία των 
Πατρών, και τά παιδιά του ήλθον έκείΐεν νά τον βοη- 
θήσουν, και έξεστράτευσαν άπό τό^ κάμπον τής Καρύ- 
ταινας κατά τοΟ Άρχιμανδρίτου Φλέσα, τον όποιον 
έπολέμησαν, τον έδίωξαν άπό τόν κάμπον τής Μεσση- 
νίας καΐ τόν κάμπον τής Τριπολιτσας όπου έσκοτώθη τό 
παιδί του δ Πάνος, κατόπιν έκλεισαν τήν Τριπολιτσαν, 



172 



και δέν τον έδέχθησαν [χέσα, και Ινεκά τούτου ίγυρισε 
πάλιν εις την κωιχοπολιν Καρύταινας νικημένος. Κα- 
τόπιν δ Πλαπούτας τον παρεκίνησε νά καταβή εΙς τό 
Ναύπλιον δια νά συμβιβασθη μέ τήν Κυβέρνησιν. 
Έπείσθη και κατέβη, και δι' απάτης τό σύστημα τοΟ 
Κουντουργιώτη τον εβαλεν εΙς τήν φυλακήν είς τήν 
Τδραν. Πολλοί δέ των συγγενών του συνεννοήθησαν 
μυστικώς μετά τοΟ Κουντουργιώτη, κα\ τοΟτο το εΤπον 
τοΟ Κολοκοτρώνη, άλλ' οδτος δεν το ίπίστευσε. Μετά 
ταΟτα ήλβεν δ 'Ιμβραήμ είς τήν Μεθώνην, και ή Κυ- 
βέρνησις τοΟ Κουντουργιώτη έξεστράτευσε κατ* αύτοΟ, 
άλλ'ένικήθη και απεφάσισαν, έπειτα άπό εκατόν τρι- 
άντα ήμερων φυλάκισιν, νά απελευθέρωση τον Κολο- 
κοτρώνην, τον δποΓον κα\ γενικόν άρχηγόν του διώρισέ 
διά τήν έκστρατει'αν κατά τοΟ Ίμβραήμ. Έκτοτε πλέον 
δ Κολοκοτρώνης είχε τήν προσοχήν του είς τό εξωτε- 
ρικών ίθεν ήλπιζε, καΐ ώς έκ τούτου εΤχεν άλληλογρα- 
φίαν μέ διάφορα επίσημα πρόσωπα. 

Τον Ίμδραήμ πασαν δέν έπρόφθασε νά τον κρά- 
τηση εΙς τήν Μεσσηνίαν, βστις έπέρασεν άπό τήν Σορό* 
καν, και ήλθεν εΙς μάχην κατά τήν θέσιν Τραμπάλαν, 
βπου ένίκησε καΐ έσκόρπισε τον στρατόν τοΟ Κολοκο- 
τρώνη, τον δποίον πάλιν ένίκησεν δ Ίμβραήμ κατά τον 
Άχλαδόκαμπον. Κατόπιν τούτων έρχονται εις γενι- 
κωτέραν μάχην είς τά Τρίκορφα, τήν χάνει και αυτήν 
δ Κολοκοτρώνης καΐ οί λοιποί. 

Μετά δέ ταΟτα δ Ίμβραήμ γίνεται κύριος τ?)ς Πε- 
λοποννήσαυ, εμφωλεύει εις το κέντρον αυτής τήν Τρι- 
πολιτσαν. Έκτοτε δ Κολοκοτρώνης δέν έδωκε μάχην 



173 

τζρ6ς τον Ίμδραήμι χατά πρόσωπον, άλλ' απεφάσισε 
χαΐ διέταξε της χωσιαΓς» μιχραΐς χα\ μιεγάλαις» χαΐ ού- 
τως ε^ωχε τήν άδειαν εΙς βλους να χτυποΟν τους "Άρα- 
βας νύχτα χαΐ ήμέραν 2πως χαΐ ίποιι τους ήρχετο βο- 
λιχά. Έπειτα δέ απεφάσισε να είσβάλη εΙς τήν Τρι- 
πολιτσαν χαι άπέτυχεν ή έτοΐ(]ΐασθεΙσα έφοδος . Έν τού* 
τοις έζάλισε τάν στρατόν τοΟ Ίμβραήμ [ά τΐ)ς χωσι- 
αΓς, διότι οΐ Έλληνες δια τοΟ τρόπου τούτου ίσχότω- 
σαν περισσοτέρους Τούρχους, δλι'γον χατ' ολίγον χα\ 
εΙς πολλά (Αέρη χτυποΟντες αυτούς. ΚαΙ αυτός δ ίδιος 
Κολοχοτρώνης εχαμε χωσιαΓς εΙς Παλούμιπα, Δαβίά 
χαΐ Πιάνα. Έπειτα έχείθεν τον έχυνήγησεν δ Ίμβραήμ, 
χαΐ φεύγων ύπΐ)γεν εΙς Μαγούλιανα χαΐ Λαγχάδια» 
βθεν εχαμεν εγγραφον χαΐ έζήτησε τήν Άγγλιχήν προ- 
στασίαν. Έχείθεν πάλιν άνεχώρησε χαΐ ύπήγεν εΙς τα 
Βέρβαινα, βπου εδρε τον Δ. Τψηλάντην μέ πολύν 
στρατόν. Οί δέ ΤοΟρχοι τους έπολέμησαν χαι τους 
έσχόρπισαν πάλιν έχείθεν, χα\ ύπί)γον είς τόν .Άγιον 
Πέτρον. Ό δέ Κολοχοτρώνης απεφάσισε τότε να χάμγ| 
χωσιαΓς εΙς της Τιζαις, έχων τάς δύω χαβαλαρίας, 
τήν ταχτιχήν χαΐ τήν άταχτον, επέτυχε χαΐ έσχότωσεν 
600 Τούρχους, επήρε τάς σημαίας χαΐ τα ταμποΟρλα 
των ταχτιχών Τούρχων. Μετά δέ ταΟτα τοΟ εφυγεν δ 
Άλμέϊδας μέ τήν ταχτιχήν χαβαλαρ ία ν εως 150, χαι 
έμεινε αέ τόν Χατσή Μιχάλην, έχοντα χαΐ τοΟτον περί 
τους ΙδΟ. Έχείθεν δέ δ Κολοχοτρώνης χατέβη εις τό 
Άστρος, ίπου εδρε τήν ίπιτροπήν τής Κυβερνήσεως, ή 
δποία είχε χρήματα διά να πλήρωση τους στρατιώτας 
του, χαΐ πάλιν ίχεΐ6εν άνεχώρησεν είς τά βουνά τής 
Καούταινας. 



174 

Μετά 5έ ταστα ήλθεν δ Καραϊσκάκης εις το "Κρ- 
γος καΐ έζήτησε τον Κολοκοτρώνην, δ δποΓος ήλθεν 
έκε? κα\ ώμίλησαν, και τοΟ έζήτησε βοήθειαν στρατιω- 
τικήν καΐ χρηματικήν δια να έπαναστατήστ) έκ νέου 
τήν Τούμιελην, και δ Κολοκοτρώνης τοΟ είωκε τον 
Νικήταν και τους λοιπούς. Άναχωρήσας δ Καραϊσκά- 
κης άπα το *Άργος άφί^κε κοντά είς τον Κολοκοτρώνην 
τον Γεώργιον Βαλτινόν, δια νά εισακούεται μέ τόν 
Κολοκοτρώνην διά τ•?)ς αλληλογραφίας. 

Κατόπιν δέ δ Κολοκοτρώνης έσυγκρέτησε τήν 
περίφημον Συνέλέυσιν, ήτις κατ ' αρχάς έμελλε νά γεί- 
νη εΙς το Καστρί, και έπειτα έγένετο εΙς τοσ Δαμαλα 
τής Τροιζήνος. Έκεϊ εγεινε το λαμπρότατον πολίτευμα 
των Ελλήνων. Ή Συνέλευσις αυτή έφερε τον Κα- 
ποδίστριαν, διώρισε τον Τσούρτς άρχιστράτηγον και 

τόν Κόχραν ναύαρχον. 

Μετά ταΟτα έξεστράτευσεν εΙς τά Καλάβρυτα, 
καΐ διερχόμενος άπό τήν Κόρινθον, εδρεν είς τήν Βό- 
χαν δύω μοναχούς, τους δπο(ους οΐ πατέρες τοΟ Με- 
γάλου Σπηλαίου εΤχον στείλει νά τοΟ ζητήσουν τήν 
βοήθειάν του κατά τοΟ Ίμβραήμ πάσα, καΐ αμέσως 
εστειλεν είς τήν Μονήν τον όπασπιστήν του και τόν 
Ν. Πετιμεζαν μέ στρατιώτας, καΐ έδυνάμωσε τοιου- 
τοτρόπως αυτήν. ΆφοΟ δέ δ Ίμβραήμ προσέβαλε το 
ΣΙπήλαιον καΐ δέν κατώρ6ωσε τίποτε, άνεχώρησεν εκεί- 
θεν είς τήν Τριπολισταν. Ό δέ Κολοκοτρώνης ύπήγεν 
έπειτα εΙς τους Πετσάκους, Κυρίτσοβα καΐ Κερπινήν, 
καΐ εκείθεν έγραψε προς τόν Νενέκον καΐ λοιπούς τουρ- 
κοπροσκυνη μένους να επιστρέψουν οπίσω είς τήν χρι- 



175 

στιανοσύνην των, καΐ επειδή δέν τλν ηχούσαν εστειλεν 
είς Καρυταιναν χαΐ ήλθεν δ Πλαπούτας, καΐ δ Γεν- 
ναΓος μέ 4000 στρατιώτας, και τότε έφάνη μεγάλος δ 
Κολοκοτρώνης, διότι εμπόδισε τήν διάδοσιν τοΟ προσ- 
κυνήματος. 

Μετά δέ ταΟτα έλθόντος τοΟ Κυβερνήτου, δ Ίμ- 
βραήμ έγκατέλιπε τήν Τριπολιτσαν, και τα λοιπά φρού- 
ρια. *Ηλβον τά Γαλλικά στρατεύματα και έκυρίευσαν 
τά φρούρια τών Πατρών, καΐ τοιουτοτρόπως έλευθε- 
ρώθη ή Πελοπόννησος. 

Τστερον δέ άφοΟ έσκότωσαν τον Κυβερνήτην, δ 
Κολοκοτρώνης εγεινε μέλος τής τότε Κυβερνήσεως, τήν 
δποίαν κατόπιν οΐ λεγόμενοι συνταγματικοί των Μεγά- 
ρων διέλυσαν, αυτόν δέ περιώρισαν εντός τοΟ Φρουρίου 
του εΙς τήν Καρύταιναν. Τότε δέ διεμαρτυρήβη προς 
τους άντιπρέσβεις των Τριών Δυνάμεων διά τάς γινομέ- 
νας καταχρήσεις άπό τους συνταγματικούς εΙς τήν Πε- 
λοπόννησον, τήν δέ διαμαρτύρησιν τοΟ Κολοκοτρώνη 
δ αναγνώστης βλέπει κατωτέρω, και ύστερα κατ* αΓ- 
τησιν των Πελοποννησ(ων πάλιν άπεστάτησε διά να 
τους ελευθέρωση άπό τάς καταχρήσεις των στρατευ- 
μάτων των λεγομένων Κυβερνητικών, έκυρίευσε τήν 
Τριπολιτσαν, κατέβη είς τό "Άργος μετά τών συντρό- 
φων του, καΐ ούτως ή Πελοπόννησος ελαβεν άναψυχήν 
άπό τάς καταχρήσεις τών Μεγαροσυνταγματικών. Έ- 
κτοτε έκάθητο είς τήν Τριπολιτσαν. 

Μετά δέ ταΟτα ήλθεν ή Αντιβασιλεία, ή δποία 
έφερε τόν άνήλικον βασιλέα Όθωνα• Τότε δ Κολοκο- 
τρώνης κατέβη είς τό "Αργός και ύπήγεν εΙς Ναύπλιον 



ί76 

καΐ ύπεδέχθη τόν Βασιλέα καΐ τήν Μητρυιάν του τήν 
Άντιβασιλείαν, ήτις κατόπιν 'ίφυλάκισεν αύτον, τον 
Πλαπούταν και τους λοιπούς καπεταναίους, τους ό- 
ποιους έ$ικασε καΐ μιέ ψεύματα τους κατε^ίκασεν ^ Ις 
θάνατον άλλ* δ Βασιλεύς εμπόδισε το κέψιμον της 
κεφαλ-ής του. Ύστερον δέ άφοΟ δ Όθων άνέβη εΕς τον 
θρόνον, έβγαλε τον Κολοκοτρώνην από τάς φύλακας 
τοΟ Παλαμηδιου, τον ίιώρισε σύμβουλον τ?)ς Έπι- 
κρατίας και τοΟ απέδωκε καΐ άλλας τιμάς. Απέθανε 
κατά τό 1843 Φεβρουαρίου 4, καΐ δ ενταφιασμός του 
εγεινεν εις τό κοιμητήριον των *Αθηνών. 

Πρ6ς το{»ς έξοχωτάτονς Κνρίου^ 'ΑντιπρΙοβϋ^ «ΰν £. Συμ- 
μάχων Αννάμ•«*ν Αγγλίας, Γαλλίας «αΐ 'Ρωββίας. 

Κύριοι, 

ΠρΙτ η προσχαΛ^σω τηΫ προσοχήν σας^ Κύριοι^ Βίς δσα 
έν σννό^Βΐ θεΛω έχθίσει όιά της παρούσης μου, τήν δκοΐαγ 
Λαμβάνω τήν τιμήν νά βάΛω υπ* δ^ιν σας, ένόμισα χρέος μου 
νά σας , παραχαΜσω νά μου συ^η^ωρησετε τήν τόΛμην, τήν 
οποίαν αΐ προς τά της *ΕΛΛάδος σπουδαΐαί μ^ριμναι της 
υ^ηΑης Συμμαχίας με δίδουν το θάρρος νά Λάβω, 

Δίν αγνοείτε, Κύριοι, τήν θέσιν εις τήν οποίαν το ποΛυ- 
παθές "Εθνος της *Ε2Λάδος ευρέθη διά μιας μετά τήν πα- 
ραίτησιν του Κυβερνήτου V. Α, Καποδίστρια* τήν γλυκύ- 
τητα χαΐ ίμεροΛη^Ιαν τήν οποίαν τό πρωτόχοΛοΊ της 7 
^Ιανουαρίου επιτάττει, χαΐ α ι περιστάσεις αύταΙ ΰπαγορεύουσί , 
διεδέχθτι τό εχδιχητιχόν, πνεύμα αΐ βιαι, χαΐ α ί καταχρήσεις, 

^Εντεύθεν δσοι μίν ίφύ'Καζαν τήν Ιερότητα των δρχων 
των προς τήν Πατρίδα, κατά τήν διάρχειαν της προΛάβού' 
σης Κυβερνήσεως κατεφρονήθησαν άνευ διαστοΛής ποΜτικοι 
καΐ στρατιωζιχοι. 



177 

*Η τψη χαΐ ή νπαρζις τον ΠβΛοηονΫησΙον ευρέθησαν 
€ΐζ τ7}τ δίάχρισιν άτομου τιτος^ ύιαχεχρψίνον όι* δσα έπρο^ 
ζίνηοετ αΛΛοτ€ δίζ αυτήν ύυσΐυ}[ηματα• χαΐ βίσθε αύηίπται 
μάρτυρες, χνριοι των εοχάτως συμβάντων εις αύτην την χαθ'^ 
εδραν της Κυβερνήσεως .... ^Ιχανον δε μέρος της ΠεΛο^ 
ίζοννήσου άψοϋ εΛαβε την χαχί}ν ζνχην νά γειν-ρ θίατρον των 
δεινοτέρωτ δυοτυχίών, χαταπατεΐται ηόη με την μέγαΛητέραν 
άγανάχχησιν τον 'ΈΛΛηνος, άπο τουρχιχά σώματα, φέροντα 
αύτην την οημαίαν ΖΎΐς ημισελήνου. 

Τούτων όντως Ιχόντων διχαιω χω Λό^*ω ώγειΛε χαθείς 
νά προνοήστι νπερ της άτομιχης του υηάρζεως, χαθο ή ζωη 
χαΐ άσψάΛεια δίν είναι δυνατόν νά προστατευθωσιν από τά 
καθεστώτα* χαΐ τά διατρέζαντα προ οΜγου είς ΝαύπΛιον βε^ 
βαιοϋσι τους Λόγους μου, 

Δίδόμενα διάφορα έρεθιζοντα ιάς φιΛοτιμίας των άνθρώ^ 
πων, χαΐ πΛηροφοριαι τάς οποίας εΛαβον άπο γράμματα 
διαφόρων, άτινα ίπεοαν εις χείρας μου, μέ έπΛηροφόρησαν 
δσα χαΐ χατά τον άτομου μου μεΜτώ^Ύαι δοΜως' διό εΛαβον 
το μέτρον χωρίς νά ενογΛώ χατάτι τον πΛησΙον μου, νά ήσυ^ 
χάσω εις τά ίδια μου, άΛΛά διά νά ματαιώσω χαθ* όσον ίι;- 
νηθώ τάς διχαΐας υποψίας μου, εΛαβον μετ' έμαυτον ενοπΛον 
τινά δνναμιν την οποίαν θέΛω χρατεΐ, εν δσω ή αίσιος άφιζις 
του *Ηγεμόνος Κυριάρχου της *ΕΛΛάδος άσφαΛίσει τά προσ- 
φιΛέστερα του "ΕΛΛήνος, 

Οι γενόμενοι νεωτεριομοί όρεγόμενοι νά χρωματίζωσι 
κατ* άρίσχειαν τά πράγματα^ άπο το όποιον δέν θέΛει πηγά- 
σωσι χαΛά άποτεΛίσματα , χαΐ παραμορφώνοντες ως χαΐ αυτήν 
τήν άθώαν άΛΧ ώζ έχ των ρηθεισών αίτιων νπαγορενομένην 
διαγωγήν μου, δεν παύουσι νά διασπειρωοι ποΛυείδώς ζιζά" 
Ύ'ΐα έχδιχήσεως κατά του άτομου μου μεν, άΛΛά ϋποθάΛποντα 
άφφρμάς ταραχών χαΐ ίμφυΛΙων ποΛέμων επαπειΛούντων τον 

12 



178 

τέΛεωγ 6Λ6θροτ της ΠΒΛοποττησου' ίιχαν ίμβΛέ^ηε^ χι'ρωι, 
τήκ Ιόιαιτίραν χανάσΐασιγ αύτοϋ τον τόπου ^ θέΛεχε πιστενσει 
Βίς τάς παρατηρήσεις μου. 

Μακράν τον γά πιστεύσω, δη ή χαθεστώσα έζουσια, 
ηθεΛέτ Μώσει εΙς τάς τοιαύτας φημας^ έχουσα από τό προ- 
Λαβοτ πραγματικά δείγματα της διαγωγής έκαστου^ Λυπον•^ 
μαι^ διότι στερουμετη ίσως Τ'^γ άτάΛογοτ φυσική υ καΐ ήθιχήγ 
δύγαμιγ δνγαται τά βιασθή από τάς ορίζεις των άγόγτωγ καΐ 
ψερόγτωγ αντήγ γά προσφνγτι εις κινήματα εταγτία της χοιγης 
ησυχίας^ τήγ όποίαγ αγαπά εζαιρέτως ό Πε^οπογγήσιος, καΐ 
της επιθυμίας της υ^ηΛής Συμμαχίας. 

' Εοτοχάσθηγ δθετ δίκαιον νά κοινοποιήσω προς υμάς, 
κύριοι *Αντιηρέσ6εις^ ώς τους μόνους εις τους οποίους άψιε^ 
ρώνει ό "ΕΛΛην την συντήρησιν των δικαίων του^ ζό άνω" 
τερω μ άρον , παρακαΛών θερμώς νά αναγνώσετε μί προσοχην 
την ειΜκρινη ταύτην ίκθεσίν μου, καΐ διά της βαθείας ψρονή" 
σεώς σας, καΐ της άμ εροΛη^/τίας σας, νά επινοήσετε την άνα- 
χαΐτισιν των άΐόγων όρμων Της μερικής εχδίκήσεως αχρις 
οί ή ταχεία εΛευσις του Ήγεμόνος τήν οποίαν εύχονται από 
καρδίας δΛοι, άπαΛΛάί^ει τήν "ΈΛΛάδα από τάς όΛεθρίας 
συνεπείας των παθών καΐ της ιδίοτεΑείας, 

*Εν τούτοις δύναμαι νά σας διαβεβαιώσω παρρησία, 
χύρωι, δτι ή ήσυχος καΐ φρόνιμη διαγωγή δΛων τών στρα^ 
τιωτικών της ΠεΛοπσννήσου, δικαιώνει τήν προς τά υποκεί" 
μεϊά.των υπύΛη^ιν του Λάου, καΐ παρακοΛών νά δεχθητε 
τάς διαμαρτυρήσεις του προς υμάς βαθύτατου σεβασμού μου 
ίχω τήν τιμήν νά όνομάζωμαι 
Τήν 27 Μαίου ε. π. 1832 έν Καρυτα^ΐ) 

Ταπε ι ν($τ ατ ος δούλος σας 
*0 *Αρχ6οτράτηγος τ9^ς Πλλοηοννήαου 

Θ. Κολοκοτρώνης 



179 

ΠΑΝΟΣ β. ΚΟΑΟΚΟΤΡΟΝΗΧ 

Έπανελθών με'ϋά τόν πατέρα του άπό τήν ΖάκΟν- 
θον κατά τάς αρχάς τοΟ Απριλίου τοΟ 1821 εΙς τον 
Πύργον τ?]ς Ηλείας, ευρέθη τότε έκεΓ, ίτε ήλθον οΐ 
ΑαλαΓοι ΤοΟρκοι κα\ έπολέμησαν μετά των εντοπίων 
Ελλήνων, άρχηγοΟντος τοΟ περίφημου Χαραλάμπους 
Βιλαέτη. Μετά $έ ταΟτα άνέβη ε!ς τοΟ Πάπαρι καΐ ε[ς 
Βαλτέτσι έχων μαζύ του καΐ τον άδελφόν του Ίωάν- 
νην τον έπονομασθέντα ΰστερον ΓενναΓον. Κατόπιν δ 
πατέρας του διώρισεν αΟτον εΙς τήν ίπαρχίαν τής Κα- 
ρύταινας διά νά έβγάζη τους στρατιώτας έν γένει καΐ 
κατ* άναλογίαν, καΐ νά προβλέπη τά αναγκαία τοΟ 
πολέμου άπό τους κατοίκους* εΙς τον ίιορισμόν του τοΟ- 
τον έίόθη διαταγή εις τίν Πάνον, ώστε ίστις αντιτεί- 
νει καΐ δέν υπάγει εΙς τόν πολεμον, ή δέν συνεισφέρει 
τήν άναλογίαν του, νά σκοτώνεται, νά καίεται τό 
σπίτι του και νά δημεύωνται τά πράγματα του πράς 
όφελος τοΟ στρατοπέδου. Μετά ταΟτα ήλθεν εις τά 
Τρίκορφα, συστημένος εΙς τήν τακτικήν έφορείαν τοΟ 
στρατηγοΟ Κανέλου Δεληγιάννη καΐ των λοιπών με- 
λών της Καρύταινας. ΈκεΓ μένων έπολέμει πολλά- 
κις εΙς τους γενομένους άκροβολισμούς κατά την πολι- 
ορκίαν τ^ΐς Τριπολιτσας. Έλθόντος δέ τοΟ πρίγκηπος 
Τψηλάντη εΙς τ6 "Αστρος, δ μέν πατέρας του Οπγ)γε 
μετά τών άλλων προς ύποδοχήν αύτοΟ, δ δέ Πάνος 
εμεινεν ε!ς τάν στρατον τής πολιορκίας ώς αντιπρόσω- 
πος του. Τότε δέ μάλιστα μάχης γενομένης μεταξύ 
τών πολιορκητών και τών πολιορκουμένων, δ Πάνος 

12* 



180 

καλώς έδιοίκησε, διότι έτόλμιησε και κατέβασε τους Έλ- 
• ληνας είς τον κάμπΟν, δπου κατά πρώτον έπολέμησαν 
ούτοι μέ τήν καβαλαρίαν τών Τού|}κων κατά το Μαρκο- 
βούνι καΐ τον Μύτικα. Έπειτα δέ διωρίσθη καΐ ύπ?)γεν 
εΙς τά Μεγάλα Δερβένια μέ σώμα στρατιωτών, καΐ μέ 
πολλούς άλλους καπεταναίους δια ν* ασφαλίσουν τον 
Ίσθμόν. ΈκεΓθεν πάλιν έπανηλθεν εΙς τήν >πολιορκίαν, 
και κατόπιν συνώδευσε τον Δ. Ύψηλάντην είς τά πα- 
ράλια τοΟ ΚορινθιακοΟ κόλπου. Μαθών δέ κατόπιν τήν 
άλωσιν τής Τριπολιτσας, ήλθεν τρεχ^άτος είς τήν πό- 
λιν, και δ πατέρας του τον διώρισε πολιτάρχην διά τήν 
εύταξίαν κατ' αίτησιν τών κατοίκων, καΐ ΰστερον άφοΟ 
έγένετο ή Πελοποννησιακή Γερουσία, αυτή επίσης τον 
διώρισε πολιτάρχην της, κα\ τον ώνόμασε χιλίαρ- 
χον, άλλ' έκαμνε χρέη πολιτικά, καΐ διά τοΟτο οΐ έν 
ενέργεια στρατιωτικοί τον έπερίπαιζαν, διότι δ πόλεμος 
ήτον ανοικτός, και δέν είχον άξίαν έκεΓνοι, οί δποΓοι 
ε&ρίσκον το μέ τους κοινώς τότε λεγόμενους καλαμαρά- 
δες, ήγουν τους γραμματισμένους και καταγινομένους 
είς τά πολιτικά. Τστερον δέ εστάλη είς τήν Αργολίδα, 
ώς αντιπρόσωπος τής Γερουσίας, διά τήν παραλαβήν 
τοΟ Ναυπλίου, διότι είχε στείλει ή Γερουσία έπιτροπήν 
εκ τών μελών της διά νά παρευρεθοΟν κα\ συμπρά- 
ξουνμετά τοΟ έκτελεστικοΟ είς τήν συνθήκην τής πα*• 
ραδόσεως τοΟ φρουρίου. Επειδή βμως διά τήν τότε 
είσβολήν τοΟ Δράμαλη είς τήν Πελοπόννησον ή συν- 
θήκη εκείνη έχάλασεν, δ Πάνος Ικτοτε επήρε τά 
δπλα και έπολέμει έντος και έκτος τοΟ Παλαιοκάστρου 
τοΟ "Αργούς. Κατά δέ τάς μάχας έκείνας δ Πάνος 



181 

έδείχθη παληκάρι χαΐ μάλιστα πολύ έχρησίμευσε τότε, 
διότι είχε πενθεράν τήν γενναίαν Αασκαρίναν Μπουμ- 
πουλίναν, καΐ ένεκα τούτου ίλοι οΐ Σπετσιώται μέ τα 
ευρεθέντα εΙς τους Μύλους πλοΓά των έφιλοτιμοΟντο 
και έπρομήθευον είς αυτόν τα μέσα δια τον έκεΓ στρα- 
τό ν του. 

Μετά δε ταΟτα πάλιν άνέβη εΙς τό χρέος του πλη- 
σίον τί)ς Γερουσίας, τήν 6ποίαν έφρούρει. Ύστερον δε 
διετάχθη πάλιν από τον άρχιστράτηγον πατέρα του να 
καταβή εΙς τα Δερβενάκια και συστήση τήν πολιορκίαν 
των δύω φρουρίων δια να εμπόδιση τήν συγκοινωνίαν 
των Τούρκων και τάς τροφάς τάς 6ποίας τυχόν οΐ ΤοΟρ- 
κοι τ?|ς Κορίνθου ήθελον στείλει εΙς τους έν Ναυπλίφ. 
Μετά τοΟτο άνέβη πάλιν εΙς τήν ύπηρεσίαν του πλη- 
σίον τής Γερουσίας, ή δποία τον έστειλε τότε εΙς τό 
Λεωνίδιον δια νά είσπραξη τον κοινώς λεγόμενον ε ρ α- 
ν ον προς πληρωμήν τοΟ έκεΓ ΈλληνικοΟ στόλου, 
όστις έμελλε νά προσβάλη τον έρχόμενον άπό τήν 
Κωνσταντινούπολιν Τουρκικόν χα\ φοβερίζοντα τήν κα- 
ταστροφήν των ναυτικών νήσων, βπως έμβάση τροφάς 
εΙς τό Ναύπλιον. Οΐ δέ πρόκριτοι τών Σπετσών έπρο- 
σκάλεσαν τον Πάνον διά νά ύπάγη νά τους ύπερασπι- 
σθή, καΐ λαβών περ\ του^ΒδΟ στρατιώτας τη συνδρομή 
τών κατοίκων Λεωνιδίου έπέρασεν είς τήν νήσον. 

ΆφοΟ δέ έτελείωσε τάς εργασίας της ή Συνέλευ- 
σις τοΟ "Άστρους, ή νέα Κυβέρνησις διώρισε τον Πά- 
νον φρούραρχον Ναυπλίου, κατόπιν δέ Οταν ήλθεν ή 
εσωτερική ανωμαλία τον έβγαλαν άπό τό Ναύπλιον διά 
τής συγκαταθέσεως τοΟ πατρός του, ίστις παρέδωκε 



182 

τδτε το φρούριον εις τους δύω Ανδρέας Ζαίμιην και 
Λόντον. Έπειτα ή Κυβέρνησις τοΟ Κουντουργιώτη, 
τήν δποίαν άνεγνώρισεν δ Πάνος και δχι δ πατέρας του, 
τον διώρισε να όπάγη εΙς τήν πολιορκίαν των Πατρών 
μετά τοΟ άδελφοΟ του Γενναίου, ώς καΐ τους δύω 
"Ανδρέας. 

Μετά δέ ταΟτα άφοΟ τά Πελοποννησιακά πράγ- 
ματα άνεκατώθησαν κατά τοΟ πατρός του, άνεχώρησεν 
από τάς Πάτρας κα\ 6π'?)γεν προς βοήθειαν αύτοΟ και 
τ^)ς οικογενείας του, ή δποία ήτον εντός τ•?)ς Τριπο- 
λιτσας. Τότε ή άντιπολίτευσις έκινήθη κατά τ^Ις Κυ- 
βερνήσεως και τά στρατεύματα της ήλθον νά πολιορ- 
κήσουν τήν Τριπολιτσαν, και ^πολέμησαν έξωθεν αύ- 
τί)ς τά κυβερνητικά στρατεύματα. Ό δέ Πάνος τότε 
μαθών παρά τοΟ Ι. Πετροπούλου, δτι δ Στάϊκος Σταϊ- 
κόπουλος πολεμεΓ μέ τά στρατεύματα τί)ς Κυβερνή- 
σεως κατά τό χωρίον *Άγιον Σώστην, και βτι ήχμα- 
λωτίσθη, ύπ-^ίγεν εις βοήθειαν του, άλλα δέν έπρό- 
φθασε νά τόν ελευθέρωση, και έγύρισεν οπίσω νά δπάγη 
εις τήν Σιλήμναν έφιππος, δπου ήτο δ πατήρ του, μετά 
τριών άλλων επίσης καβαλαραίων οικείων του, τοΟ θ.. 
Τηγοπούλου, Ί. Βανικιώτου καΐ Άνάστου Σαμαράνη* 
ένφ -ίέ έπορεύετο αργά εις Σιλήμαν, αιφνιδίως τότε από 
τό όπισθεν μέρος τοΟ ήλθε βόλι τουφεκίου, τόν εδρε είς 
τόν κρόταφον, προς τά αριστερά τοΟ ίνίου, καΐ οδτως 
επεσεν άφωνος δ Πάνος, και έχάθη πολύτιμος και πε- 
παιδευμένος στρατιωτικός, διότι έσπούδασεν είς τήν 
άκαδημίαν τής Κερκύρας, έγνώριζεν εντελώς τήν πά- 
λαιαν γλώσσάν μας τήν Έλληνικήν, ήτο μαθηματι- 



183 

%6ς άριστος, έγνώριζε προσέτι καλώς τήν Ίταλικήν 
γλώσσαν καΐ ολίγον τήν Γαλλικήν, καΐ έν δλίγοις ήτον 
6 δεύτερος τοΟ πολυμαθεστάτου Γ. Σέκερη, διότι τότε 
ή Πελοπόννησος δέν είχεν άλλους τοιούτους. Το δέ 
κραν(ον του σώζεται εΙς τάς χεΓρας τοΟ ΙατροΟ Ί.Πύρλα. 



ΙΟΑΝΝΗΣ β. ΚΟΔΟΚΟΤΡΟΝΗΣ Ο ΜΒΤΟΝΟ- 
ΜΔΣΘΕίε γενναίος 

Οδτος έπανελΟών άπό τήν Ζάκυνθον εΙς τήν Πε- 
λοπέννησον μιετά τοΟ άδελφοΟ του Πάνου κατά τον 
Άπρίλιον τοΟ 1821 έβγήκεν κατά πρώτον εΙς τον Πύρ- 
γον τής Ηλείας. Ήτο δέ νέος πολύ, 2χι μεγαλείτερος 
των 17 ετών. Έτυχε τότε νά γίνεται πόλεμος μέ τους 
Ααλαίους Τούρκους προς τους κατοίκους τοΟ Πύργου, 
άρχηγοΟντος τοΟ Χαραλάμπους Βιλαέτου, καΐ 6 Γεν- 
ναίος έλαβε μέρος εΙς τον πόλεμον αυτόν, καΐ έπολέ* 
μησεν ωσάν παίδι ίπου ήτον. Έκεΐ6εν άνεχώρησε καΐ 
μετά τοΟ άδελφοΟ του Πάνου άνέβη εΙς το Βαλτέτσι, 
καΐ ήλΟεν εΙς τήν πολιορκίαν τής Τριπολιτσας. Κατ' 
αρχάς έπήγαινε πότε εΙς τό Χρυσοβίστι κα\ τήν Πιά- 
ναν, και πότε πβρηκολούθει τέν έξάδελφόν του Νική- 
ταν Σταματελόπουλον, καΐ βπου άλλοΟ ήθελεν έπή- 
γαινεν. Έτον ακούραστος, καΐ ετρεχεν επάνω κάτω, 
έσυντρόφευεν εκείνους, ο( &ποΓοι έφεραν το μολύβι άπό 
το *Άργος, κα\ αναλόγως τής ηλικίας του έδειχνε ζ^- 
λον κα\ προθυμίαν μεγάλην. Άνακατεύετο δέ κα\ είς 
τους άκροβολισμους τους γενομένους κατά τήν πολιορ- 
κίαν τ?)ς Τριπολιτσας. Μετά δέ ταΟτα &π•?)γεν εΙς τον 



184 

Κορινθιακέν κόλπον μετά τοΟ πρίγκηπος Τψηλάντου. 
Εκείθεν δέ ΰστερον. μαθών τήν άλωσιν τ'?]ς Τριπο- 
λιτσας έτρεξε μαζύ με τους συγγενείς του τον αύτά- 
δελφόν του Πάνον, και τον Αποστόλη ν Κολοκοτρώνην 
κα\ έφθασαν εΙς Τριπολιτσαν. Έπειτα δέπαρηκολού- 
θησε τον πατέρα του εΙς το *Άργος. Μετά δέ ταΟτα ευ- 
ρέθη με σώμα μιχρόν στρατιωτών είς τήν πρώτην 
πτώσιν τοΟ φρουρίου τΐ^ς Κορίνθου. 

Ύστερον δέ άφοΟ • δ πατέρας του διετάχθη νά 
ύπάγη εΙς τήν πολιορκίαν των Πατρών, διέταξε τον 
ΓενναίΌν ώς σωματάρχην νά τον άκολουθήση. Έκ^Γείς 
τήν ' Αχα'ίαν έπολέμησε διότι εδρε Τούρκους έξωθεν των 
Πατρών, οί δποίοι, είχον εξέλθει καΐ έλαφυραγώγουν 
τον τόπον. Τούτους τόύς Τούρκους έκτύπησεν δμοΟ με 
τον Πλαπούταν, Αποστόλη ν Κολοκοτρώνην, Άναγνώ- 
στην Παπασταθόπουλον, Ίωάννην Πέταν Ζακύνθιον 
και λοιπούς, και είς τήν μάχην ταύτΓ^ν έδείχθη πα•: 
ληκάρι. 

Μετά δέ ταΟτα. δ μέν πατέρας του έστρατοπέδευ- 
σεν είς το Σαραβάλι χωρίον μικρόν τών Πατρών, αυ- 
τός δέ, ώς σωματάρχης επιασεν άλλην θέσιν, και 
έκτοτε άρχισαν νά τον λέγουν καπετάνιον. Κατά δέ 
τήν μάχην της 2 Μαρτίου τήν γενομένην μέ το^ύς 
Τούρκους τών Πατρών δ Γενναίος άνδραγάθησέν. Όταν 
δέ εγεινεν ή άλλη μάχη της 9 Μαρτίου ή περίφημος, 
ίκλείσθη είς τον ληνόν τοΟ Σαίίταγα μέ τον Γεώργιον 
Σέκερην, δπο.υ ευρέθησαν δ Νικόλαος Μπούκουρας, δ 
Προκόπιος Παπαδημητρακόπουλος από το Ζυγοβίστι 
και λοιποί καπεταναίοι ΚαρυτινοΙ καΐ Τριπολιτσιώται^ 



185 

χαΐ κατά τήν (χάχην πάλιν αυτήν έδείχθη ετι περισσό- 
τερον παληχάρι. 

Μετά ίέ ταΟτα δ πατέρας του τον εστειλεν εις τήν 
^Ρούμελην πέραν τοΟ Μεσολογγίου. Έκεϊ6εν δέ πάλιν 
επιστρέψας εις τήν Πελοπόννησον μετά τήν μεγάλην 
μάχην τοΟ πατρός του εΙς τά Δερβενάκια, έλαβε και 6 
-Γενναίος (χέρος εΙς τάς άλλας μάχας, τάς ΰστερον γε- 
νομιένας [ά τόν στρατον τοΟ Δράμαλη, κα\ μάλιστα 
είς έκεΐνην των Βασιλικών τής Κορίνθου, κατά τήν 
δποίαν έδειξε περισσότερον ζήλον και στρατιωτικήν 
φρονησιν. Τότε δε μάλιστα είχε και τον περίφημον 
Γάτσον Μακεδόνα, έχοντα υπέρ τους 100 στρατιώτας 
επίσης Μακεδόνας. Ό Γενναίος κατόπιν ήκολούθησε 
τον άδελφόν του Πάνον διά νά συστήσουν το στρατό- 
πεδόν των είς τά Δερβενάκια διά νά κόψουν τήν συγ- 
κοινωνίαν των δύω φρουρίων Κορίνθου και Ναυπλίου, 
ή δέ θέσις τοΟ στρατοπέδου μαρτυρειται και προσέτι 
φαίνεται είς το τοπογράφημα των εκδοθέντων κατά το 
1858 απομνημονευμάτων μου. Είς δέ τήν θέσιν ταύ- 
την έπολέμησαν άριστα έως οδ έπεσε τέ Ναύπλιον. 

Μετά δέ ταΟτα ή Κυβέρνησις διέταξε τον Γεν- 
ναιον νά πολιορκήση το φρούριον τής Κορίνθου, κα\ 
τοιουτοτρόπως ευρέθη πάλιν καΐ είς τήν δευτέραν πα- 
ράδοσίν του τήν γενομένην προς τόν πατέρα του άπό 
τον φρούραρχον Άβδουλάχμπεην. 

Γενομένου δέ ύστερον τοΟ εμφυλίου πολέμου, δ 
ΓενναΓος ευρισκόμενος εΙς τήν πολιορκίαν των Πατρών, 
κα\ μαθών ίτι άνακατώθησαν τά πολιτικά πράγματα, 
κα\ οί περί τον Κουντουργιώτην έκινήθησαν κατά τοΟ 



186 

πατρός του, εφυγεν άπο τήν πολιορκίαν, καΐ ύπ•?)γε 
προς ύπερασπισίν του. Κατά τον χρόνον έκεΓνον έσκο- 
τώθη 6 αδελφός του Πάνος έξωθεν τ?)ς Τριπολιτσας 
καΐ δ ΓενναΓος έμεινε μόνος του. Επειδή δέ τα στρα- 
τεύματα τί)ς φατριαστικ-^ίς Κυβερνήσεως τοΟ Κουν- 
'τουργιώτη υπερίσχυσαν καΐ είσέβαλον εΙς δλην τήν 
Πελοπόννησον και τήν έγδυσαν, ό μέν πατέρας του 
έφυλακίσθη είς τήν Τδραν, αυτός δέ ήτον εΙς τήν κα- 
ταδρομήν τής Κυβερνήσεως, άλλα δέν παρεδόθη είς 
αυτήν. Τστερον δέ άφοΟ 'δ πατέρας του άπεφυλακίσθη 
διέταξεν αυτόν νά Ικστρατεύση κατά τοΟ *Ιμβ|^αήμ 
πάσα. ΈπΙ δέ τοΟ Ίμβραήμ δ ΓενναΓος εγεινε πλέον 
στρατηγός, έχων ύπό τάς διαταγάς του πολλάς χιλιά- 
δας Ελλήνων. Έκτοτε δέ ευρέθη είς πολλάς μάχας, 
έπολέμησε κατά τήν θέσιν Τραμπάλαν τί)ς Πολιανής, 
ώς και είς τόν Άχλαδόκαμπον πάλιν έπολέμησεν, επι- 
στρέφοντος τοΟ Ίμβραήμ άπό τήν Αργολίδα εΙς τήν 
Τριπολιτσαν. Τότε έβάστα το Παρθένιον δρος, έφύλαξε 
τήν θέσιν του, και έσωσε τόν στρατόν άπό τήν άπροσδό- 
κητον προσβολήν τών Αράβων. Μετά τοΟτο έπολέ- 
μησε κατά τήν δυστυχή Ι'-^Χ'Ψ ^^^^ Τρικόρφων, ίπου 
καιήττήθη. Ευρέθη επίσης κα\ εις τήν άτυχη μάχην 
τής εφόδου τής Τριπολιτσάς. Κατόπιν δ ΓενναΓος έπε- • 
νόησε τήν άνέγερσιν τοΟ παλαιοΟ φρουρίου τής Καρύ- 
ταινας, καΐ ώς έκ τούτου έσωσε τάς επαρχίας Καρύ- 
ταινας, Λεονταρίου.και Φαναρίου, και σχεδόν δλον τό 
κέντρον τής Πελοποννήσου έφυλάχθη άπό αΟτό τό 
φρούριον. 

Έπ\ δέ τής εκστρατείας τοΟ Καραϊσκάκη έξε- 



187 

στράτευσε κα\ δ ΓενναΓος μέ Πελοποννησίους προς 
βοήθειαν τοΟ κίνδυνε ύοντος φρουρίου τών Αθηνών. 
Μετά δέ τόν θάνατον τοΟ Καραϋσχάχη, τήν διά- 
λυσιν τών έχεΓ στρατευμάτων καΐ τήν πτώσιν τοΟ 
φρουρίου είς χείρας τοΟ πολιορκητοΟ, δ ΓενναΓος έπα- 
νελθών εΙς τήν Πελοπόννησον έξηκολούθησε πολέμων 
προς τόν Ίμβραήρι, καΐ βοηθών τάν πατέρα του εΙς τήν 
μή διάδοσιν τοΟ προσκυνήματος ύπό τοΟ προδότου Νε- 
νέκου. Μέχρι δέ τ'ΡΙς αναχωρήσεως τοΟ Ίμβραήμ κατά 
τάς περιστάσεις έκαμε πολλούς άκροβολισμούς καΐ εΙς 
πολλάς θέσεις. Ό ΓενναΓος ήτον 6 μόνος στρατηγός 
βπου εμπαινεν εΙς το ^ουθοΟνι τών Αράβων, έζά- 
λισε κατά τοΟτο τον Ίμβραήμ, καΐ το μαρτυρεΓ βλη 
ή Πελοπόννησος. Έτίμησε τον πατέρα του και έφάνη 
γνήσιος υίός του. 



ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ ΚΟΔΟΚΟΤΡΟΝΗΣ 

ΕόρεθεΙς εΙς τήν Βλαχίαν μετά τοΟ πατρός του 
έλαβε μέρος είς τήν έκεΓ γενομένην 6πο τοΟ πρίγκηπος 
Άλεξ. Ύψηλάντου έπανάστασιν. Αΐ δέ έκεΓ έκδουλεύ- 
σεις του είς έμέ είναι άγνωστοι. ΤοΟτο δέ μόνον γνω- 
ρίζω, ίτι αύτδς, 6 πατέρας του και οΐ περί αυτούς ευ- 
ρέθησαν ύπό τάς διαταγάς τοΟ ήγεμόνος Μιχαήλ Σου-, 
τσου, έβοήθησαν τον ηγεμόνα τοΟτον διά νά ένεργήση 
τά τ'?)ς επαναστάσεως και νά παραίτηση τήν ήγεμο- 
νίαν, θυσιάταντα καΐ τήν περιουσίαν του χάριν τής 
φιλοπατρίας και τής επαναστάσεως μο-ς. 

Διαλυθείσης τής επαναστάσεως τής Βλαχίας, 



188 

έπαν^ίλθεν εις 'Τήν Πελοπόννησον κατά τάς αρχάς τοΟ 
Αύγουστου 1821, και ευρέθη είς την περίφημον μάχην 
τ?)ς Γράνας βπου έκινδύνευσεμιαχόμιενος.Μετά δέ ταΟτα 
ήκολούθησε τον πρίγκηπα Τψηλάντην, δστις όπίίγεν 
είς τά παράλια τοοΚορινθιακοΟ κόλπου διά νά εμπόδιση 
τήν είσβολήν Τούρκων είς τήν Πελοπόννησον έκ τοΟ 
στόλου, δ δποΓος τότε ήτον έκεΓ. Τστερον δέ, μαθών 
τήν άλωσιν τ?)ς Τριπολιτσας, έπέστρεψεν οπίσω, καΐ 
κατόπιν κατέβη εις "Άργος μετά τοΟ θείου του Κολοκο- 
τρώνη, μετά δέ τήν άποτυχίαν τί)ς εφόδου τοΟ Ναυ- 
πλίου άνεχώρησεν εις τήν Κόρινθον* κατόπιν δε τί)ς 
πτώσεως τοΟ φρουρίου τ^ς Κορίνθου διετάχθη καΐ 
ύπί)γεν είς τήν πολιορκίαν των Πατρών, δπου μετ' 
άλλων έκτύπησε τους έξελθόντας Τούρκους έκ των 
Πατρών διά λάφυρα. Έμεινε δέ μέχρι τέλους τΫ^ς 
πολιορκίας μέ τους ύπ' αύτον στρατιώτας. Μάλι- 
στα δέ κατά τήν περίφημον μάχην τί)ς 9 Μαρτίου, 6 
Αποστόλης ευρέθη είς τήν πλέον δεινήν θέσιν, καΐ ίμως 
έπολέμησε μέ πολλήν γενναιότητα. Διαλυθείσης δέ τ•?)ς 
πολιορκίας ύπ-ήγεν κατά τοΟ Δράμαλη, καΐ έπολέμησεν 
είς διαφόρους μάχας και άκροβολισμούς εως βτου το 
Ναύπλιον επεσεν. Έπολέμησε δέ κα\ κατά τοΟ Ίμ- 
βραήμ μέχρι τ•?)ς φυγ^ς του άπό τήν Πελοπόννησον. 



ΔΗΜΗΤΡΙΟΙ! Κ0ΔΟΚΟΤΡΟΝΗ£ Η ΝΤΑΣΚΟΤΔΗΣ 

Ό καπετάνιος οδτος, έλθών άπό το Τριέστι μετά 
τήν έπανάστασιν, έπ•?)ρε μέρος είς τους πολέμους, εύ- 



189 

ρισχομενος μετά τοΟ θε(ου του θ. Κολοκοτρώνη, τοΟ 
εξαδέλφου του Γενναίου χαΐ τοΟ άλλου θείου του Δ. 
Πλαπούτα. Καθ'βλους 5έ τους πολέμους, εΙς τους οποί- 
ους ευρέθη διεχρίθη, 5ιά τήν γενναιότητα χαΐ τήν τόλ- 
μην του, διότι πάντοτε έμιάχετο 6ρμητιχώς χαΐ ήτο 
γνωστός χατά τοΟτο. 



ΑΝΤΩΝΙΟΣ Κολοκοτρώνης 

Οίτος είναι δ χλέφτης, ίστις έσώθη από τον χαι- 
ρόν χατά τόν δποΓον χατετρέχοντο οΐ χλέφται άπό τήν 
έξουσίαν τήν Τουρκιχήν, διότι άφοΟ ίλοι έχυνηγήθησαν 
και έσχοτώθησαν, χαΐ άλλος δέν εμεινεν εντός τ?)ς Πε- 
λοποννήσου, οΐ ΤοΟρκοι έβαργιέστησαν πλέον και τόν 
έλησαόνησαν, %α\ έκτοτε δέν έφάνη πλέον είςτό φως. 
Κατά δέ τήν 25 Μαρτίου 1821 ήμέραν τί)ς επαναστά- 
σεως, έκαμε τόν σταυρόν του, επήρε τό τουφέκι του, 
κα\ είπε' «δόξα σοι δ θεός ! Τώρα εχώ συντρόφους βλον 
»μου τό Έθνος, και να μέ βοηθήση δ θεός νά πάρω τό 
»αΐμα των συντρόφων μου, καΐ των συγγενών μου* νά 
»ίδη δ ήλιος βλον μου τό κορμί, ίπου τό έκρυβα άπό 
ϊ>τρύπαν εΙς τρύπαν ». Αυτά εΤπεν. Είς δέ τους πολέ- 
μους καΐ είς τήν πολιορκίαν τής Τριπολιτσας, είς τήν 
δποίαν έμεινε μέχρι τέλους, έκαμε πολλαΓς παληκαρι- 
αΓς, κα\ χωσιαΓς πολλαΓς ' εδιδεν αΐτίαν και τότε εΙς 
τους πολιορκουμένους Τούρκους νά έβγαίνουν εξω άπό 
τήν πόλιν διά νά πολεμή. Τά δέ στρατιωτικά του επι- 
χειρήματα καΐ κατορθώματα κατά των Τούρκων άφη- 
σαν μνήμην. Διαρκούσης της πολιορκίας τής Τριπο- 



190 

λιτσας^ εστάλη μιετ' £λλων £ΐς τα Μεγάλα Δερβένια, 
και πέραν εΙς τήν Τούμελην, δια να εμποδίσουν τους 
Τούρκους να μην έλθουν είς τήν Πελοπέννησον. Κατά 
δέ τήν είσβολήν τοΟ Δράμαλη ήτον εΙς τον 'Αγιώργι 
τί^ς Κορίνθου, καΐ εκείθεν διετάχθη από τον στρατηγόν 
θ. Κολοκοτρώνην να Οπάγη, κα\ όχυρωθή και αυτός 
εις το έπίσημον ταμποΟρι τοΟ ΆγριλοβουνοΟ. Κατά 
δέ τήν μεγάλην μάχην τοΟ Δερβενακίου κατά τοΟ Δρά- 
μαλη, μετά τον πρώτον τουφεκισμόν, έκόλλησε τόν 
ζυγον τοΟ βουνοΟ, τοΟ ονομαζόμενου Πανάγου, έμπο- 
δίζων εκείθεν τους Τούρκους νά μήν πέσουν κατά τήν 
άριστεράν πλευράν τοΟ βουνοΟ τούτου, και πιάσουν 
τον δημόσιον δρόμον, δ δποίος πηγαίνει εΙς τήν Κουρ- 
τέσαν καΐ τήν Κόρινθον, άλλα τους έπήγαινε πάν- 
τοτε άνακέφαλα διά νά τους έβγάλη εΙς τον "Αγιον 
Σώστην, έχων πολλοι>ς συμπατριώτας του στρατιώ- 
τας, τους σωματοφύλακας τοΟ Κολοκοτρώνη, καιίλους 
τους Άρκουδορεματίτας. ΈκεΓ έπεσαν πολεμοΟντες 
τρεΓς συγγενεΓς τοΟ Κολοκοτρώνη άιιό τους σωματοφύ- 
λακας του, και μετ' αυτών δ περίφημος Κώστας Οίκο- 
νομόπουλος άπό τ6 ^Αρκουδόρευμα• δ δέ θάνατος αύτοΟ 
τοΟ παληκαριοΟ μας έλύπησεν ίλους καΐ ξεχωριστά 
τύν συγενϊ) του θ. Κολοκοτρώνην. Είς δέ το Γδιον βου- 
νόν τοΟ Πανάγου κατά Διάσελον, αντικρύ τοΟ Έλλη- 
νικοΟ αρχαίου κτιρίου, τοΟ σωζόμενου εντός ενός βράχου, 
και εντός τί)ς περιφερείας αύτγ)ς σκεπασμένης άπό διά- 
φορα χαμόκλαδα καίχωματοβουνάκια, και βπου αρχίζει 
νά σώνεται τό βουνόν δ Πανάγος, έκεΓ εγεινεν ή μάχη 
μεταξύ τοΟ Αντώνη Κολοκοτρώνη καΐ των Τούρκων, 



χαΐ εΙς χαύ^ψ τήν θέσιν Ιγεινε των Τούρκων πολύς 
σχοτω[Α^ πρ\ν άχέμη ελθη δ Νικήτας Σταματελόπου- 
λος χαΐ οΐ λοιιτοί. Έλθόντος δε κατόπιν τοΟ Νικήτα, 
ί^λαζαν θέσιν καΐ οΐ δύω, ΤοΟρκοι, καΐ Έλληνες. Και 
ΙνταΟβα κατά τδν ^έβολον τοΟ στενοΟ δρομίσκου 5που 
είναι ή ίκκλησία τοΟ Αγίου Σώστη, εντός αύτοΟ τοΟ 
μέρους εγεινε πάλιν πολύς σκοτωμός εΙς τους Τούρ- 
κους, διότι τους έπολέμουν, δ μέν Νικήτας από τα δε- 
ξιά, καΐ άνωθεν της εκκλησίας τοΟ |3ράχου, δ δέ Αν- 
τώνης Κολοκοτρώνης καΐ οΐ περί αυτόν από το αντικρύ 
τοΟ βράχου, βουνόν τοΟ Πανάγου. ΑύτοΟ οί ΤοΟρκοι 
έτσακίσθησαν και έγκρεμίσθησαν κάτω είςτόνβρά- 
χον καΐ άπό τά δύω μέρη πολεμούμενοι, καΐ αύτοΟ 
εγεινεν ή μεγαλειτέρα φθορά αυτών. Είς αυτήν δέ τήν 
^ευματιάν πλησίον, και άπό κάτω άπό τήν έκκλησίαν 
ένυκτέρευσεν ένας έκ των πασάδων. Τό βουνόν δέ δ 
Πανάγος έξακολουθεΓ διά νά τελείωση κάτω άπό τήν 
έκκλησίαν^ τοΟ Αγίου Σώστη, έκεΓ δπου έχει πολλούς 
μικρούς βράχους καΐ δάσος. Ε!ς αυτό δέ τό μέρος έμ- 
πέρδευσαν οί ΤοΟρκοι και έσκοτώθησαν μόνοι των τήν 
νύκτα. 



ΜΑΡΚΟΣ ΚΟΔΟΚΟΤΡΟΝΗ2 

Οδτος εμεινεν εΙς τήν πατρίδα του τό Λυμποβίσι, 
διότι δέν έκυνηγήθη άπό τους Τούρκους. "Άμα δέ έπλη- 
σίασεν ή ήμερα τ•?)ς επαναστάσεως, επήρε τά δπλα του 
μέ ίλον του τό γήρας και με τά τέσσαρα παιδιά του , 
καΐ έβγί)κε νά πολεμήση. Αυτός εΤναι έκεΓνος, βστις 



192 

έσωσε τον Νικολήν Ταμιπακόπουλον με τον Σεϊδή Λα- 
λιώτην και τήν συνοδίαν των είς τοΟ Φονιά. Ευρέθη εΙς 
δλας τάς μάχας τάς γενομένας πριν πέση ή Τριπολιτσα. 
^Ελθόντος δε τοΟ Δράμαλη, έλαβε μέρος είς τάς κατ' 
αύτοΟ μάχας μέ δλους τους στρατιώτας τοΟ χωρίου 
του και άλλους. Αυτόν δ θ. Κολοκοτρώνης, πρΙν 
Οπάγη είς τον Άγιώργι, εστειλεν έπ\ >€ε(ραλ•?)ς των έκεΓ 
υπαρχόντων στρατιωτών. Είδε τήν μεγάλη ν μάχη ν τοΟ 
Δερβενακίου, καΐ έπολέμησεν εΙς αυτήν ωσάν δεκαοκτώ 
χρόνων παληκάρι, καΐ έμεινε μαχόμενος μέχρι της 
καταστροφείς τοΟ Δράμαλη. 



ΚΟ£ΤΑΝΤΗ£ Μ. ΚΟΔΟΚΟΤΡΟΝΗΣ 

ϊίός τοΟ "ανωτέρω Μ. Κολοκοτρώνη. Ό καπετά- 
νιος οδτος παρηκολούθει τον θεΓόν του θ. Κολοκοτρώ- 

νην παντοΟ και πάντονε. Τπ^ίρξεν εΐς των σωματοίρυ- 
λάκων του, καΐ έκ των σταλέντων καβαλαραίων έν 
καιρφ τ?)ς μάχης τοΟ Δερβενακίου, δμοΟ μέ τους ύπα- 
σπιστάς του να ύπάγη γυρεύοντα τους πασάδες και τάς 
καμήλους, οί δποΓοι. δέν εΤχον φανή νά περάσουν μέ 
τους άλλους Τούρκους κατά τον *Άγιον Σώστην. Έν^ 
δέ έπήγαινε μέ τους άλλους κατά τον δρόμον τοΟ "Αρ- 
γούς διά νά εβγη ε!ς τ6 χωρίον Χαρβάτι, εΤδε τους Πα- 
σάδες ερχόμενους, τους έτουφέκισαν βλοι δμοΟ, καΐ 
τους έτρεψαν είς φυγήν, άφήσαντας τους αρρώστους, 
τάς σφαίρας των κανονιών, καΐ πολλά φορτώματα τρο- 
φών και άλλων πραγμάτων, καΐ φθάσαντας έξωθεν τοΟ 
Ναυπλίου είς τήν θέσιν Γλυκειάν. 



193 



ο ΚΑΠΒΤΑΝ ΓΔΤΧΟΣ Ο ΜΑΚΒΔΟΝ 

"Οταν δ ΓενναΓος Κολοκοτρώνης έπέστρεψεν άπό 
τήν Τούμελην, καΐ μετά τον μεγάλον πόλεμον τοΟ Δερ- 
βεναχίου εφθασεν εΙς τό στρατόπεδον τοΟ πατέρα του, 
είγε μαζύ του καΐ τάν καπετάν Γάτσον τον Μακεδόνα, 
έχοντα καΐ τάν μεγαλείτερον υΐόν του τον όνομαζομενον 
Μήτσιον. Οδτος 6 περίφημος καπετάνιος ήτον εις τα 
ίπλα έκ γενετί)ς, καΐ σύντροφος αχώριστος τοΟ βουνοΟ 
τοΟ Όλύμπου. Ευρεθείς εΙς τήν είσβολήν τοΟ Δράμαλη 
έπολέμησεν εΙς μερικάς μάχας μέ τους Πελοποννη- 
σίους κατά τά Βασιλικά κα\ τά Δερβενάκι, βπου ήτο 
καΐ δ ΓενναΓος δ φίλος του, μέ τόν δποΓον πάντοτε ήτο 
μαζύ, καΐ δμοΟ εβγαινεν είς τους πολέμους δσον χρονον 
εμεινεν έκεΓ, δδηγών τους ύπ' αύτύν στρατιώτας καΐ 
συμπατριώτας του Μακεδόνας. Ό Γάτσος καΐ οΐ στρα- 
τιώτα( του έπολέμησαν γενναίως, καΐ οΐ Πελοποννήσιοι 
εύχαριστήθησαν, διότι εΤδον άνδρας έχοντας ζ•?)λον καΐ 
εθνισμών μέγαν καΐ έπεβύμουν νά εΓχον τοιούτους 
συντρόφους• 



ΚΟΝΣΤΑΝΤΙΝΟε ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΟΠΟΤΛΟΣ 

Οδτος κατήγετο άπό τήν Στεμνίτσαν. Έπαν•?)λ- 
θε δέ άπό τήν Όδησσόν κα\ τήν ΧΓον βπου έκαμε τάς 
σπουδάς του. Όταν ήτον εΙς Όδησσόν εμενεν πλησίον 
τοΟ Ηλία Μάνεση Τσάκωνα, επισήμου ανδρός εΙς τους 
ΙκεΙ Έλληνας, κα\ ένεργοΟντος τά της Εταιρίας μετά 
τοΟ Ιωάννου Αμβροσίου έκ τοΟ χωρίου ΔροβολοβοΟ 
τών Καλαβρύτων. Οδτοι δέ οΐ δύω εΤχον και άλληλο- 

13 



194 

γραφίαν [ά τον 'Ιωάννην Καποδίστριαν κα\ δστερον μέ 
τον πρίγκηπα Άλέξανδρον Τψηλάντην. 

Ό καπετάνιος ούτος ολίγον εμεινεν εΙς τήν Πελο- 
πόννησον, και έπειτα έπέρασεν εΙς τήν Άνατολικήν 
Ελλάδα προς τους έκει καπεταναίους Γκοίίραν και 
Καραϊσκάκην, μετά τών δποίων έκαμε τήν στρασιωτι- 
κ/]ν δούλευσίν του. Επειδή δε πολλά πράγματα έγνώ- 
ριζε προ τής επαναστάσεως γενόμενα, καταχ^ωρίζομεν 
κατωτέρω εκθεσίν του περί τοΟ θανάτου τοΟ ΚυριακοΟ 
ΚαμαρινοΟ Πελοποννησίου έκ Καλαμών^ και τήν αΐ- 
τίαν δια τήν δποίαν οΐ. αδελφοί τής Εταιρίας έβιάσθη- 
σαν να καταφύγουν είς τήν τοιαυτην πραξιν, τήν δποίαν 
μερικοί ελαβον ώς επιχείρημα και έγραψαν, 5τι δ Κα- 
ποδίστριας δέν ήθελε τήν έπανάστασιν, ένφ άπόδειξις 
τοΟ εναντίου είναι, βτι δταν οδτος ήλθεν είς τήν πα- 
τρίδα του Κέρκυραν κατά το έτος Ι819,έμάζωξεν ίλους 
τους ευρισκομένους τότε έκεΓ καπεταναίους Σουλιώτας, 
και άλλους κα\ τον θ. Κολοκοτρώνην και εγειναν δλοι 
άδελφοποιτοι (βλάμηδες) κατά το τότε εθιμον. *Ίσως δ 
Καποδίστριας ενεθάρρυνε τους είρημένους καπεταναίους 
καΐ τους ύπεσχέθη, βτι θα μεσιτευση πλησίον τοΟ Αύ- 
τοκράτορος τής 'Ρωσσίας διά να πληρωθώσιν οί μισθοί 
των, τους δποίους έχρεώστει εΙς αυτούς, δτΛν οί 'Ρώσ- 
σοι κατεΓχον τήν Έπτάνησον, κα\ διά τοΟτο πολλοί 
έκ τών καπεταναίων τούτων ύπήγον είς τήν Τωσσίαν 
και έκαμαν τον άπόστολον. Διά ποΓον δέ άλλον σκοπόν 
έγίνοντο ταΟτα, είμή διά τήν έπανάστασιν ; *Εν τού- 
τοις βλα ταΟτα άφίνομεν νά τά καθαρίσουν οΐ μνημο- 
νευόμενοι είς τάς διηγήσεις μου, και κατ* εξοχήν δ συν- 



195 

ταγματάρχης Γ. Αασάνης, ίστις ένεκα τί)ς θέσεως, 
τήν δποίαν είχε παρά τφ πρίγκηιτι Άλεξάνίρφ Τψη- 
λάντγ] γνωρίζει πολλά. Ποσά ίμως εγειναν δια τοΟτον 
τέν σκοτωμόν τοΟ ΚαμαρινοΟ, τον εδλογον και δίκαιον 
κατά τόν'όργανισμον τί)ς Φιλικί)ς Εταιρίας ! 

Ιδού ή εκθεσις τοΟ Κ/ΙΙαπαθανασοπούλου. 

«Ό κ. Σ. Τρικούπης γράφει και πιστ&υίΐ, οτι ιις τον 
Λφονιυβέντα Καμαρινόν ιύρέβησαν και ίπιστολαΐ τοΟ 'Ι. Κα- 
^ι^ποδίστρια προς τον Π. Μαυρομιχάλην, αΐ όποιοι ίλεγον να 
Λμτϊ,γιίνρ ή έπανάστοεηις κλπ. /Αλλ* άπαταται κι' £$ώ 
]!) αναμφιβόλως άπό άγνοιαν, ίιότι Ιδωκε πίοτιν εις τους μη 
»άζιοπίστους, και ίζιστόρησεν εϊς τίνα χωρία του συγγράμ- 
»ματός του γεγονότα όλως ανύπαρκτα, και εις άλλα πάλιν 
, )>πολύ ^αραμορφωμένην έχοντα την άλήθειαν, ώστε όσοι ίττι- 
])ζώσιν εισέτι ίζ έχείνων, οΐ όποιοι έχρημίτισαν αύτόπται 
:ρκαΙ μάλιστα ενεργοί τών τοιούτων άναγινώσκουσι τους μύ- 
ι>θους του καΐ γελοδν. 

»Ό Ί. Καποδίστριας, ως Ικ της θέσεως του, έβλεπε 
»περισσότερον άπό κάβε άλλον ^Ελληνα την της τότε εποχής 
γγενικην πολιτικην της Ευρώπης, ή όποια άπέβλεπεν είς το 
}ί>νά ύποστηρίζωσι και να κραταιώσωσι την Τουρκίαν, και ως 
]»Ικ τούτου, έφοβ'εΐτο πολύ περισσότερον άπό κάθε άλλον την 
»Ιπιτυχ{αν της Ελληνικής επαναστάσεως, και δια τούτο 
»Ιλεγε και εγραφεν .είς τάς έπιστολάς του έν Ελλάδι ων, 
2>οτι α δια θαυμάτων Ισώθη η Ελλάς ». Άφ* ετέρου ή κα- 
^ταφλεγομένη καρδία του άπό τον Έλληνικόν έθνισμόν κα^ 
>άπό τον υπέρ ελευθερίας έρωτα τον Ισπρωξαν είς τό κί- 
:ονημα της επαναστάσεως του Έθνους του, και έλαβε τό ού- 
ΐ^σιωδέστερον μέρος είς τάς πράξεις της Φιλικής Εταιρίας. 
3>ΚαΙ τίς έξ εκείνων, οΐ όποιοι Ιβλεπον τάς πρό της έπανα- 

, 13* 



»στάβιως πράξεις του και τα χινήματά του, και άνιγίνωσχε 
»τάς προς τους ίν Βουχουρ^<ττίφ, 'Ιασίφ και άλλαχου έπιση- 
»|Αθτ6ρους ό|Λογενεΐς |ΐ.ας ίταστολάς του δύναται ν' άμφιβάλλγ» 
»περι τούτου ; Ότι δριως ό Καποδίστριας ριητε εζετίθετο, 
νριητε ευκόλως εφανερουτο είς άργυρολόγους τινας, φανατι- 
»κούς καΐ άλλους άκολάστου^ς εταίρους, ε|Λπορευθ[ΐ.ένους τα 
»της Εταιρίας, άνιδέους ίέ πάσης πολιτικές, τούτο είναι 
χ^βέβαιον, καθόσον ίγνώριζεν, §τι ήθελε βλάψει την (πανά- 
ιοστασιν καιρίωςαν άλλως επραττεν. 

]»ΈκεΤνο ίέ, το όποιον ό Καποδίστριας πάρα πολύ Ιφο- 
»βεΐτο, ητο μήπως ή φιλίτουρκος τότε πολιτική της Εύρώ- 
»πης παραριορφώση την άλήθειαν, και κάμη την Έλληνι- 
»κήν Ιπανάστασιν ως κίνημα 'Ρωσσικον, καΐ δια του επιχει- 
]» ρήματος τούτου κατασβέσωσιν αυτήν δια τών δπλων άμα 
3>εκραγεΐσαν' άλλ' είς τοιούτον τρόπον άπέδειζέν εις την • 
»τότε ίν Γερμανίοχ: γενομένην σύνοδον των βασιλέων καΐ έβε- 
]ί>βαίωσε τον κόσμον, δτι ή Ελληνική Ιπανάντασις ήτον 
ι>άπλή. αγνή καΐ δλως διόλου Ελληνική, ώστε δεν άφηΐιτε 
)»τήν ελαχίστην λαβήν, είτε πρόφασιν, ή άμφιβολίαν ε?ς. 
ι>τινα περί τούτου, και άφου κατώρθωσε τούτο, εδόθη έπειτα 
»καταγινόμενος άνενδότως είς πλείστας άλλας εργασίας προς 
χ»εύόδοσιν του σκοπού του Ελληνικού αγώνος• 

9 Ό δε ρηθεις Καμαρινός, περί ου ό λόγος, επορεύθη 
»είς *Ρωσσίαν τ$ 1819, καΐ αυτοπροσώπως ειδομεν αυτόν 
ι>ίΐς 'Οδησσόν, κατοικουντα έν τη οίκί^ του μεγαλέμπορου 
ΐ)Ήλία Μάνεση Πελοποννησίου* 6 δε σκοπός δλος του ταζει- 
2>δίου του ητο να δοθώσιν είς αυτόν χρήματα να πληρωθούν, 
χ>ώς έλεγε, μισθοί είς τους Μανιάτας να πολεμήσωσι τους 
}ί>Τούρκους, και ν' άγορασθώσι ία αναγκαία προς τόν πόλε- 
»μον. Ή δέ Φιλική Εταιρία, ή οποία δεν είχε τίποτε πάρα• 
αλείψει είς το να ενθαρρύνγ) τους πάντας προς τόν μελετώμε- 



197 

»νον σκοπον, ιΐχι συν τοις άλλοις κηρύζιι χαΐ τοΟτο, δτι 
»$ηλαΧη η Άρχη, ήγουν ή ΒασιλΕΐα της Εταιρίας, ητον 
»(Α6ν ιίς ολίγα πρόσωπα γνωστή, άλλ' αύτη ιίς δλους τους 
κάλλους έσυ[ΐ.φ€ρ& να ηναι άγνωστος μέχρι της ώρας χαθ* ην 
ι>θκλ€ΐ λάβει την χοβέρνησιν τών πραγμάτων της Ελλάδος. 
]| Επομένως 6 ρηθείς Καμαρννος Ιπίστευεν, οτι η άγνωστος 
»αυτη άρχη είναι εις την 'Ρωσσίαν, καΐ δτι αύτη ήθελε Χώ- 
Λσει προς αύτον τον βησαυρον, τον όποιον έζήτει. Ό Χε 
ΐ)πολλα ίμφρων καΐ πολλά ενθουσιασμένος ύπιρ της έλεύθε- 
}»ρίας του Έθνους Ηλίας Μάνεσης άρκετα συναναστραφείς 
)»και γνωρίσας Ιν αύτη τη οίκί^ του τον Καμαρινόν, ηθέλησε 
9να τον άποτρέψγ) λα να μην πορευθη εις Πετρούπολιν , άλλα 
ι>να ^ώση προς αυτόν ολίγα χρήματα και να επιστρέψη, και 
«τούτο Ιπραττεν, επειδή Ιβλεπεν> δτι τοιούτος ών ό Καμάρι- 
«νός, ήθελε βλάψει πολυειδώς τα πράγματα της Εταιρίας, 
«άλλα Χεν ηΧυνήθη να το κατορθώστ), και τούτο το γνωρίζει 
«και ό συγκατοικήσας τότε μετά του Καμαρινου έν τη οίκί^ 
«του Ηλία Μάνεση ταγματάρχης Κ. Παπαθανασίου. 

«Ό δε Καμαρινός άναχωρησας εκ της Ό&ησσου, καΐ 
.«φθά<τας εις Πετρούπολιν έγένετο Μικτός πολλά φιλοφρόνώς 
«από τον Καποδίστριαν, ό όποιος καΐ χρήματα πολλάκις 
«ΐδωκε προς αυτόν, και καθ* έκάστην σχεδόν τόν έδέχετο και 
«συνωμίλει μετ' αύτοΟ, καΐ τούτο τό γνωρίζει καΐ ό ταγμα- 
«τάρχης Γ. Μαλάμος, όστις εύρίσκετο τότε εν Πετρουπόλει 
«παρά τφ Καποδίστρκ^^. Δεν του εδωκεν όμως ούτος καΐ τόν 
«θησαυρόν* τόν όποϊον εζήτησε καθόσον είδε και αυτός τόν 
«ανθρωπον καΐ την σπατάλην του καΐ την λοιπην διαγωγην 
«του. Είναι δε πολύ πιθανόν νά είχε και γράμμα τι του Π. 
«Μοευρομιχάλη προς τόν Καποδίστριαν , άλλ' ούτος μήτε 
«γράμματα εδωκιν εις τόν Καμαρινόν μήτε σπουδαΤόν τι ίζε- 
«μυστηρεύθη προς αυτόν. Τούτο εϊναι βεβαιότατον, χαί τό 



198 

^γνωρίζουν δλοι οΐ ό[ΐ.ογιν€ΐς (ΐ.ας, οΐ €υρε6έντ€ς τάτι βν Πι- 
»τρουπόλιι, και οΐ δντες ιςαρα τψ Καπο^ίστρι^ι^, διότι ό Κα- 
2>|Λαρινος καΐ εν αύτη τ^ Πετρουπόλει Χιά να βιάστ), ώς ένό- 
«(Αΐζε, τον Καποδίστριαν να δώση εις αύτον θησαυρον, τον 
]>έφοβιριζ&ν, οτι θέλει επιστρέψει να ματαιώστ) την επανά- 
»στασιν, επειδή έννόησεν, δτι ητο ψευδής^ καΐ δτι διν είχεν 
»άρχηγον τον Αυτοκράτορα της 'Ρωσσίας, δ όποιος ήθελε 
)) δώσει εις αυτόν τον όποιον ήλπιζε να λάβγ) θησοουρέν. Ούτω 
]!>(Χετά τας τοιαύτας άπειλάς ό Κα(ΐ.αρινός άνεχώρη^ν από 
»την Πετρούπολιν, και καβ' όδόν ίφονεύθη άπό τους εταίρους 
της εταιρίας 2). 

Ό αναγνώστης βλέπει και έδώ πόσον είναι παρα- 
μορφωμένη ή αλήθεια έν τη ίστορ(ο|: τοΟκ. Σ. Τρικούπη. 



Ο τσοπανάκος 

Κατήγετο άπό τήν Δημιτσάναν. Κατά δέ τήν 
αρχήν τΨ^ς επαναστάσεως μή δυνάμενος να φέρη ίπλα, 
διότι ήτον αδυνάτου σώματος καμπούρης και στρα- 
βοπόδης, οδτος δ πυγμαΓος, αν και τοΟ έλειπαν δλα, 
,εΤχεν βμως μεγάλον το Έλληνικόν αίσθημα κατά των 
τυράννων, διότι ετρεχεν εΙς τά στρατόπεδα των Ελ- 
λήνων, και εις τάς πολιορκίας, ένθουσιάζων τους στρα- 
τιώτας , και γράφων και στίχους επαινετικούς είς 
τους στρατηγούς καΐ τους καπεταναίους* ήτον δ ^ος 
ποιητής τής επαναστάσεως. *ΑγαποΟσε πολύ νά βλέπη 
τον στρατηγόν Νικήταν Σταματελόπουλον^ και 5που 
κα\ αν έπήγαινε καΐ έστέκετο τους στίχους τους δ- 
ποίους έκαμνε τους άνεγίνωσκε πρώτον τοΟ Νικήτα, 
και έπειτα έπήγαινεν εΙς τους άλλους και τους εψαλλεν, 



.199 

Εδρεθε\ς δε ύς μίαν μάχην, είς τήν δποίαν δ στρα- 
τηγός Νικήτας ένίκησεν, κα\ οί στρατιωταί του έπ?)- 
ραν πολλά λάφυρα κα\ ζώα> ελαβεν ένα άλογον, το 
δποϊον τοΟ έχάρισεν δ Νικήτας ίιά να περιπατή κα- 
βάλα* άλλ' επειδή ήτο πτωχός καΐ δέν εΐχεν έξοδα να 
το θρέψτ), εκαμεν ενα γράμμα τοΟ Νικηταρά, οΰτως 
τότε ελεγον, καΐ τοΟ έγραφε* 

^Τ6 όώρο σον Νικηταρά) άΛογο χ(αρΙϊ: τουρά^ 
η μ^ν σχεΛΛέΐζ και κριθάρι^ η σου σχέΛνω το τομάριτ). 

Ή Πελοποννησιακή Γερουσία τοΟ έδιδε τα εξοδά 
του. Ηθέλησε να ύπάγη εΙς Δημιτσάναν τήν πατρίδα 
του καβάλα μέ τό νέον άποκτηθέν άλογον, εΙς δέ τον 
δρόμον ίπου έπήγαινεν εύρήκε δένδρα ονομαζόμενα κο- 
ρομηλιαΓς, αΙδποΓαι εΤχον τους καρπούς, τα κορόμηλα, 
τους δποίους άφοΟ είδε, έστάθη καβάλα άπο κάτω από 
ενα δένδρον, και επειδή εφθανεν εύκολα τους καρπούς, 
έφαγε πολλούς από αυτούς, καΐ τοΟ εφερον τόν θάνατον. 
Τοιουτοτρόπως έχάθη δ πτωχός. *ΑφοΟ ή φύσις τόν 
έστέρησε το σώμα, τοΟ έδωκε μέν πνεΟμα πολύ, άλλα 
κβιλίαν μικρήν κα\ αδύνατον και δια τοΟτο μή δυνάμε- 
νος να χώνευση τα κορόμηλα άπέθανεν. 



ΕΠΑΡΧΙΑ ΤΡΙΠΟΑΙΤΣΑΣ 



ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΣΒΚΒΡΗΣ 

Ούτος ήτον είς τήν Όδησσον καΐ έκεΓ έμπορεύετο. 



200 

Κατηχήθη δε τα μυστήρια τ?)ς Φιλικ5)ς Εταιρίας ίηο 

τον αύτάδελφόν του Γεώργιον Σέκερην, χαι άνεδείχ&η 
εΤς των αρχηγών έταιρ ιστών. Ό Σκουφάς, δ Τσακά- 
λωφ και δ Γεώργιος Σέκερης, οΐ τρεΓς οδτοι δμοΟ εκα- 
μον το πρώτον σχέδιον είς την Μόσχαν πώς να γείνη δ 
οργανισμός των Φιλικών. Αυτός έβοήθησε πολύ. τον 
Ξάνθον καΐ τους λοιπούς εταίρους, και έκαμε πολλήν 
διάδοσιν τοΟ μυστικοΟ τής εταιρίας, δια δε τί^ς συνεν- 
νοήσεως του με τον άδελφόν του Παναγιώτταν Σέκερην 
έμπορευόμενον είς την Κωνσταντινούπολιν, ή εταιρία 
γενικωτέρα έγένετο. Επειδή δέ είς τους αδελφούς Σε- 
κεραίους, ώς Πελοποννησι'ους, οΐ άλλοι Πελοποννήσιοι 
έξεμυστηρεύοντο μέ περισσοτερον θάρρος και εύκολίαν, 
δια τοΟτο οί περισσότεροι έκ τούτων κατηχήθησαν από 
τήν οίκογένειαν αυτήν. 

Αι έκδουλεύσεις καΐ αί θυσίαι των Σεκεραίων 
προ τ^Ις επαναστάσεως και μετ* αυτήν είναι πολλα\ 
καΐ μεγάλαι. Έλαβον μέρος ένεργητικόν είς τόν πό- 
λεμον, και μάλιστα δ αδελφός των Γεώργιος Σέκερης, 
•δ έξοχος και πολυμαθέστατος τότε άνήρ, εγεινεν αρχη- 
γός τών δπλων τ•?)ς επαρχίας Τριπολιτσας. Οδτος ευ- 
ρέθη είς τήν πολιορκίαν τών Πατρών Οπό τάς διατα- 
γάς τοΟ θ. Κολοκοτρώνη, δπου ήρίστευσε κατά τήν 
μάχην τ•?)ς 9 Μαρτίου, ώς φαίνεται είς τάς διηγήσεις 
μου. Κατά δέ.τάς αρχάς τοΟ Μαίου .άνεχώρησεν από 
τήν πολιορκίαν τών Πατρών ύπηγεν είς τήν Άργο- 
λίδαι και ετέ&η ύπο τάς διαταγάς της Κυβερνήσεως 
διά τήν έκστρατείαν τών Μεγάλων Δερβενιών. Τότε δέ 
κανείς άλλος δέν ήθελε νά ύπάγη, και μόνοι οί Τρι- 



^1 



πολιτσιώται απεφάσισαν, και ίμως τους χατηγοροΟν 
βτι εφυγον έχεΓθεν χωρίς πόλεμον. 

Κατά δέ τήν είσβολήν τοΟ Δράμαλη εΙς την Αρ- 
γολίδα ευρέθη μετά τοΟ στρατηγοΟ Πλαπούτα, καλ 
μάλιστα εις το Κεφαλάρι τοΟ 'Άργους, και εις τάς 
αλλάς έκεΓ γεγομένας μάχας έπολέμησε καλώς μέ τους 
6π' αυτόν πατριώτας του Τριπολιτσιώτας. Έπειτα δε 
είς τον "Αγιον Σώστην, *Αγιον Βασ(λειον κα\ Κλένιαν, 
ίπου τότε ήτο τοποθετημένον το.στρατόπεδον τοΟ πο- 
λιορκητοΟ των δύω φρουρίων Ναυπλίου καΐ Κορίνθου 
άρχηγοΟ θ. Κολοκοτρώνη, ευρεθείς δ Γ• )Σέκερης 
έκεΓ, καΐ κυριευθείς άπο νόσον άνίατον άπέθανεν, και 
ούτως ή Πελοπόννησος έχασε στρατηγόν πεπαιδευμέ- 
νον και κάτοχον πολλών γλωσσών και γνώσεων^ 



ΡΗΓΑΣ ΠΑΑΑΜΗΛΗΣ 

Κατήγετο από τήν Στεμνίτσαν έκ τ^ς επισήμου 
γενεάς τών Παλαμηδαίων. Ό δέ πατήρ του προ πολ- 
λοΟ ειχεν αποκατασταθώ) είς τήν Τριπολιτσαν. 

Έπανελθών δέ δ Τήγας άπό τήν Κωνσταντινού- 
πολιν κατ* αρχάς δλίγον έστάθη είς τά Βέρβαινα, συν- 
τελών μετά τών άλλων είς τάς πρώτας συστάσεις τών 
στρατοπέδων. Μετά ταΟτα ήλθεν εΙς το Βαλτέτσι, και 
«ύρίσκετο έκεΓ μετά τοΟ θ. Κολοκοτρώνη. Επειδή δέ 
τότε ή βάρδια τοΟ ΚαλογεροδουνοΟ είχε πιάσει τον δι- 
δάσκαλον τών Καλαμών Γεράσιμον, έρχόμενον άπό 
τήν Τριπολιτσαν, 6'πουτόνεΙχε στείλει δ Πέτρος Μαυ- 
ρομιχάλης, έν άγνοίο|: δλων των άλλων καπεταναίων, 



202 

χαΐ ώς ίχ τούτου ήγέρθησαν πολλαι Οπόνοιαι, οί ευρε- 
θέντες έκεΓ Μανιαται καπεταναίοι, Μούρτσινοι, Κου- 
[χουνδουράκιίες, Καπετανάκιδες, Βενετσανάκιδες, Του- 
ράκιδες και άλλο( πολλοί, καΐ οΐ ΜαυροαιχαλαΓοι Κυ- 
ριακούλης καΐ Ηλίας, 5λοι αύτοΙ ήλθον εΙς λογομα- 
χίαν μέ τους Άναγνωσταραν Παπαγεωργίου, Ήλίαν 
Φλέσαν, Δημ. Παπατσώνην, Παναγ. Κεφάλαν, Μη- 
τροπέτροβαν, Νικήταν Φλέσαν καΐ θ. Κολοκοτρώνην^ 
δια τήν άποστολήν ταύτην τοΟ Γερασίμου, και δια τα 
γράμματα κα\ τα προσκυνοχάρτια, τα 6ποΓα οδτος εφε- 
ρεν άπο τους Τούρκους, κα\ προσέτι δια τους λόγους, 
τους δποίους είπε κατά τ^ς επαναστάσεως δ Γεράσιμος-, 
απεφασίσθη καΐ εστάλη δ Τήγας εις τάς Καλάμας δια 
να κάμη γνωστήν εις τον Πετρόμπεην τήν διαγωγήν τοΟ 
Γερασίμου, και παρακίνηση αυτόν να ελθη εΙς το στρα- 
τόπεδον διά να εννοήσουν δλοι καΐ να πεισθοΟν, €τι θέλει 
τήν έπανάστασιν* παρέδωκεν δέ εις τήν συνοδίαν τοΟ 
'Ρήγα κα\ τον Γεράσιμον διά νά μήν τον σκοτώ<^ουν είς 
τον δρομον και κακοφανή τοΟτο - Ις τον Πετρόμπεην, Τα 
μετά ταΟτα αναφέρονται είς τά απομνημονεύματα μου. 
Κατόπιν δ Τήγας έπέστρεψεν εΙς το Χρυσοβίτσι, και 
εκεί έβοήθει τον Κολοκοτρώνην διά των συμβουλών 
του και τ^ς γραφικής του ίκανότή*τος. Μέχρι δέ τής 
έλεύσεως τοΟ πρίγκηπος Ύψηλάντου δ Τήγας εμενεν 
είς το στρατόπεδον των Τρικόρφων, καΐ ύπήγεν χαι/χύ- 
τός μετά των άλλων .προς ύποδοχήντου. Έπειτα διω- 
ρ(σθη γραμματεύς της Γερουσίας των Καλτεζών, και 
δστερον διωρίσθη πάλιν νά ύπάγη είς τάς Κεγχρεάς 
διά νά σΰμβιβάση δυσαρέσκειάν τίνα γενομένην μεταξύ 



203 

τών πολιορκητών χ«( των Νοταράδων, χα\ συνάμα να 
είσπραξη χαΐ τα ύποχρεωτιχά χρήματα άπο τήν Έπαρ- 
χ(αν τ?)ς Κορίνθου, και να ίδη και το έκεΐ φροντιστή- 
ριον. Έχει δέ βλα τα έγγραφα τί)ς άποστολί)ς του ταύ- 
της. *Αλωθείσης δέ τ1|ς Τριπολιτσβς, έπανήλθεν εΙς 
αυτήν και έκτοτε άνεμίχθη καΐ εΙς τα πολιτικά πράγ- 
ματα, και οΰτω υπηρετεί τήν πατρίδα στρατιωτικΑς 
μέ καλόν ζήλον. ΟύδεΙς δέ άλλος εχ'ι περισσοτέρας 
έκδουλεύσεις πολιτικάς, διβτι 6λα τα επαγγέλματα 
έπέρασαν άπο τήν διεύθυνσ(ν του. 



ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΒΑΡΒΟΓΑΗΣ 

Οδτος ήτον έκ των προυχόντων τής Τριπολιτσβς. 
Έκρατήθη μέσα είς τήν πόλιν άπο τους Τούρκους, άλλ' 
εφυγεν πρΙν αΰτη άλωθή. Υπηρέτησε στρατιωτικώς 
και πολιτικώς, υπήρξε πληρεξούσιος, βουλευτής, γε- 
ρουσιαστής τής Πελοποννήσου και υπουργός. Ή Πε- 
λοποννησιακή Γερουσία είχε στείλει μίοίν έπιτροπήν 
από τα μέλη της δια να παρασταθή είς τήν παράδοσιν 
τοΟ Ναυπλίου, καΐ έν μέλος αυτής ήτο καΐ 6 Γ. Βάρ- 
βογλης. Έλθόντος 6μως τοΟ Δράίχαλη, δ Βάρβογλης 
εφυγεν άπο τήν Αργολίδα 6μοΟ μέ των Παλαιών Πα- 
τρών και άλλους, άλλ* είς τής Πόρταις τοΟ Σάγκα 
τους έπιασαν ο( στρατιώται τοΟ Πλαπούτα, καΐ ήθε- 
λον να τους κακοποιήσουν, διότι τους έθεώρησαν ώς 
αίτίους τής εΙσβολής τοΟ Δράμαλη. Ό δέ Βάρβογλης 
διαφυγών ήλθεν είς τήν Τριπολιτσαν, και αμέσως έξε- 
στράτευσε μέ τους συμπατρκατας του, καΐ ύπήγεν είς 



204 

τέ Νίοχωράκι άπό κάτω από της Πόρταις" ίτε 6 θ. 
Κολοκοτρώνης έτυχε να περνά εκείθεν, όνταμιώθη με 
τον Βάρβογλην και ώμίλησαν, καΐ τους μέν στρα- 
τιώτας εστειλεν Οπό τάς διαταγάς τοΟ Πλαπρύτα, αυ- 
τόν δε 6 Κολοκοτρώνης έπεριποιήθη, λησμονήσας 5σα 
τοΟ εκαμον οΐ έν *Άργει πολιτικοί, και αότός δ ΐΒιος 
Βάρβογλης, καΐ τον Ιστειλεν όιτίσω δια να προβλέπη 
τάς ζωοτροφίας τοΟ στρατοπέδου• 

Έ οικογένεια τοΟ Βάρβογλη έξώδευσε κο^ώς κΛί 
αί αλλαι οίκογένειαι των άρχοντοπροκρίτων' μάλιβτα 
δε κατά τήν έποχήν των Αράβων έφάνη πολύ πρόθυ- 
μος δ Γεώργιος Βάρβογλης, διότι έστειλε τόν υΐόν του 
Σωτηράκην εις τήν έκστρατείαν βρύτήν μέ σώμα στρα- 
τιωτικόν άπό τήν Τριπολιτσαν, αλλά κατά δυστυχίαν, 
αίχμαλωτίσθη είς τους *Αβαρ(νους, ώς και άλλοι πολ- 
λοί έμεινε δέ πολύν καιρόν αΙχμάλωτος, ελευθερωθείς 
μετά των άλλων κατά τό τέλος τοΟ πολέμου. 



ΒΑείΑΒΙΟΣ ΧΡΗΣΤΑΚΟΠΟΤΑΟε 

Ούτος υπηρέτησε στροςτιωτικώς και πολιτικώς. 
Κατ* αρχάς έχρησίμευσε πολύ κατά τήν πολιορκίαν 
τ^}ς Τριπολιτσας, διότι είχε τήν έφορείαν τής <παρχ(ας 
είς τά Τρίκορφα, κα\ μετά των λοιπών έφρόντιζε περί 
τής προμηθείας τών αναγκαίων. Άλλ αυτός έξώδευσεν 
έξ ιδίων είς τάς άνάγκας τοΟ πολέμου και διετήρησε τό 
στρατόπεδον μέχρι τής αλώσεως τ?)ς πόλεως, και ήτον 
6 μόνος άπό τους Τριπολιτσιώτας, δ δποΓος πολλά 
έξώδευ&ν. Εδόθη ένέχυρον άπό τήν τότε Κυβέρνησιν 



205 



-εις τους Τούρκους τοΟ Ναυπλίου κατά τήν πρώτην 
συνθήκην, οΡτινες τάν έζήτησαν καΐ εμεινεν έντος τοΟ 
Ναυπλίου με^ι^ρι τί)ς παραδόσεως του εΙς τους Έλλη- 
να^. Τπ?)ρξε πληρεξούσιος των εθνικών Συνελεύσεων, 
βουλευτής καΐ γερουσιαστής. 



ΓΧΟΡΓΧΟ» ΑΧΑΜΑΜΤΟΙΙΟΤΛΟΙ! , 

Κατήγετο άπό τήν Τριπολιτσαν, καΐ ύπί)ρξεν εΤς 
τών προκρίτων, κατά δέ τήν έπανάστασιν έπαρ•υσιά- 
σ6η στρατιωτικός, άλλα καΐ πολιτικώς ύπηρέτησεν, 
έχων ζ•?)λον κα\ προθυμίαν υπέρ τοΟ αγώνος χαί παν- 
τοΟ εύρίσκετο. 



ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΧΠΗΛΙΑΔΗΧ 



ΠρΙν τί)ς επαναστάσεως ένήργει τά τής Εταιρίας 
εΙς Κωνσταετινούπολιν καΐ άλλοΟ. Έπανελθών δέ άπό 
τήν Κωνσταντινούπολιν εΙς τήν πατρίδα του Τριπολι- 
τσαν κατά τήν αρχήν τής επαναστάσεως, συνήργει καΐ 
παρεκίνει εΙς τήν έπανάστασιν τους Έλληνας. Μετά δέ 
τήν άλωσιν τής πόλεως εγεινε γραμματεύς τ•?)ς Πελο- 
ποννησιακής Γερουσίας, βστερον δέ πληρεξούσιος, βου- 
λευτής καΐ υπουργός τοΟ Καποδίστρια. ΤελευταΓον δέ 
συνέγραψε καΐ απομνημονεύματα τής Ελληνικής επα- 
ναστάσεως. 



206 



ΓΕΟΡΓΙΟΣ ΧΚΧΙάΤΗΖ 



Οδτος υπηρετεί πάντοτε μέ τον θ. Κολοκοτρώ- 
νην χαΐ λοιπούς καπεταναίους, $ε(ξας πολλήν γενναιό- 
τητα και τρόπον πολε[Λΐκόν κατά τάς μάχας καΐ τάς 
πολιορκίας, εΙς τάς όποιας ευρέθη μέ τους συμπατριώ- 
τας καΐ γείτονας του. 



ΓΕΟΡΓΙΟΧ ΚΑΙ ΚΤϋΤΑβΙΟΧ ΑΑΒΑ«ΟΙ ΑΡΒΑΑΑΙ 

Κατήγοντο έκ Τριπόλεως και υπηρέτησαν τήν πα- 
τρίδα στρατιωτικώς και πολιτικώς. Μάλιστα 6 Γεώρ- 
γιος παντοΟ ετρεχεν. Ή οΙκογένεια αδτη μαζύ μέ τόν 
θεΓόν των έδειξαν πολύν ένθουσιασμόν, καΐ έξωδευσαν 
έξ Ιίίων κατά τάς πρώτας ημέρας τ•?)ς επαναστάσεως. 



ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΖΚΟΝΤΡΙΑΝΟΣ 

Έτον άπά τοΟ Κάψα. Ό καπετάνιος οδτος καΐ 
πρΙν αρχίσει ή έπανάστασις ένεργοΟσε καΐ παντοΟ έτρε- 
χε προετοιμάζων τά τοΟ πολέμου. Έκραγείσης δέ τής 
επαναστάσεως ευρέθη κα\ αυτός καΐ έπολέμησε μέ τους 
Δαραίους, ίταν οίτοι ήλθον από τοΟ Δάρα κυνηγοΟντες 
τους Κιαχαγιάδές των. Έπολέμησε μέχρι τέλους τ^ς 
πολιορκίας Τριπολιτσας, εΕς δέ τόν πόλεμον τοΟ Αε^ι- 
δίου έκεΐ έφάνη ίτι ήτο παληκάρι. 



ΠΑΝΑΓΙΟΤΗΣ ΚΟΚΟΝΗΣ 

Έγεννήθη είς το χωρίον Πικέρνι. Υπηρέτησε 



207 



στρατιωτιχώς μέ τους συγχωρίους του κατά τήν πο- 
λιορκίαν τής Τριπολιτσας, καΐ ίδίως κ^χτά τήν θέσ«ν 
Γράναν και Καπνίστραν με τον Δαγρέν 5που κα\ αΐ- 
χμαλωτχσθη, καΐ έλευθερώθη έπειτα μετά τήν άλωσιν 
τής Τριπολιτσας, άκολουΟήσας πάλιν τόν στρατιωτικών 
του βίον. 

ΓΕΟΡΓΙΟΖ ΜΠΗΛΙΑΑΣ 

Οδτος ήτο προ τ•?)ς επαναστάσεως γνωστός διά 
τάς σχέσεις του μέ τους πλέον παληκαράδες Τούρκους. 
Κατηχηθείς δε τά μυστήρια τ•?5ς Εταιρίας πολύ ώφέ- 
λησεν βστερον καΐ μάλιστα τον άοΐδιμον Ζαίμην, διότι 
εις αύτον έξεμυστηρεύετο ίλα τά τών Τούρκων. Υπη- 
ρέτησε δε στρατιωτικώς εις πολλάς μάχας Οπό τον Κο- 
λοκοτρώνη ν, καΐ βπου άλλοΟ ή ανάγκη τόν έκάλει. 
Έπεσε δέ μαχόμενος εναντίον τών Αράβων κατά τήν 
άλωσιν τοΟ Νεοκάστρου 6πό τοΟ Ίμβραήμ: 



ΣΟΤΗΡΟΖ £ΑΡΑΤ£ΟΠΟΤΔΟΣ 

Οδτος έχαιρε τήν άγάπην και τήν έμπιστοσύνην 
τών συμπατριωτών του Τριπολιτσιωτών, και οΐ στρα- 
τιώται τον ήθελαν και τον έγύρευαν νά τον έχουν άρ- 
χηγόν διότι ήρ στρατιωτικός καλός. Έμάχετο πάντοτε 
μέ γενναιότητα εΕς τάς μάχας, καΐ μαζύ με τους συμ- 
πατριώτας του ευρέθη ε!ς τάς ανάγκα^ τοΟ πολέμου καΐ 
κατ'• εξοχήν εΙς τοΟ Δράμαλη. 



208 



βΑΝΑΧΗΧ ΑΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ 

Κατήγετο άπό τόν "Αγιον Βασιλειον. Ύπ^ίρξε 
στρατιωτικός καΐ έβαστοΟσε [χέ τους όπ' αυτόν στρα- 
τιώτας άνωθεν τοΟ βουνοΟ ΖευγαλατιοΟ, τοΟ λεγομένου 
τοΟ Αγίου Νικολάου Βαρσών. Παρευρέθη εΙς τήν πο• 
λιορκίαν τ?)ς Τριπολιτσας κατά τήν ανωτέρω θέσιν, ώς 
και εΙς πολλάς άλλας μάχας κατά τοΟ Δράμαλη καΐ 
άλλοΟ* Τπ?)γε δέ καΐ εις τά Μεγάλα Δερβένια μετά των 
άλλων Τριπολιτσιωτών πρότ•?)ς εΙσβολί)ς τοΟ Δράμαλη. 



ΑΛΕ8Ι01Β ΝΙΚΟΑΟΠΟΤΑΟΣ 

Κατήγετο ίκ Λεβιδίου. Υπηρέτησε δέ στρατιω- 
τικώς, ίζέχων των άλλων καπεταναίων τής πατρίδος 
του καΐ των πέριξ χωρίων, καΐ διά τοΟτο πάντοτε περί 
αυτόν έσυγκεντρόνοντο οΐ στρατιώται άπό τόν Μύτικα 
καΐ πέραν, κα\ εΙς τοΟτο τό μέρος τής επαρχίας έκαμνε 
τόν άρχηγόν. Έπολέμησεν δέ είς πολλάς μάχας, και 
έπεσε μαχόμενος προς τού; *Άραβας κατά τό βουνόν 
Σφαντήρι καΐ Καταβόθρα πλησίον τ?)ς πατρίδος του. 



κολιός μπακοποταοχ 



Οδτος δ στρατιωτικός κατήγετο άίτό τό χωρίον 
Δάρα, και ήτο πολύ γενναΓος, διότι ' είς οποιανδήποτε 
μάχην και άν ε&ρίσκετο διεκρίνετο, έχων πάντοτε τους 
γείτονας του βοηθούς καΐ συμπολεμιστάς. Όταν δέ 
έσκοτώθη δ Παπα Αρσένης Κρέστης εΙς τόν "Αγιον 



209 

Σώστην, κατά τήν {^άχην αυτήν έφάνη ή παληχαριά- 
του, διότι τότε έβοήθησε τον στρατηγόν Νιχήταν και 
οδτως ίλοι έσώθησαν. Κατά δέ τήν πρώτην μάχην τοΟ 
Αεβιδίου έκλείσθη εΙς ενα σπίτι μέ τους γείτονας του, 
έπολέμησε τους Τούρκους καΐ συνετέλεσε καΐ αύτ^ς 
είς τήν νίκην των Ελλήνων. 



ΓΒΟΡΓΑΚΗΣ ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ 

Και οδτος δ καπετάνιος ήτον άπο τοΟ Δάρα• Έ- 
πρωτοφάνη προ τής 25 Μαρτίου, καΐ ΰψωσε σημαίαν. 
Έκυνήγησε τους κεχαγιάδες τοΟ ΓκΙοσοΟ και Παληό- 
πυργου, καΐ άλλους ακόμη Τούρκους εύρεθέντας τότε 
έκεΓ, καΐ τους ύπήγε κυνηγώντας, εως της Τρόκλαις 
τοΟ χωρίου Κάψα, έσκότωσεν ενα τών Όθωμανών, 
τους δέ άλλους κατεδίωξε πολέμων εως εΙς τήν θέσιν 
Κατσάναν, ΈκεΓ ευρέθησαν ΤοΟρκοι καβαλαραίοι πε- 
ρισσότεροι, εγεινε μάχη, καΐ έλαβώθη δ Κουτσομπ- 
ραΐίμης. Ούτος ήτο καβάλα καΐ τό άλογόν του τον 
έπ^γεν εΙς τήν Τριπολιτσαν βπου καΐ απέθανε. ΤοΟτο 
έδωκε φόβον είς τους Τούρκους. Είς δέ τήν μάχην αυ- 
τήν ευρέθησαν καΐ οΐ συγχώριοί του Δημήτριος Τσέ- 
κος, Παναγιώτης Μεγρέμης, Σταμάτης Μπακόπου- 
λος Πανάγος Μονάντερος κα\ Αναγνώστης Λαμπρό- 
πουλος, ΑύτοΙ δέ 5λοι και άλλοι γείτονες των ευρέθη- 
σαν καΐ εΙς τόν πόλεμον τοΟ Λεβιδίου, έκλείσθησαν εΙς 
τά σπίτια καΐ έπολέμησαν μέ κίνδυνον, διότι οΐ ΤοΟρκοι 
έπλησίασαν τά σπίτι, έσκότωσαν τον Άναγνώστην 
Τσαβαρόπουλον, έβαλαν φωτιά εΙς τά σπίτια, ώς καΐ 

14 



210 

εΕς τα άλλα σπίτια ίπου ήσαν οΐ Καλαβρυτινοί κλει- 
σμένοι. Οι ΔαραΓοι εΐίοποιήθησαν άπό τάν άγαν των, 
δ δποΓος ήτον εΙς τα Καλάβρυτα, δια να εβγουν να τον 
προϋπαντήσουν χαΐ τον συνοδεύσουν μέ τα δπλα των 
άπά το γεφύρι τοΟ Άμπίμπαγα, άλλ' αύτο\ άντΙ να 
υπάγουν εΙς το κάλεσμα τοΟ άγδ των, έκυνήγησαν 
τους κεχαγιάδες των. Πόσην άνυπομονησίαν τότε είχον 
οΐ Έλληνες, δέν εβλεπον τήν ώραν να επαναστατή- 
σουν. Μάλιστα δ Μωρίας είχε παραψηθί) άπό τήν τυ- 
ραννίαν. 



ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑ ΚΟΣΤΑΣ 

Οίϋτος επίσης κατήγετο άπό τοΟ Δάρα. Υπήρξε 
σωματοφύλακας τοΟ Κολοκοτρώνη, ωσαύτως κα\ δ 
Γιαννάκος Κούρας, βστις άφοΟ πολύν καιρόν ύπηρέτη- 
σεν ύπό τόν Γεροκολοκοτρώνην, έπειτα ήκολούθησε τον 
στρατηγόν ΓενναΓον. ΚαΙ οί δύω οδτοι παρευρέθησαν 
εις πολλάς μάχας μέχρι τέλους τοΟ αγώνος, καΐ υπη- 
ρέτησαν μέ ζήλον καΐ γενναιότητα. 



ΝΙΚΟΑΗΣ ΘΕΟΔΟΡΟΠΟΤΑΟΣ 

Ούτος δ μετονομασθείς και Πύρλας κατήγετο έκ 
Τριπόλεως. Εόρίσκετο πάντοτε εΙς τους πολέμους, ώς 
εΕς τήν πολιορκίαν τής Ιδιαιτέρας του πατρίδος, καΐ 
μετά ταΟτα εΙς τήν Αργολίδα κατά τήν είσβολήν τοΟ 
Δράμαλη, ίπου ευρέθη μετά των άλλων Τριπολιτσιω- 
τών ύπό τόν στρατηγόν Πλαπούταν κατά τάς θέσεΊς 



211 

Σχοινοχώρι καΐ "Ακοβαν δπκτθεν τοΟ Παλαιοχάστρου 
*Άργους, πολεμοΟντες τον τρομερον Δράμαλη μέχρι 

τ?)ς χαταστροφί]ς του. Υπηρέτησε δέ χαΐ αυτός μέ ζί]- 
λον καΐ γενναιότητα. 

ΜΙΧΑΗΛ ΚΟΤΧΟΝΟΠΟΤΑΟΣ 

ΚαΙ οδτος ήτον άπό τήν Τριπολιτσαν καΐ έπολέ- 
μησε κατά τήν πολιορκ(αν αότ?)ς. Έπειτα ύπ^γεν εΙς 
τήν πολιορκίαν τοΟ Ναυπλ(ου προ τής είσβολ•?)ς τοΟ 
Δράμαλη, ίγων μικρόν σώμα οττρατιωτών. Μετά £έ 
τήν είσβολήν τοΟ Δράμαλη οί Τριπολιτσιώται ίλοι έξ• 
εστράτευσαν κατά τήν θέσιν Πόρταις καΐ Ν^οχωράκι. 
Αυτόν εδρεν δ στρατηγός Κολοκοτρώνης περνών άπο 
της ΚαρυαΓς και το Νίοχωράκι, δ δποίος εδειξεν εΕς τον 
άρχηγόν τήν θέσιν, βπουοί στρατιώται έστέκοντο, και 
οδτος τότε τους ώδήγησε νά υπάγουν εΙς τον στρατη- 
γόν Πλαπούταν κατά το Σχοινοχώρι, ΈντεΟθεν δ Κο- 
λοκοτρώνης εστειλεν οπίσω τόνΒάρβογλην διά τροφάς. 
Ό Κοτσονόπουλος παρηκολούθησε τόν Πλαπούταν μέ- 
χρι τής πτώσεως τοΟ Ναυπλίου. 



ΠΑΝΑΓΙΟΤΗ£ ΛΡΒΑΑΗΧ 

Ήτον άπό τήν Τριπολιτσαν κα\• έκεΓ έμπορεύετο. 
*ΑφοΟ δέ κατηχήθη εΙς τό μυστήριον τής Φιλικής 
Εταιρίας, εγεινε τόσον ζηλωτής, ώστε παρήτησεν 
βλας τάς έμπορικάς του υποθέσεις, καΐ ύπήγεν εΙς τάς 
νήσους Τδραν και Σπέτσας διά νά κατήχηση τους έκεΓ 

Ί4* 



212 

νησιώτας. Κα\ χατά τοΟτο [χονον εΙς Σπέτσας έπέτυ- 
χεν, εΙς δέ τήν Τδραν όλίγην έδωκαν άξ(αν εΙς τους λό- 
γους του• Είς δέ τήν πατρίδα του έγενίκευσε τήν έται- 
ρίαν. Κατά τα (^ιέσα δέ τοΟ Δεκεμβρίου 1820, έγώ εΐ- 
δον αύτον τόσον πολύ ενθουσιώδη, ώστε δέν ηθέλησα 
να τον πλησιάσω ώς πολύ έπικίνδυνον• Ε!ς τήν Τριπο- 
λιτσαν έγώ έπροσποιούμην, βτι είμαι Ιατρός. Προ έμοΟ 
δέ είχεν έλθει δ Γεώργιος Κοτσάκης έξ *Αλωνισταίνης 
άπό τήν Όδησσόν, τοΟ δποίου τήν κεφαλήν δ Άρβά- 
λης έ φούσκωσε, και ίστις εννοηθείς άπό τους Τούρ- 
κους αμέσως ήλλαξε τά ενδύματα του και έφόρεσε στο- 
λήν Άγγλικήν. ΤοΟτον έγώ έφυγάδευσα, άλλ' έξ αί- 
τιας του παρεφύλαττον καΐ έμέ οί ΧοΟρκοι' μάλιστα 
δέ μέ άνεγνώρισεν δ σπαχ^Ις των Μαγουλιάνων Άχμου- 
σαγας Τσιτόγλους, και ένεκα τούτου έκτοτε ήναγκά- 
σθην και έφόρεσα Ύδρέϊκα ενδύματα διά νά φανώ, 6τ\ 
εΤμαι τακτικός και ανήκω εΙς τον στόλον, καΐ ούτω δι- 
έφυγον τήν προσοχήν τών Τούρκων. 

Τον δέ Άρβάλην διά τον ένθουσιασμόν του οΐ άν- 
θρωποι τον ύπώπτευον μήπως τολμήσγ) και κατήχηση 
κα\ αυτόν τόν Πασαν τοΟ τόπου, καΐ ώς έκ τούτου 
πλέον δέν τόν έπλησίαζον. Έν τούτοις έβγήκε πρ\ν 
άπό τήν Τριπολιτσαν, ύπήγεν είς τά Καλάβρυτα κάΙ 
παρεκίνησε τόν Σωτήρην Χαραλάμπην, τόν Σ. θεοχα• 
ρόπουλον, τοώς Πετιμεζαίους καΐ λοιπούς, κα\ ήλθον 
εΙς τό Αεβίδι ίπου εγεινεν ή πρώτη μάχη. Έδαπάνησε 
δέ έξ ιδίων διά τάς άνάγκας τής πατρίδος. 

Είς τά Τρίκορφα κατά τήν πολιορκίαν τ•?|ς Τρι- 
πολιτσας εύρίσκετο δ σύλλογος βλων τών έμπορων της 



213 ' 

πόλεως. Οδτοι άφοΟ όφ-^Ιχαν βλην τήν περιουσ(αν των 
χα\ τα παιδιά των άχέμη εις χεΓρας τών Τούρκων, 
έφυγαν καΐ είχον τήν φροντίδα να προμιηθευωνται τα 
όναγχαΓα είς τον πόλεμον. Το αυτέ προσέτι έγένετο 
χα\ εΙς τα Βέρβαινα, διότι χα\ έχεΓ ήσαν άπό Λυτούς 
χαΐ έξώδευον έξ ίδ(ων. Ή οίχογένεια τών Αντωνόπου- 
λων εύρίσχοντο παντοΟ. Είς το 'Άργος ήτον δ Σταμα- 
τέλος, ίστις έγένετο χαιτιληρεξούσιοςεΐςτάς Εθνοσυν- 
ελεύσεις, εΙς δέ τήν Τριπολιτσαν δ Κωνσταντίνος, ίστις 
ύπ•?|ρξε πολιτικός έχων ύπόληψιν παρά τοΓς τότε άρ- 
χηγοΓς χαΐ χαπεταναίοις καΐ κατ* έζοχήν παρά τφ Δ. 
Υψηλάντη καΐ θ. Κολοκοτρώνη. Εθρ(σκοντο δέ και 
άλλοι άπο αυτούς εΙς τήν Μεσσηνίαν, τάς Καλάμας 
χαΐ εΙς τέ Νησί. Οΐ δέ αδελφοί Γαλανόπουλοι, οι α- 
δελφοί ΣαρδελαΓοι Σωτ'?)ρος καΐ Προκοπής, οί αδελφοί 
Γιαννακόπουλοι Παναγιώτης και Γεώργιος, δ Βασίλειος 
Αθανασόπουλος, δ Δημήτριος Ααγοπάτης, καΐ λοιποί 
έμποροι, βλοι οδτοι συνεισέφερον ί,τι καΐ ίσα έκαστος 
έδύνατο κατά τήν πολιορκίαν τής πατρίδος των Τριπο- 
λιτσας. Κατόπιν δέ μετά τήν άλωσίν της έσύστησαν 
μεταξύ των το σύστημα τοΟ τόπου των, και έζήτησαν 
άπέ τον θ. Κολοκοτρώνην νά τους δώση τον υίόν του 
Πάνον προς διατήρησιν της τάξεως και τ?|ς ησυχίας 
τής πόλεως. Όλους τους ανωτέρω ή Πελοποννησιακή 
Γερουσία μετεχειρίσθη εΙς διαφόρους υπηρεσίας πολι- 
τικάς, ε!ς εισπράξεις χρημάτων και προμήθειαν τροφών. 



214 



ΑΝΑΓΝΟΐ:ΤΗ£ ΡΟΝΤΟΠΟΤΑΟΣ 

Και οδτος κατήγετο έχ Τριπόλεως, και υπηρέ- 
τησε πολιτικώς τήν πατρίδα βοηθών το φροντιστήριον 
τών Βερβαίνων. Μετά δέ τήν συστασιν τίΐς Γερουσίας 
διωρ(σθη φροντιστής τών τροφών εΙς τους Αφεντικούς 
Μύλους. 



ΠΑΝΑΓΙΟΤΗΐ: ΠΑΠΛΑΑΚΗΣ 

Ήτον και οδτος άπό τήν Τριπολιτσαν, έμπορος 
το επάγγελμα* υπηρέτησε δέ πολιτικώς εις το τοπικον 
σύστημα, ώς έφορος καΐ δημογέροντας, διά το εύϋπό- 
ληπτον δέ τοΟ χαρακτ•?)ρ6ς του, ή Γερουσία μετεχειρί- 
σθη αΟτον, εΙς τήν είσπραξιν χρημάτων, καΐ διά τά 
κανδήλια τών εκκλησιών, τά δποΓα έχρησίμευσαν εΙς 
τάς άνάγκας τοΟ πολέμου. 



ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΜΕΝΤΣΡΟΣ 

Οδτος κατήγετο έκ Κεφαλληνίας, αποκατασταθείς 
προ τής επαναστάσεως εΙς Τριπολιτσαν, έπαγγελόμε- 
νος τον ίατρον. Έκρατήθη εντός τής πόλεως άπό τους 
Τούρκους, και μετά τήν άλωσιν όπηρέτησεν ώς επι- 
στήμων ιατρός τήν πατρίδα, διότι κατά τήν τότε μετά 
τήν άλωσιν έλθοΟσαν νόσον έχρησίμευσε πολύ σώζων 
τους άσθενήσαντας Έλληνας στρατιωτικούς και πολι- 
τικούς. 



215 



ΙΟΑΝΝΗ2 ΛΕΛΑΚΗΣ 



Οδτος ί^εΧχε των λοιπών Τριπολιτσιωτών ώς πο- 
λιτικός. Είχε πολλήν ύποληψιν και έ[^ιπιστοσύνη^^ 
πλησίον τοΟ θ. Κολοκοτρώνη, έφρόντιζε δέ καΐ έπρο- 
σπάθει υπέρ τοΟ κοινοΟ δσάκις ύτΓ?)ρχεν ανάγκη. 



ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΒΤΡΟΚΟΠΗΣ 



Κατήγετο έκ τί)ς Τριπόλεως. Προ τί)ς επαναστά- 
σεως κατά τον [}ΐί|να Ίανουάριον τοΟ 1821 έπαν•?)λθεν 
άπό τήν Κωνσταντίνο ύπολιν, ίπου τον εΐχε στείλει το 
κοινόν τΨ^ς πόλεως να ζητήσγ) άπό τον Πατριάρχην 
αρχιερέα τοΟ τόπου, διότι είχον γεννηθ^ σκάνδαλα εκ- 
κλησιαστικά διά τό στεφάνωμα τοΟ Διάκου Καρυτσώ- 
τη, καΐ ένεκα τούτου εΤχον εξορίσει τον υπάρχοντα 
πρότερον αρχιερέα. Άλλ' δ Πετροκόπης άντι νά φέρη 
αρχιερέα, εφερεν ενα Κατ?)ν, καταγόμενον άπό τά 
Ιωάννινα, δ δέ τόπος Ιμαθεν, ίτι έρχεται δ Πετροκό- 
πης κα\ ήτοιμιάζοντο νά ύποδεχθοΟν τόν αρχιερέα τον 
δποΓον ένόμιζον δτι εφερεν, άλλ' αΓφνης είδον τόν Κα- 
τρίν άντΙ άρχιερέως. Έν τοσουτφ δ Κατ•?)ς αύτος έστά- 
θη ώφέλΐ(Λος εις τάς αρχάς τ^ίς Τουρκικ•?)ς ανωμαλίας, 
6τε οΐ ΤοΟρκοι απεφάσισαν νά κόψουν ίλους τους χρι- 
στιανούς τής Τριπολιτσας, διότι δέν ηθέλησε νά έκδώ- 
ση τόν φ εφ τ αν, διότι χωρίς φ εφτά ν οί ΤοΟρκοι δέν 
έδύναντο νά σκοτώσουν πολλούς, επειδή απαιτείτο ά- 
δεια γραπτή διά νά δικαιολογηθοΟν εΙς τον Σουλτάνον. 
Τον Κατρίν αύτον, ίταν οί Έλληνες επήραν τήν Τρί" 



216 



πολιτσαν, τον έφύλαξαν, τον έπεριποιήθησαν ώς καλόν 
άνθρωπον, χαΐ τον έστειλαν εΙς την πατρίδα του. 

Μετά τήν έπανάστασιν δ Πετροκόπης υπηρέτησε 
τήν πατρίδα στρατιωτικώς. 



ΠΑΝΑΓΙΟΤΗ£ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΤΑΟΣ 

ΚαΙ ούτος επίσης ήτο Τριπολιτσιώτης, έπανελ- 
θών δέ άπέ τήν Άνατολήν παρηκολούθησε κατά τήν 
έπανάστασιν ώς στρατιωτικός τόν στρατήγόν Στάϊκον 
Σταϊκόπουλον και ύπηρέτησεν Οπό τάς διαταγάς του 
εΙς δλας τάς μάχας τ^ς πολιορκίας τοΟ Ναυπλίου, κα\ 
άλλοΟ μέχρι τέλους τί)ς επαναστάσεως. 



ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΚρΥΡΟΥ£ΟΠΟΥΛΟ£ 

Οδτος ωσαύτως κατήγετο άπό τήν Τριπολιτσαγ. 
Έπανελθών δέ άπό τήν Κωνσταντινούπολιν κατά τάς 
αρχάς τ^ς επαναστάσεως υπηρετεί διά τοΟ καλάμου 
του τήν πατρίδα. Μετά δέ τήν σύστασιν τής Γερουσίας 
τής Πελοποννήσου έπέρασεν εΙς τό γραφείόν της κα\ 
είργάζετο ύπό τόν Σπηλιάδην, κατόπιν δέ έξηκολούθει 
υπηρετών εΙς τά γραφεία τ?|ς Κυβερνήσεως τοΟ αγώ- 
νος, στελλόμενος και εις άλλας πολιτικάς υπηρεσίας. 



ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΓΒΟΡΓΙΑΑΗΣ 

Οδτος έπανελθών άπό τήν Όδησσόν ύπηρέτησεν 



217 

εΙς τό γραφεΓον τ9)ς Γερουσίας ώς γραμματεύς, χαι ώς 
τοιοατος επίσης υπηρετεί εΙς δλα τα γραφεία τί)ς τότε 
Κυβερνήσεως. Είχομεν δέ ανάγκην τοιούτων γραμμα- 
τικών, διότι τότε ήσαν σπάνιοι οΐ γνωρίζοντες γράμ- 
ματα, καΐ έθεωροΟντο έκ τών πρώτων υπαλλήλων. 



ΙΟΑΝΝΗΧ ΜΛΝΙΑΤΟΠΟΥΑΟ£ 

Κατήγετο έκ Τριπόλεως. Έπανελθών δέ άπο τήν 
Άνατολήν, υπηρέτησε στρατιωτικώς και πολιτικώς 
μετά τοΟ συγγενοΟς του Αντώνη Κολοκοτρώνη, τόν 
δΐιοΓον παρηκολούθει καΐ τοΟ έκαμνε καΐ τον γραμμα- 
τικόν• Ευρέθη ε!ς τήν περίφημον μάχην τοΟ Δερβενα- 
κίου, και ούδεΙς άλλος από καμμίαν άλλη ν έπαρχίαν 
εδρέθη τότε εκεί. 



ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΕΑΟΠΙΑΑΣ 

Οδτος ήτον Ιατρός κα\ κατήγετο άπό τα Ιωάννινα 
τ•?)ς Ηπείρου. Προ τοΟ 1818 εΤχεν έλθει εΙς τήν Πελο- 
πόννησον και έκαμνε τον άπόστολον τ^ς Εταιρίας τών 
Φιλικών. Είς τήν Ζάκυνθον δέ έφαίνετο αποκαταστη- 
μένος, διότι ήτο πολύ σχετικός τοΟ στρατηγοΟ θ. Κο- 
λοκοτρώνη, ώς Ιατρός τών έκεΓ στρατευμάτων και της 
οΙκογενείας του. Δια δέ τήν τιμιότητα και τον πατριω- 
τισμόν του άπό βλους ήγαπατο. Κατά τάς αρχάς τής 
επαναστάσεως πολύ έχρησίμευσεν, ευρεθείς εΙς τάς 
επαρχίας της Αρκαδίας και τοΟ Φαναρίου, καΐ μετά 
τών κατοίκων τούτων τών επαρχιών κατά πρώτον 



218 

έστράτευσε. Κατόπιν ήλβεν εΙς την Καρύταιναν. Αυ- 
τός πρώτος έχαμε σφραγΓδα μαχρουλήν ωσάν δάχτυ- 
λον, ή όποια έφερε χαραγμένα τα γράμματα « ελευθε- 
ρία ή θάνατος», χα\ δι' αότ•?)ς έσφράγιζε τα μιαγαζεΓα 
τών Τούρχων δια να χρησιμεύσουν τα έν αύτοΓς πράγ- 
ματα εις τροφήν τών στρατιωτών, τα δποΓα δστερα τα 
παρέλαβεν ή Έφορειά τοΟ Κανέλου Δεληγιάννη. Τπε- 
γράφετο δέ με τέν βαθμόν « δ Ντεριτόρος τοΟστρατοΟ » . 
Επειδή δέ, ώς είπομεν, έκαμνε τον άπόστολον, έγνωρί- 
ζετο εις πολλάς επαρχίας τΫ)ς Πελοποννήσου, χαι έχαιρε 
δια τοΟτο πολλήν ύπόληψιν,τόνέσέβοντο δέοί άνθρωποι 
ώς ίατρέν χαι ώς χαλόν πατριώτην. Πολύ πιστός έστάθη 
εΙς τους Πελοποννησίους χα\ υπήρξε φίλος αυτών, χα\ 
χατ' έζοχήν μέ τον θ. Κολοκοτρώνη ν, διότι πολλοί τών 
συμπατριωτώντου τον έζήτησαν να όπάγη μϊ το μέρος 
των, άλλ' αυτές δέν ηθέλησε να δεχθή άπό αυτούς χαμ- 
μίανβοήθειαν, τόν δέ Ί. Κωλέτην, 5στις τοΟ ύπέσχετο 
αν τραβηχθή άπό τον Κολοχοτρώνην, νά τοΟ δώση 
οποιανδήποτε ύπηρεσίαν ήθελε, δέν ήθελε νά τόν ϊδη 
οδτε ζωγραφιστόν, χαΐ χατά τοΟτο έφύλαξεχατά γράμ- 
μα τόν στίχον τοΟ μακαρίτου Βιλαρα, έθνικοΟ ποιητοΟ 
δ δποϊος ελεγεν* «Ιωάννης δ Κωλέτης, δ πλειό ψεύ- 
της καΐ σερέτης» 

ΑΑΕΑΦΟΙ ΠΟΤΡΝΑΡΑΙΟΙ 

Οΰτοι μετά τοΟ περίφημου Παπαγεώργη ήσαν οί 
καπεταναίοι τοΟ χωρίου τωνΠερθώρι, κα\ ώνομάζοντο 
Παναγιώτης και Γεώργιος• Κατά διαταγήν δέ τοΟ θ. 
Κολοκοτρώνη οί δύω οΰτοι αδελφοί εΤχον τήν φροντίδα 



219 

τ^ς φυλαχ'Τ^ς (βάρδιας), ή δποία έστέχετο επάνω εΙς το 
βουνόν τ^ς Επάνω Χρέπας λεγόμενον. *Άναυαν φωτι- 
α?ς δια να έβγαίνη καΐ ύψοΟται δ καπνός, δ δποΓος ήτο 
τό σύνθημα, δια τοΟ δποίου είδοποιεΓτο το στρατόπεδον 
τοΟ Κολοκοτρώνη καΐ λοιπών, καΐ δια να μανθάνουν 
οί άνθρωποι,βτι έβγ?)καν οΐ ΤοΟρκοι άπό τήν Τριπολιτ- 
σδν, καΐ τοιουτοτρόπως να φροντίζουν περί τί)ς ασφα- 
λείας τώνοΐκογενειών των. Έσαν δέ ώρισμένοι οΐ φανοί 
δια κάθε δρόμον, τον δποΓον οΐ ΤοΟρκοι έπορεύοντο'π.χ. 
δια το Βαλτέτσι δύω, δια τα Καλάβρυτα τέσσαρες δια 
το Ναύπλιον ένας, καΐ οδτω καθ'έξγ)ς. ΤοΟτο δέ έγένετο 
κατ* αρχάς, ίτε οΐ Έλληνες ήσαν στρατοπεδευμένοι 
εΙς το Χρυσοβίτσι, τήν Πιάνα, Βαλτέτσι κα\ Ζαράκοβα, 
και έπλησίασαν τήν πολιορκίαν τής Τριπολιτσάς. Οί 
ΠουρναραΓοι ύτηρέτησαν κατά τήν πολιορκίαν ταύτην 
πολεμοΟντες γενναίως μέχρι τής αλώσεως, έπειτα δέ 
έπολέμησαν και εΙς τους πολέμους κατά τοΟ Δράμαλη, 
καΐ άλλοΟ. Ό Παπαγεώργης μάλιστα παντοΟ έτρεχε 
πολέμων, ύπήγε καΐ εΙς τήν Τούμελην και άνεγνωρί- 
σθη παληκάρι* έπεσε δέ μαχόμενος ένδοξως κατά τοΟ 
Ίμβραήμ εις το αύτο ταμποΟρι καΐ αγκαλιά μετά τοΟ 
ένδοξου άρχιμανδρίτου Φλέσα κατά τήν θέσιν Μανιάκι 
τής Μεσσηνίας. 



£ΑΡΑΝΤΟ£ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟ£ 

Ό καπετάνιος οδτος πατρίδα είχε το Βαλτέτσι, 
^Υπηρέτησε δέ στρατιωτικώς, εύρεθε\ς είς πολλάς μά- 
χας καΐ μάλιστα είς ίκείνην τής πατρίδος του. ΤοΟτον 



220 



δ Κολοκοτρώνης έστειλε τήν νύχτα μετά πολλών άλ- 
λων εΙς τους κλεισμένους άπό τους Τούρκους Έλληνας 
εντός τοΟ χωρ(ου, και ε^ωκεν εις αυτούς τρόφιμα και 
πολεμεφόδια. Πάντοτε παρηκολούθει τον Κολοκοιίρώ- 
νην, άλλα καΐ τον ΓενναΓον, ευρισκόμενος εΙς "βλους 
τους κινδύνους. 



ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΑΒΑΦΟΙ ΡΑΒΒΑΙΟΤΑΙ 

Ούτοι κατήγοντο άπο το χωρίον Τσιτϊίανά, και 
κατ* αρχάς παρεκίνουν τους χωριανούς των να επα- 
ναστατήσουν, και πολύ έκοπίασαν νά τους πείσουν νά 
διακόψουν τάς μετά των Τούρκων σχέσεις των και ΐδ(ως 
μέ τον άγδν των Σεχνετσίπην. Μετά δέ ταΟτα υπηρέ- 
τησαν τον αγώνα μέχρι της έντελοΟς τοΟ Έθνους απο- 
καταστάσεως. 



ΚΟΝΣΤΑΝΤΗΣ ΚΑΡΟΝΗΣ 



Έτον μέλος τ?)ς ανωτέρω οΙκογενείας τών Τε- 
βελιωτών και καπετάνιος τοΟ αύτοΟ χωρίου Τσιπιανά. 
Υπηρέτησε δέ στρατιωτικώς κατά τήν πολιορκίαν τής 
Τριπολιτσας, και μάλιστα είς τήν μάχην τής Γράνας 
και Καπνίστρας δπου έκινδύνευσεν εντός τί^ς σπηλιάς 
μετά τοΟ Δαγρέ και τών λοιπών συντρόφων του. Πα- 
ρευρέθη δέ μαχόμενος καΐ είς άλλας πολιορκίας και 
ιδίως κατά τοΟ Δράμαλη μέχρι τής καταστροφής του. 



221 



ΚΟΝ£ΤΑΝΤΙΝΟ£ ▲ΙΑΜΑΝΤΟΠΟΤΔΟΧ 

Κατήγετο άπό τα Άγιωργίτικα, καΐ έπολέμιησε 
μιέ ζί)λον κα\ γενναιότητα κατ' αρχάς εΙς τήν πολιορ- 
κίαν τί)ς Τριπολιτσας έχων ύπό τήν δδηγίαν του τους 
χωριανούς του, κα\ ήτο πάντοτε [χαζύ ριέ τον άρχηγον 
τί^ς Κυνουρίας Παναγιώτη ν Ζαφειρόπουλον. *Ητον εΙς 
τον "Άγιον Σώστην ριετά τήν έκεΛεν άναχώρησιν τών 
*Αγιοπετριτών δια να τοποθετηθοΟν εις τήν Βολιμήν, 
ώς και δ Μί)τρος Μπαριπανικολός, από τήν Μπερτσο- 
βαν μΙ τους γείτονας του, δ καπετάνιος τοΟ χωρίου 
ΣτενοΟ Πέτρος Μπακο^-^ίριος, δ καπετάν Αάμιπρος Τι- 
ζιώτης, έχων καΐ αυτές τους γείτονας του, καΐ ών ανώ- 
τερος δλων εκείνων τών χωρίων τοΟ Κάμπου, καθώς 
κα\ ο( ΣβολαΓοι 5λοι Τριιιίλιτσιώται. Οδτοι 6λοι 
έπιασαν τά Λιθαράκια κοντά είς τοΟ Κεφάλα το ταμ- 
ποΟρι, κα\ ευρέθησαν εΙς τάς γενομένας^^μάχας διαρ- 
κούσης τί)ς πολιορκίας τί)ς Τριπολιτσας. Έπειτα δέ 
εγειναν συνεργοί μέ τους Τσάκωνας εΙς τήν εφοδον τ?)ς 
πόλεως, ευρέθησαν δέ καΐ εΙς τάς Πάτρας κατά τήν 
έκεϊ μάχην τής 9 Μαρτίου αρχηγών έχοντες ίλοι τόν 
Γεώργιον Σέκερην. Τστερον δέ κατά τάς αρχάς τοΟ 
Μαΐίου άνεχώρησαν εκείθεν καΐ ύπί)γον είς τά Μεγάλα 
Δερβένια μετά πολλών άλλων συνεπαρχιωτών των, 
δπόθεν είοον τέν στρατόν τοΟ Δράμαλη έρχόμενον εΙς 
τήν Πελοποννησον, καΐ εφυγον αρχηγοί καΐ στρατιώ- 
ται. Μετά δέ ταΟτα ελαβον μέρος εΙς τους πολέμους 
κατά τοΟ Δράμαλη κατά τήν Αργολίδα ύπό τάς δια- 
ταγάς τοΟ στρατηγοΟ Πλαπούτα, κατόπιν ύπήγον εΙς 



222 



τόν "Αγιον Βασίλειον και Κλένιαν ίπου 6 αρχηγός των 

Σέκερης άπέθανεν. 



ΑΑΕΑΦΟΙ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΙ 

Οΰτοι ώνοριάζοντο Ευθύμιος, Μίίτρος κα\ Ανα- 
στάσιος και ήσαν Τριπολιτσιώται, έριπειροχειροΟργοι 
δέ τέ επάγγελμα. Έκ τούτων δέ τον μέν ΕΟθύμιον 
έκράτησαν οί ΤοΟρκοι εντός τί)ς Τριπολιτσας ώς Ια- 
τρόν, οΐ δέ δύω άλλοι αδελφοί ήσαν εΙς τα στρατόπεδα, 
πολεμοΟντες και Ιατρεύοντες τους πληγωμένους. Μετά 
δέ τήν άλωσιν τί)ς Τριπολιτσας δ Ευθύμιος ελευθερω- 
θείς έξηκολούθει τήν χειρουργικήν του τέχνην ε!ς τους 
πληγωμένους Έλληνας γενόμενος πολύ χρήσιμος κατά 
τοΟτο. # 



ΜΙΧΑΛΗΣ ΒΑΑΧΟΚΕΡΑΣΙΟΤΗΣ 

Ό καπετάνιος ούτος ύπηρέτησεν ώς στρατιωτικός 
καθ* βλον τό διάστημα τής πολιορκίας τ•?)ς Τρίπολι- 
τσας, έπειτα ευρέθη εΙς πολλάς άλλας μάχας* 6πήγε 
δέ καΐ εΙς τά Μεγάλα Δερβένια μετά τοΟ 'Ρήγα Πα- 
λαμήδη κα\ τοΟ Γ. Σέκερη άρχηγοΟντος. Φεύγων δέ 
από τά Δερβένια μετά των άλλων , έφονεύθη άπό τόν 
στρατόν τοΟ Δράμαλη όταν οδτος είσέβαλλεν εΙς τήν 
Πελοπόνντσον. 



ΓΙΑΝΝΑΚΑΐ: ΑΠΟΣΤΟΑΟΠΟΥΛΟΣ 

Τπγ)ρχε και οδτος άπό τήν Βλαχοκερασιάν. Έτο 



223 



καπετάνιος, χαΐ.έπολέμησε μέ τους γείτονας του είς 
τήν πολιορχίαν τ^Ις Τριπολιτσας. Παραχολου^ών δέ 
πάντοτε τον Κολοκοτρώνην ευρέθη εΙς πολλάς {χάχας, 
ώς χαΐ εΙς τάς Πάτρας, καΐ κατά τήν είσβολήν τοΟ 
Δράμαλη χαΐ άλλοΟ ίπου χαΐ δ Κολοκοτρώνης. 



ΓΒΟΡΓΙΟΣ ΓΑΛΗΣ 

Έγεννήθη εΙς τά Βαλτέτσι,^ καΐ όπηρέτησεν ώς 
στρατιωτικός μέ τους συγχωρίους του κατά τήν πο- 
λιορκίαν τ^Ις Τριπολιτσας. Ευρέθη δέ καΐ είς τήν πε- 
ρίφημον μάχην τοΟ χωρίου του, κλεισμένος μέσα μετά 
πολλών άλλων γειτόνων καΐ συνεπαρχιωτών του Τρι- 
πολιτσιωτών, βπου γενναίως ^ολέμησεν. Έπολέμησε 
£έ και είς άλλας μάχας, καΐ μάλιστα κατά τοΟ Δρά- 
μαλη είς Δερβενάκι κα\ κατά τήν "Άκοβα, ίπου καΐ 
έπεσε μαχόμενος άρχηγοΟντος τοΟ Γ. Σέκερη. 



ΑΝΑΓΝΟ£ΤΗ£ ΑΕΛΑΚΗ£ 

Κατήγετο άπό τήν Τριπολιτσαν. Ήκολούθησε 
τάν Πάνον θ. Κολοκοτρώνην καΐ ήτον αχώριστος άπό 
αυτόν. Υπηρέτησε δέ τήν πατρίδα πολέμων, και κά- 
μνων χαΐ χρέη είς τήν πολιτοφυλακήν τί)ς Γερουσίας, 
διότι δ αρχηγός του Πάνος ήτο χιλίαρχος πολιτάρχης 
της Πελοποννησιακί)ς Γερουσίας. 



224 



ΓΚΟΡΓΙΟΧ ΡΒΒΕΛίαΤΗΣ 



Οδτος έπανελθών άπό τήν Άνατολήν κατ' αρχάς 
τ?)ς επαναστάσεως, νέος τότε ών παρηκολούθησε τον 
άν£ρε7ον Κολιαν Μπακοπουλον όπό τοΟ Δάρα. Παρευ- 
ρέθη εΙς τους πολέμιους, βσους έκαμε καΐ δ καπετάνιος 
του. Τστερα δέ (χονος έλαβε στρατιώτας καΐ έβγί)κεν 
εξω εΙς τήν Τούμελην, καΐ έλαβε (χέρος εΙς τους έκεΓ 
πολέμους, καΐ κατόπιν εΙς τήν ίκστρατειαν τοΟ *Ριχάρ* 
δου Τσούρτς έστράτευσε και αυτός• Μετά δέ ταΟτα 
πάλιν (χέ τάς χιλιαρχίας τάς τότε έπ\ τοΟ Κυβερνήτου, 
έστράτευσε ύπό τάς διαταγάς τοΟ Διονυσίου Εύμορφο- 
πουλου στραταρχοΟντος τοΟ πρίγκηπος Δ.Τψηλάντου. 
Υπηρέτησε παντοΟ κα\ πάντοτε μέ γενναιότητα, μά- 
λιστα δέ κατά τήν έποχήν τών *Αράβων εΙς τους Ά- 
βαρίνους έλαβώθη ελαφρά εΙς το χέρι, και έπειτα πά- 
λιν εΙς τήν μάχην τής Τραμπάλας έπληγώθη εΙς το 
άλλο χέρι καΐ έμενε κουλός διά κάμποσο'ν καιρόν έως 
5του ίατρευθη. 



ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΙ: 

Οδτος ήτον Έταιριστής καΐ έχρημάτισε άργυρα- 
μοιβός (σαράφης) τοΟ σατράπου τής Πελοποννήσου 
Χουρσήτ πάσα. Μετά δέ τήν άρνησιν τοΟ Κουγια νά 
γε(νη έταιριστής κα\ νά βοηθήση τόν αγώνα, οί μυη- 
θέντες τά μυστήρια τής Φιλικής Έταιρ(ας απεφάσισαν 
καΐ διώρισαντόν Κυριακόπουλον νά κατασκοπεύη τους 
Τούρκους, καΐ νά δδηγή τούί αδελφούς, το δποΓον καΐ 



225 

έγένετο. "Άλλα κατόπιν φωραθείς έφονεύθη κατά δια- 
ταγήν τοΟ τοποτηρητοΟ τοΟ σατράπου, το δέ σώμα 
του έσύρθη δια της αγοράς, και έπειτα έρρίφθη εντός 
φρέατος. 



ΕΠΑΡΧΙΑ ΑΓΙΟΤ ΠΕΤΡΟΓ 



αναγνώστης κονδακης 

Οδτος μέ βλην του τήν πολυμελή συγγένειαν 
κατά τάς αρχάς τί)ς επαναστάσεως έλαβε τά δπλα και 
πρώτος έφάνη εις τήν πατρίδα του, πρώτος δέ αυτός 
των άλλων έξεστράτευσεν εις τά Βέρβαινα. Συνεισέφε- 
ρεν έξοδα και κατέβαλε κόπους διά τήν σύστασιν και τήν 
τάξιν τοΟ έκεΐ στρατοπέδου και το φροντιστήριον αύ- 
τοΟ. Υπηρέτησε δέ στρατιωτικώς κα\ πολιτικώς καθ' 
δλην τήν πολιορκίαν τ?)ς Τριπολιτσας, και κατά τά 
Δραμαλικά γενόμενος πληρεξούσιος και βουλευτής. 



ΑΝΑΡΕΑΣ ΚΟΝΑΑΚΗΣ 

Έτον υίος τοΟ ανωτέρω. Έδείχθη χαλές στρα- 
τιωτικός και γενναΓος, ύπηρετήτας είς τήν πολιορκίαν 
της Τριπολιτσας. Τπήγε δέ και έκτος τής Πελοποννή- 
σου ύπό τάς διαταγάς τοΟ στρατηγοΟ Νικήτα Σταμα- 
τελοπούλου και τοΟ άρχηγοΟ της Επαρχίας Π. Ζαφει- 
ροτυούλου. Επίσης έλαβε μέρος κα\ είς τάς μάχας ^ατά 

15 



226 



τοΟ Δράμιαλη μέχρι τί)ς καταστρο(ρί)ς του, ώς χα\ εΙς 
τους πολεμίους κατά των Αράβων κα\ πάντοτε Ιπαι- 
νέθη ώς παληκάρι. 



ΚαΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΖΑΦΕΙΡΟΠΟΤΑΟΧ 

Κατήγετο άπό τον Άγιάννην. Υπηρέτησε δέ πο- 
λιτικώς γενόμενος γερουσιαστής τί)ς Πελοποννήσου, 
πληρεξούσιος τών Εθνοσυνελεύσεων καΐ βουλευτής. 
"Οτε δέ δ αδελφός του Παναγιώτης έξεστράτευσε κατά 
τών Αράβων έπΙ τ?|ς στραταρχίας τοΟ Κυριάκου 
Σκούρτη Υδραίου, κα\ ε•Λεσεν αΙχμάλωτος είς τήν μά- 
χην τοΟ Κρεμυδίου, 6π•?)γε νά τον ελευθέρωση, αλλ* 
αίχμαλωτίσθη καΐ αυτός κατά τήν ώραν τής εφόδου 
τών *Αράβων είς τους Άβαρίνους, ΰστερον δέ καΐ οί 
δύω έλευθερώθησαν δι* άνταλλαγ•?)ς τών Σεχνετσι- 
παίων Τούρκων Τριπολιτσιωτών. 



ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΖΑΦΕΙΡΟΠΟ Υ ΑΟΣ Η ΑΚΟΤΡΟΣ 

Ήτον αδελφός τοΟ ανωτέρω, ώς εΓπομεν. Έπα- 
νελθών δέ άπό τήν Κωνσταντινούπολιν κατ' αρχάς τί)ς 
επαναστάσεως, αμέσως παρουσιάσθη μέ σώμα στρα- 
τιωτών συμπατριωτών του εις Βέρβαινα, καΐ κατόπιν 
έστρατοπέδευσε κατά το χωρίον Στενόν, ίπου έσύστησε 
στρατόπεδον, και βπου σώζονται και μαρτυροΟνται μέ- 
χρι σήμερον τά ταμπούρια τοΟ ^Άκουρου λεγόμενα. 
Ή δραστηριότης και δ ζήλος του είς τήν όπηρεσίαν τοΟ 
πολέμου πολύ έπαινέθησαν, και δ πρίγκηψ Δ. Ύψη- 



ΙΟΑΝΝΗΣ ΖΑΦΕΙΡΟΠΟΤΔΟΣ 

Οΰτος ήτον επίσης αδελφός των δύω ανωτέρω, 
καΐ υπηρέτησε πολχτικώς και στρατιωτικώς. Ή οικο- 
γένεια αδτη των Ζαφειροπούλων κατ' αρχάς έχρησί- 
(χευσεν ένθουσιάζουσα τους πάντας καΐ έξοδεύουσα 

15^ 



ί 



227 . 

ι 

λάντης τον ήγάπα καΐ τον είχεν ώς ίδικόν του, και ως Ι 

έκ τούτου πολύ έσεβάσθη από τους καπεταναίους κα\ 

στρατιώτας κατά τήν πολιορκι'αν τϊ)ς Τριπολιτσας. 

Άπό τον *Άγιον Σώστην άνεχώρησε και ήλθεν είς τήν 

^άχιν τί)ς ΒολιμίΙς, δθεν έπολέμει πάντοτε |χέ τους 

Τούρκους και εκαιχνε και χωσιαίς. 

Μετά δέ τήν πτώσιν τ?]ς Τριπολιτσας ύπήγεν είς 
τήν Τούμελην, και έλαβε μέρος είς τήν μάχην τής 
Άγιας Μαρίνας καΐ τής Στυλίδος, κατά τήν 6ποίαν δχι 
μόνον αυτός, άλλα κα\ δλον τό σώμα του άρίστευσαν 
άρχηγοΟντος τοΟ στρατηγοΟ Νικήτα Σταματελοπού- 
λου. Κατά δέ τήν είσβολήν τοΟ τρομεροΟ Δράμαλη 
επίσης έφάνη μέ τουΙ; συνεπαρχιώτας του και έλαβε 
μέρος εις πολλάς μάχας. Μετά δέ τήν μάχην τοΟ Κο- 
λοκοτρώνη έτοποθετήθη μεταξύ τοΟ βουνοΟ Πανάγου 
και Άγριλοβουνοο πλησίον τοΟ Παληοχάνου δπου άκομη 
σώζονται καΐ μαρτυροΟνται τά ταμπούρια του. 
Μετά, ταΟτα έξεστράτευσε μετά των άλλων κατά τίΟ 
'Ιμβραήμ κα\ αίχμαλωτίσθη, ώς είρηται, κατά τήν 
μάχην τοΟ Κρεμυδίου κατά τήν δποίαν έπεσαν πολλοί 
Έλληνες. 



228 



άφθονα 5ιά την άποκατάστασιν και έντελί] έλευθερίαν 

τί)ς πατρίδος. 



ΠΑΝΟΣ ΣΑΡΙΑΓΙΑΝΝΗΣ Η ΠΛΠΑΖΟΓΔΟΤΣ 

Οδτος ύπ-Ρίρξεν εΤς έκ των προυχόντων της έπαρ-, 
χίας ταύτης, καΐ πολύ έχρησίμευσε κατά τάς αρχάς 
τ•?5ς επαναστάσεως, θυσία εγεινεν εΙς δλα, ίλον δέ το 
σπίτι του τά εθεσεν εις τήν έξουσίαν των στρατιωτικών 
κα\ πολιτικών, διότι δ εθνισμός του τοΟ εγεινε πάθος, 
καΐ επειδή έκεΓθεν οΐ Έλληνες εΤχον άσφάλειαν συχνά 
διήρχοντο, καΐ εις ί,τι εΤχον ανάγκην τους συνέδρα- 
[Αεν, εδρισκον δέ άνάπαυσιν καΐ πλουσίαν περιποίησιν. 
Προσέτι τό φροντιστήριον τών Βερβαίνων πολύ άπό 
αυτόν έβοηθήθη, τόν δέ Ζαφειρόπουλον αυτός άνέδειξεν 
άρχηγόν τ•?)ς επαρχίας διά τών έργων κα\ τών εξόδων 
του. Ό Σαρηγιάνης εΤναι δ μόνος, ίστις έπαινέθη τότε 
άπό ίλους διά τον άδολον πατριωτισμόν του. 



ΙΟΑΝΝΗΣ ΚΡΗΤΙΚΟΣ 



Τπί)ρχεν άπό το χωρίον Βέρβαινα. Έχρησίμευσε 

δέ κατ' αρχάς τοΟ ΙεροΟ αγώνος εΙς τό γενικόν φροντι- 
στήριον τοΟ έκεΓ στρατοπέδου τό λεγόμενον Κελάρι 
έχων και τους δύω άλλους συντρόφους του, τόν Τροχά- 
νην άπό τόν Πραστόν καΐ τόν Άναγνώστην Τοντόπου- 
λον άπό τήν Τριπολιτσαν. Ένόσφ ύπ•?)ρχεν έκεΓ τό 
στρατόπεδον έξώδευεν έξ ίδίων του "διά τά άναγκαΓα 
τρόφιμα κα\ λοιπά χρειώδη, μετά δέ τήν άναχώρησιν 



229 



τοΟ στρατοπέδου άπο τα Βέρβαινα έτροφοδότει Οπερ 
τους σαράντα στρατιώτας εως τί]ς αλώσεως τ^ς Τρι- 
πολιτσόΐς. Τστερα δέ 6ταν ήλθεν 6*Δρά(/.αλης εΟρέθη 
εΙς το Κεφαλάρι τοΟ *Άργους συγκρατών καΐ βοηθών 

τους σ'^ρατιώτας. 



ΙΟΑΝΝΗΐ: 0ΕΟΛΟΣΙΟΤ ΠΕΡΒΒΝΑΣ 

Κατήγετο άπό τό χωρίον ΚορακοβοΟνι. Ήτο μυη- 
[χένος το μυστήριον τ?|ς εταιρίας. Κατ* αρχάς τ?)ς επα- 
ναστάσεως διωρίσθη πεντακοσίαρχος, και (Λετά των 
συγχωρίων του καΐ των λοιπών στρατιωτών τών πλη- 
σίον τ•?)ς πατρίδος του χωρίων έλαβε μέρος εις την πο- 
λιορκίαν τ•?]ς Τριπολιτσας, κα\ έπολέμησε μέχρι τΨ^ς 
αλώσεως της. Υπηρέτησε δέ και πολιτικώς ώς έφορος 
τών τροφών, τάς δποίας συνήθροιζε καΐ τάς εστελλεν 
εις το φροντιστήριον τών Βερβαίνων. 



ΕΠΑΡΧΙΑ ΦΑΝΑΡΙΟΓ 

(ΟΛΥΜΠΙΑΣ) 



ΠΑΝΑΓΙΟΤΗΣ ΖΑΡΕΙΦ0Π0ΤΔ02 

Οδτος ύπήρξεν ένας τών προεστώτων τ^ς επαρ- 
χίας ταύτης. Συγετέλεσεν ώς έφορος εις την πρώτην 
σύστασιν τών εφορειών δια την προμήθειαν τών τρο- 
φών, "Αμα δέ διελύΟη ή πολιορκία τ•?)ς Καρύταινας 



230 

ύπο τών Τούρκων -κατά το τέλος τοΟ Μαρτίου 1821, 
άμέσω; δειλιάσας έφυγε μέ δλην τήν οίκογένειάν του 
ε!ς τήν Μάνην, δ δέ αδελφός του Νικόλαος, άφοΟ έπέ- 
στρεψεν άπό τήν Ζάκυνθον δπου και αυτός κατέφυγεν, 
έπ-^ίρε τα ίπλα και ύπ•?)γεν είς τον πόλεμον μετά στρα- 
τιωτών μέχρι τ•?)ς καταστροφής τοΟ Δράμαλη. Μετά δέ 
ταΟτα εμεινεν εΙς τήν πατρίδα του Άνδρίτσαιναν ώς 
μέλος καΐ αυτός τών έκεϊ* δημογερόντων. 

Ή οικογένεια αΰτη τών Ζαρειφαίων έδειξε πολύν 
φόβον κατά τήν έπανάστασιν, και διά τοΟτο άρχισαν νά 
διαπραγματεύωνται, ώς τότε ελεγον, μετά τοΟ'Άγγλου 
άρμοστοΟ τής Επτανήσου διά τήν Ιδίαν σωτηρίαν, κα'^ 
δλων τών άλλων Πελοποννησίων, ζητοΟντες μόνον τήν 
φυσικήν ΰπαρξίν των και οχι τήν πολιτικήν. ΤοΟτο δέ 
έγένετο γνωστόν, άλλ' ή Γερουσία τής Πελοποννήσου 
διά πολλών μέσων έπρόλαβε κα\ το έμπόδισεν. "Η ενέρ- 
γεια ίμως αΰτη εδωκεν άφορμήν είς τους Έλληνας διά 
νά προσέχουν είς το έξης είς τάς έξωτερικάς ^€(:διουρ- 
γίας, διότι αργότερα μάλιστα άνεφάνη και ή Γαλλική 
φατρία, και ή Τωσσική ακόμη, ήτ',ς ήτον ή μάλλον 
αδύνατος. Ένεκα δέ τούτων αί δυνάμεις έπεσαν είς άν- 
τιζηλίαν μεταξύ των κα\ έκ ταύτης ώφελήθη ή Ελλάς. 



ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΤΣΑΝΒΤΟΤ 



Υπήρξε προεστώς τής επαρχίας και μέλος τής 
πρώτης εφορείας αυτής, έπειτα δέ εγεινε μέλος τής 
Πελοποννησιακής Γερουσίας , πληρεξούσιος είς τήν 
Συνέλευσιν τοΟ "Άστρους, βουλευτής είς τρεΓς περιό- 



231 

δους. Επίσης και 6 υίός του Γιαννάκος ελαβεν ένεργη-^ 
τικον μέρος εΕς τους πολέμους άπ'άρχ-ϊΐς μέχρι τέλους, 
ευρεθείς είς διαφόρους μάχοες εΙς Καρύταιναν, Λάλα, 
Τρίπολιν, κατά τα Δραμαλικά, και κατά τοΟ Ίμβραήμ. 



ΠΟΛΥΧΡΟΝΗΣ Τϋ ΑΝΕΤΟΥ 

Ήτον ένκς έκ των προκρίτων της επαρχίας κα\ 
δ λογιώτερος. Έγεινεν έφορος είς τήν πρώτην και την 
δευτέραν περίοδον, και πληρεξούσιος τ?]ς πρώτης έν 
Έπιδαύρφ Συνελεύσεως* εστάλη κα\ είς το Ναύπλιον 
μετά των λοιπών διορισθέντων διά νά παραλαβή το 
Ναύπλιον αυτό διότι ή τότε Κυβέρνησις ήλθεν εΙς 
συνθήκην μέ τήν φρουράν τοΟ Ναυπλίου διά νά πα- 
ραδοθή αΰτη, και έδωκαν και έπ7)ραν όμηρους ' έδωκαν 
το έπιθαλάσσιον φρούριον (ΜποΟρτσι) εΙς-χεΓρας τ-^Ις 
Έλληνικί^ς Κυβερνήσεως, ή δποία έστειλε τήν είρημέ- 
νην έπιτροπήν άπό τά διάφορα σώματα διά νά παραλά- 
βουν τά ίπλα και τά πράγματα των Τούρκων, τ-Ρ^ς 
δποίας μέλος, ώς εΓπομεν, 6π'?)ρξε καΐ δ Π. Τσανέτος. 
Επειδή ίμως τότε ήλθεν δ Δράμαλης, ή γενομένη συν- 
θήκη τής παραδόσεως έματαιώθη , και δ Τσανέτος έμεινε 
κλεισμένος είς το Ναύπλιον, μέχρι τής μετά ταΟτα 
παραδόσεως του, δτε έβγ?)κεν εκείθεν ασθενής, ύπήγεν 
εις τήν Τριπολιτσαν καΐ έκεϊ άπέθανεν. Ό δέ υιός αύ- 
τοΟ Τσανέτος άπ' αρχής τής επαναστάσεως επήρε τά 
βπλα κα\ έπολέμησεν είς διαφόρους μάχας, εις Καρύ- 
ταιναν, Λάλα, Τρίπολιν και άλλοΟ μέχρι τέλους τοΟ 
πολέμου. 



232 

ΚΑΝΕΔΟΣ ΠΑΠΑΝΑΣΤΟΠΟΤΛΟΣ 

Ούτος γενομένης της επαναστάσεως διωρίσΟη εις 
τήν προμήΟειαν των πολε[Αεφοδίων τοΟ στρατοΟ της 
επαρχίας άπο αυτήν ταύτην, και άπο το κοινόν της 
Ανδρίτσαινας μέχρι της διαλύσεως τοΟ Λάλα. Έλαβε 
δέ το μιπαροΟτι άπο τήν Δημιτσάναν κα\ άλλαχόθεν, 
το δέ [Λολύβι από το τζαμί και το λουτρον τοΟ Φανα- 
ριού καΐ από τάς Καλάμας. 

Ό δέ υιός του Δ-ημος Κανελόπουλος ήλθεν άπο 
τήν Μάλταν, δπου έμπορεύετο κατά το τέλος τοΟ 
1824, έλαβε σύζυγον τήν θυγατέρα τοΟ Πολύχρονη 
Τσανέτου, κα\ λόγφ τής τοιαύτης συγγενείας του πα- 
ρεχωρήθη ή θέσις τοΟ βουλευτοΟ. Κατά δέ το 1825 
διωρίσθη και φροντιστής έπι της Κουντουργιωτικής 
Κυβερνήσεως διά νά προμηθεύση τροφάς προς χρήσιν 
τής Κυβερνήσεως έξαποστέλλων ταύτας εις τήν έκ- 
στράτείαν τοΟ στρατάρχου Κ. Σκούρτη Υδραίου. Ή 
Κυβέρνησις τοΟ έδωσε 50,000 γρόσια ως εγγιστά διά 
τήν τοιαύτην προμήθειαν των τροφών, αύτος δέ 6π•?)γε 
καθ'.δλην τήν έπαρχίαν αγοράζων τροφάς άπο τους 
κατοίκους, άλλα και χωρίς νά πλήρωση τήν άξίαν είς 
αυτούς. Μετά δέ ταΟτα διωρίσθη είς πολλάς πολιτικάς 
υπηρεσίας γενόμενος πληρεξούσιος και βουλευτής. Ό 
δέ αδελφός του Αναγνώστης Κανελόπουλος, κατά τήν 
είσβολήν του Δράμαλη, εμπορευόμενος εις Καλάμας, 
άντήλλαξε το μολύβι του μέ τήν Γερουσίαν, ήτις τοΟ 
παρεχώρησε τάς προσόδους τής επαρχίας Μικρομά- 
νης, και προσέτι και 10,000 γρόσια, τά &ποΓα νά λάβη 



233 

άπό τάς προσόδους τ?]ς επαρχίας Φαναριού, δια το μο- 
λύβι του, τα δποΓα καΐ έλαβε. Κατά δε το 1825 ακο- 
λούθησε τον άρχηγόν τ•?]ς επαρχίας είς τήν έχστρατείαν 
των Ναυαρίνων 5που και αίχμαλωτίσθη ελευθερωθείς 

ΰστερ'/. 



ΒΑϋΙΔΕΙΟΣ ΣΑΚΒΔΑΡΟΠΟΤΔΟΣ 

Κατήγετο άπο τήν Άνδρίτσαιναν. Κατ' αρχάς 
δε τ•?)ς επαναστάσεως έπ•?)ρε τά ίπλα καΐ ετρεχεν είς 
τους πολέμιους. Ύπτ)γεν εΙς τήν Καρύταιναν, και εΙς 
τοΟ Αάλα τήν έκστρατείαν, πολέμων είς την ενδοξον 
μάχην τοΟ Πουσίου, βπου μαχόμενος έπεσε ΘΟμα τ-^Ις 
παληκαριας του. . 

Οί δέ πρώτοι καπεταναίοι τών χωρίων τής επαρ- 
χίας ταύτης, οί δποΓοι έπρωτοφάνησαν κατά τάς αρχάς 
τ•?)ς• επαναστάσεως ήσαν οί έξί)ς• Αθανάσιος Σιόρης 
από τοΟ "Ισαρι, βστις ευρέθη ε!ς τήν μάχην τοΟ Βαλ- 
τετζίου κα\ άλλοΟ, κα\ ήτον εγνωσμένος ώς παλαιός , 
κλέφτης, και έτιματο καΐ ήγαπατο πολύ από τόν άρ- 
χηγόν θ. Κολοκοτρώνην ώς παληκάρι. Ό Νικολός 
Μποτσικάκης και δ Θάνος από τοΟ ΣκληροΟ, και κα- 
τόπιν δ υίός τούτου Αθανάσιος, Ό Μγ)τρος Τσαβέλας 
άπό το Δραγώγι, ώς καΐ δ υίός του Δημάκης. Πατρο- 
παραδότως δέ λέγεται, δτι άπ' έδώ κατάγονται και οί 
έν ΣοΟλι Τσαβελαίβι, ή επίσημος και περίφημος αδτη 
οικογένεια. Ό Γιάννης Δημητρακόπουλος από τόν 
Άμπελιώνα, δ Παναγιώτης Λιμπερόπουλος άπό Μά- 
τεση και δ Μιχάλης άπό τοΟ Δραγουμάνου. Μαζύ με 



234 

τούτους και δ Δημήτριος Καράμπελας από το Κακαλέ- 
τρι ώς και & θανασούλας από τήν Κράνα, οί όποΓοι έπε- 
σαν μαχόμενοι εις τοΟ Λάλα. Σάβας Χαρτουμπέκας 
άπό τα Μακρύσια, βστις ανδραγάθησε πληγωθείς, άλλα 
φονεύσας τόν έχθρόν του έπ•?)ρε και τα βπλα του, καίδ^οι 
πληγωμένος. 



ΧΡΗΣΤΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ 

Ούτος ύπ^ρξεν έκ των προεστώτων τοΟ Φαναριού. 
Πρό τ•?)ς επαναστάσεως είς τό σπίτι του βλοι έσυνα- 
θροίζοντο οί άνθρωποι τ•?)ς έπαρ/ίας, οί έπιθυμοΟντες 
τήν έλευθερίαν τ•?)ς πατρίδος των, και εκείθεν μυστι- 
κώς διεδίδοντο αί ίδέαι τ•?)ς επαναστάσεως καθ* δλην 
τήν έπαρχίαν. Έχρειάζετο δμως πολλή μυστικότης, 
διότι ή επαρχία τοΟ Φαναριού είχεν είς τα σπλάχνα 
της πολλούς Τούρκους, δηλαδή είς τό Φανάρι και τα 
ΖοΟρτσα, οΓτινες μάλιστα ήσαν και έμπειροπόλεμοι. 
. *Αν και ήτο τότε γέρων, δμως πολύ συνετέλεσε κατά 
τήν έπανάστασιν, γενόμενος έφορος καθ* δλον τό διά- 
στημα των εφορειών και ύπηρετήσας κατά τοΟτο με 
πολύν ζήλον, παραιτήσας είς τους υίούς του τους κό- 
πους των εκστρατειών. 



ΤΣΑΝΕΤΟΣ ΧΡΗΣΤΟΠΟΤΛΟΣ 

■Ψ 

Οδτος υιός ήτο τοΟ ανωτέρω Χρήστου Αναστα- 
σίου. Πρό τί]ς επαναστάσεως έγνώριζε τά τής Εταιρίας . 
καΐ ένεκα τούτου ήτοίμαζε τά τοΟ πολέμου, περιμένων 



235 

την ώρισμενην ήμέραν τ9\ς 25 Μαρτίου, Ό Οίχονέμιος 
Παπα Αλέξης βταν ύπίίγεν είς την Τριπολιτσαν ελα- 
βεν αυτόν δια συνοδείαν, καΐ ολίγον έλειψε να (χείνη 
μέσα, άλλ' άπατήσας τήν προσοχήν των Τούρκων 
έφυγε δύω ημέρας πρότερον. Τήν 27 Μαρτίου 1821 οί 
ΤοΟρκοι τοΟ Φαναριού, Τσάχα, Μούντριζας και 
Ζούρτσας, οί λεγόμενοι Μουρτάταις, άνεχώρησαν εις 
τήν Τριπολιτσαν, και τήν αυτήν ήμέραν έμαζώχθη ή 
επαρχία είς τήν Άνδρίτσαιναν εΕς το σχολεΓον κα\ είς 
τήν Άγίαν Βαρβάραν, κα\ αμέσως ίλοι εξέλεξαν άρχη- 
γόν των τον Τσανέτον Χρηστόπουλον, κα\ τήν αΟτήν 
ώραν έψάλη παράκλησις, και άγιασαν τήν σημαιαν 
των' αμέσως δε έξεστράτευσαν εναντίον τών Τούρκων, 
οΓτινες τήν νύκτα τής ημέρας εκείνης είχον μείνη είς 
το χωρίον Λάβδα κατά τήν θέσιν Σουλτίναν, οί δε Έλ- 
ληνες φθάσαντες έστρατοπέδευσαν είς τήν Οέσιν Τόβια 
άπέχουσαν εν τέταρτον τής ώρας από τήν θέσιν τών 
Τούρκων. Κατά δέτήν αυτήν νύκτα ήλθε πεζός από τον 
Κολοκοτρώνη ν, ειδοποιών τους Έλληνας, δτι έφθασαν 
είς τόν "Αγιον Άθανάσιον μεθόριον τής Καρύταινας 
και τοΟ Φαναριού, και δτι θέλει κτυπήσει άπ' εμπρός 
τους Τούρκους, αύτοι δέ οί ΦαναρΓται νά τους κτυπή- 
σουν όπισθεν. Άλλ' ούτοι μή γνωρίζοντες τήν Οπο- 
γραφήν τοΟ Κολοκοτρώνη, δστις εγραφεν προς ένα Πα- 
ναγιωτάκην Γιατράκον όνομαζόμενον, χειροΟργον, τόν 
δποΓον έγνώριζεν άπό τήν Ζάκυνθον, (κατ' αρχάς δέ 
έφάνη αυτός δ Γιατράκος), και ύποπτευόμενοι μήπως 
τοΟ'^ είναι απάτη έκ μέρους τών έχθρων, έκράτησαν 
τόν πεζέν καθ' βλην τήν νόκτα δεμένον έως το πρωί τής 



236 

28 Μαρτίου, ίτε άρχισεν δ πόλε(Λ0(;, χαΐ οίίτω κα\ αυ- 
τοί ήκολούθησαν να πολε{χοΟν όπισθεν τους Τούρκους, 
οΐ δποΓοι έβιάσθησαν να προχωρήσουν. Επειδή ίμως 
έμπροσθεν Ιμποδίζοντο, πολεμούμενοι άπό τον Κολο- 
κοτρώνην, να προχωρήσουν, έβγ^καν άπό τον δρόμον 
και έπεσαν κατά το μέρος τοΟ ποταμοΟ ΆλφειοΟ (Το- 
φιά) εις τήν θέσιν Χαλούλαγα διά να περάσουν, κα\ δ 
ποταμός τους έπ*?)ρε καΐ έπνιξε πολλούς Ιζ αυτών. Οί δε 
Έλληνες τους έδίωκαν, τους έφθασαν και τους έπί]ραν 
πολλά λάφυρα, πολλούς αιχμαλώτους, και βλα τά 
ζώά των. Μετά δέ τήν διάλυσιν τοΟ στρατοΟ άπό τήν 
Καρύταιναν, οί Φαναρίται Οπί^γαν είς τοΟ Αάλα διά τήν 
έκεΓ πολιορκίαν, κα\ πρώτα μεν έτοποθετήθησαν εΙς τό 
χωρίον Μεμέσια, έπειτα δέ εκείθεν είς τήν θέσιν Συκιά, 
καΐ ακολούθως είς τήν θέσιν ΠοΟσι τοΟ Λάλα. Ύστερα 
δέ μετά τήν εκείθεν διάλυσιν τοΟ στρατοΟ των Ελλή- 
νων, και τήν φυγήν των Λαλαίων, οΐ ΦαναρΓται ύπό 
τήν άρχηγίαν τοΟ Τσανέτου μετέβησαν είς τήν>Τριπο- 
λιτσαν κατά τό τέλος τοΟ μηνός Ιουνίου έχοντες πάν- 
τοτε τήν θέσιν τοΟ Άγιου Βλασίου καΐ κάτωθεν. Κατό- 
πιν δέ έστειλαν τήν άναλογίαν των άπό τόν στρατόν των 
εί'ς τά Μεγάλα Δερβένια, και ή επαρχία τοΟ Φαναρίου 
έτροφοδότει 300 στρατιώτας Μανιάτας άπό τό σώμα 
των Μαυρομιχαλαίων. Μετά τήν πτώσιν δέ τ'?]ς Τριπο- 
λιτσας μετέβησαν εΙς τό Ναύπλιον και παρευρέθησαν 
είς τήν άποτυχίαν τ•?)ς εφόδου. Εκείθεν δέ πάλιν άνε- 
χώρησαν είς τήν Κόρινθον δπου έμειναν μέχρι τής πα- 
ραδόσεως αύτ•?)ς. Κατόπιν μετέβησαν είς τήν πολιορ- 
κίαν των Πατρών κατά διαταγήν τοΟ διορισθέντος προς 



237 

τοΟτο άρχηγοΟ θ. Κολοκοτρώνη, και έκεΓ κατέλαβον 
τήν θέσιν τήν δνομαζομένην Παλαιόπυργον. Μετά δέ 
τήν διάλυσιν τΊ\ς πολιορκίας ταύτης κατά τον μί^να 
Ίούλιον, έλθόντος τοΟ Δρά(/.αλη έξεστράτευσαν κατ' 
αύτοΟ ύπό τον άρχηγόν των Τσανέτον, και έτοποθετή- 
θησαν είςτήν θέσιν Σχοινοχώρι κα\ όπισθεν τοοΠαλαιο- 
κάστρου *Άργους. ένωθέντες (/.έ τους Καρυτινούς και 
μέρος Τριπολιτσιωτών ύπο τήν γενικήν άρ/ηγίαν τοΟ 
Πλαπούτα αδιάκοπα πολεμοΟντες. Εκείθεν, δέ πάλιν 
οΐ αύτοΙ περί τον Τσανέτον Φαναρίται 6π•?)γον είς τό 
ΣοΟλι και εΙς τά Δερβένια τΐ^ς Κορίνθου, και έκεΓ έτο-, 
ποθετήθησαν κατά τήν θέσιν ΧρυσοκουμαριαΓς, έμπρο- 
σθεν τοΟ Χανίου Ανέστη λεγομένου, βπου εΤναι ερεί- 
πια εκκλησίας και έπολέμησαν και αύτοΙ κατά τοΟ 
Δράμαλη μέχρι της καταστροφής του, καΐ ΰστερα ύπ^- 
γον εις το Ναύπλιον καΐ έμειναν έκεΓ μέχρι τ?ις πτώ- 
σεως του, δόντες τήν άναλογίαν των στρατιωτών προς 
φύλαξιν τοΟ φρουρίου. Μετά δέ τήν Ιν "Αστρει Συνέ- 
λευσιν γενομένης στρατολογίας διά τήν Άνατολικήν 
Αλλάδα, δ Τσανέτος Χρηστόπουλος, άρχηγοΟντος τοΟ 
Νικήτα Σταματελοπούλου, έξεστράτευσε καΐ μετέβη 
εΙς Μέγαρα, Κάζαν, *Άγιον Μελέτιον, έπειτα είς τά 
Σάλωνα και Γραβιάν. Κατά δετό 1824 διετάχθη πά- 
λιν ύπό τ'?)ς Κυβερνήσεως τοΟ Γ. Κουντουργιώτη άλλη 
στρατολογία, και δ Χρηστόπουλος μέ 'τούς συνεπαρ- 
χιώτας του έξεστράτευσε διά τήν νέαν πολιορκίαν τών 
Πατρών, τγ5ς δποίας αρχηγός διωρίσθη δ Δ. Πλαπού- 
τας, διότι τότε δ Κολοκοτρώνης ήτο φυλακισμένος είς 
τήν Τδραν, καΙ είς έκεΓνα τά μέρη έμεινε πολύν και- 



238 

ρόν, κα\ αυτός και άλλοι δπλαρχηγοί κατά διαταγήν 
τ•?)ς Κυβερνήσεως. Έλθόντος ίέ'τοΟ. Ί(Λ&ραή(χ είς τήν 
Πελοπόννησον, κατά τάς αρχάς τοΟ Απριλίου τοΟ 
1825 δ Τσανέτος έξεστράτευσεν εΙς τους Ναυαρίνους, 
ή δε τύχη τ•?)ς εκστρατείας ταύτης εΤναι γνωστή, δλοι 
δέ τότε οί μή φονευθέντες έπεσαν αιχμάλωτοι είς χεΓ- 
ρας τοΟ Ίμβραήμ, δ οποίος τους άπέλυσεν όπό τον δρον 
νά μήν ξαναπολεμήσουν πλέον. Οδτως εγεινεν ή συν- 
θήκη, ή δποία είχε σκοπόν πολιτικό ν. Μετά δε ταΟτα, 
οδτε α{ θέσεις, οδτε α( μάχαι εΤναι δυνατόν νά περι- 
γραφώσι, διότι οΐ καπεταναίοι καΐ οί στρατιώται εδόθη- 
σαν είς νέον τρόπον τοΟ πολέμου, της χωσιαις, καΐ 
δλον ενα έμάχοντο κατά των Αράβων ίπου κα\ δπως 
έδύναντο. Τούτων δέ γινομένων, εστάλη διαταγή 
δστερα άπό τον Γενικόν Άρχηγόν θ. Κολοκοτρώνην 
έκ τής Τροιζ•?)νος προς τον Τσανέτον Χρηστόπουλον, 
ή δποία έλεγε προς αύτον νά ύπάγη αυτοπροσώπως εΙς 
τήν πολιορκίαν των ^Αθηνών. Τοιουτοτρόπως δ Τσανέ- 
τος έξεστράτευσε μέ τους στρατιώτας τής επαρχίας 
του, είς τάς Αθήνας δπου μετά των άλλων Ελλήνων 
έπολέμησαν, αλλά κατά δυστυχίαν το φρούριον επεσεν 
είς τάς χεΓρας των Τούρκων πολιορκητών. Μετά δέ τήν 
έπιστροφήν των έκ των Αθηνών είς τήν Πελοπόννη- 
σον, πολλοί τών στρατιωτών και τών καπεταναίων 
Φαναριτών δέν εδρον είς τάς γωνίας των, οδτε τά γυ- 
ναικόπαιδα των, οδτε τάζώά των, τά δποΓα αίχμαλω- 
τίσθησαν δλα ύπά τών Αράβων, και οδτως έμειναν 
μόνοι, στερηθέντες δλων τών συγγενών των. ΤοιαΟτα 
κακά επαθον διά νά σώσουν τάς Αθήνας, τάς δποίας 



239 

δυστυχώς δέν ήδυνήθησαν να τάς ελευθερώσουν, και 
αότοί μέν έσώθησαν, άλλ' έχασαν τους συγγενεΓς και 
τους οίκείους των, 

ΈνταΟθα καταχωρίζομεν δύω έγγραφα, τα δποϊα 
ευρέθησαν των τότε καπεταναίων τ*?)ς επαρχίας Φανα- 
ριού, καΐ εΤναι άξια περιέργειας διάτήν απλότητα των, 
καΐ διότι φανερόνουν πώς τότε αύτοΙ οί άνθρωποι εγ- 
ραφον, καΐ τί έπι'στευον. Είχον την ίδέαν, βτι ή Ελ- 
λάς θα βασιλευθή καΐ δια τοΟτο ώρκίζοντο εΕς την Βα- 
σιλείαν της, καΐ μάλιστα έκαταρώντο τους παραβάτας 
τών συμφωνιών των, και τους προδότας ακόμη, λέγον- 
τες να μήν άξιωθοΟν να ζήσουν και να ?δουν πρόσωπον/ 
Βασιλέως. Πόσον σεβασμόν καΐ ιερότητα είχαν οΐ καϋ- 
μένοι εΙς το πρόσωπον τοΟ Βασιλέως! Δια δέ τους προ- 
δότας ελεγον ώς κατάραν να κριθώσι μέ τόν Ίούδαν. 
Αίίτη ή άπλότης των έφερε τήν έλευ θερίαν εΙς το 
Έθνος, άλλ' άλλοι χαίρονται τα κ,αλά της. Ιδού κα\. 

τα έγγραφα. 

«Ύποσχόμιθα ή|Λεΐ:ς οΐ καπεταναίοι της επαρχίας 
» Φαναριού προς τον άρχιστράτηγον Τσανέτον Χρηστόπου- 
» λον, οτι να εχωμιν τους ανθρώπους (χας όλους έτοιμους 
}) εις κάθε καιρόν οπού ήθελε ζητηθωμεν, και οποίος ι αϊφας 
))7)θελε παρακούσει, κάμνομεν δρκον εις την *Αγίαν Τρι- 
»άδα, δτι συμφώνως να τον παιδεύωμεν με την πλέον 
» δεινην τιμωρίαν, χωρίς κά(χμίαν πρόφασιν. 'Καί ύποσχό- 
» μέθα οπού οτι άταζίαν ήθελε κάμει κανένας άπο τους 
» ανθρώπους μας δπου εχομεν κοντά μας ό κάθε καπετάνιος, 
](> να* είμεθα σύμφωνοι δλοι οΐ καπεταναίοι και να παιδεύω- 
» (λεν εκείνον δπου άπο τον τ αϊ φα του ήθελε γείνει ήπαρα- 
» μικρά αταξία. Και άν ηθελέτις άπειθήσει και κριθή > άπο 



240 

» όλους ευλογον Χια σκοτωριόν ό τοιούτος θέλει σκοτώνεται, 
» καΐ θέλει πηγαίνει ά (λ ό ν τ ε. Ούτως |χε ίΧίαν γνώμην δλοι 
» άποφασ{ζθ(Λεν, και 5ιά περισοτέραν άσφάλειαν ύποφαινό- 
» (χεθα. 

Την α'. Μαίου Μεμε'σια 1821. 

Καπετάν Φώτης Μιχόπουλος 

» Άντών. Αναστασόπουλος 

» Αποστόλης καΐ Δη(χήτρης 

» Γιάννης Δημιητρόπουλος 

» Παναγιώτης 

» Γιάννης Λινιστιάνος 

» Δημάκος 

» Νι^ίολός Μπουζινάκος 

» Θάνος 

» Γιάννης θανασούλας 

» Γιάννης Γκούτας 

» Δημητράκης Καράμπελας 

» Γεραγγελ-^Ις Ααβδιώτης 

)) Μιχάλης Δραγουμανιώτης 



στέργωείς ταΟτα 


» 


5) 


» 


)) 


» 


7> 


» 


Β 


Τ> 


» 


]> 


» 


» 


» 


» 


)) 


,» 


)) 


)» 


» 


» 


)) 


ϊ) 


» 


» 


» 


» 


)) 


)) 


)) 


)) 


)) 


)) 


» 


)) 


)) 


)) 


)) 


» 



(( Ύποσχόμεθα εις δλους τους καπεταναίους καΐ λοιπούς 
» στρατιώτας της επαρχίας μας, κατά την κάταγραφην δπου 
» εχομεν εις τάς χεϊράς μας, δτι τρίτον να μην τους ζητήσω- 
» μεν, ίίμη μόνον την δεκατιάν και παρασπόργια. Και ύπο- 
» σχόμεθα εως της τελευταίας σταλαγματιάς του αίματος 
» μας νά διαυθεντεύσωμεν αυτήν την συμφωνίαν. Ύπόσχον- 
30 ται και οΐ καπεταναίοι δλοι μετά των στρατιωτών προς τον 
)) άρχιστράτηγον Κύρ. Τσανέτον Χρηστόπουλον δια νά τον 
» ακολουθούν καΐ τον υπακούουν εις κάθε του προσταγήν. 



^11 

» Υπόσχονται άκό(Λη, οτι δχι (χόνον δεν έχουν την αδίιαν να 
» Χιώζουν αυτούς οττου είναι κατεγιγρα(ΐ(Αένοι, άλλα να φέ- 
» ρουν καΐ τους λοιπούς δσοι βαστούν άρμιατα. Έάν ίδουν 
» κανένα καπετάνιο ν καΐ διπαρτιστη άπο την «υ|Αφων{αν 
» (Λας, οΐ άλλοι καπεταναίοι να τον παιδεύουν και να του 
» τίαίρνουν καΐ το τρίτον και δλον του το πραγμ,α. Έπειδη 
» ή δεκατιαϊς καΐ τα παρασπόρια είναι αφεντικά, τα όποια 
)) (ΐέλλον να τα φάνε οΐ (ττρατιώταις, έαν δεν εζαρκέσουν δια 
7) να φάγουν, σύμιφωνοι οΐ καπεταναίοι [ά τον άρχιστράτηγον 
)> θέλει όρλουν, καΐ θέλει ιυρουν το [χονασίπικον διάνα 
» δώσ>ι έκαστος κατά την δύναμίν τΟυ, Όποιος δε χαριζό- 
» (ΐενος ήθελε δώσιι τρίτον να παιδεύεται άπο τους λοιπούς 
» καΐ άπο τον άρχιστράτηγον. *Όθεν δια άσφάλιιαν και των 
Β δύω [Λερών Ιγειναν δύω δμοια, και ΐδόθη άπο Ινα εις κάθε 
)) μέρος. Υπόσχονται προς τοις άλλοις χαί οΐ καπεταναίοι 
» δια να γράψουν εΙς τα χωριά τους νά βαστούν λογαριασμδν 
»παστρικ6ν τ<5ν δεκατιών καί παρασπορίων, καΐνα τάπη- 
)) γαίνουνδπου διοριστούν άπο τον άρχιστράτηγον, καΐ δτιπρέ- 
» ζαις ηθελον κάρ.ει νά τάς (Λοιράζουσιεξ Ισου δλοιοί στρατιώ- 
» ται (Λεχρι της αλώσεως του Μωρέως*), καΐ δ, τι πραγριαεύ- 
» ρίσκεται Τούρκικον είς την Έπαρχίαν |χας, κινητον καί 
» άκίνητον, νά το [Λοιράζουν δλοι οΐ στρατιώται, και δποιος 
» παρέβη αύτην την συμφωνίαν νά κριθή (χετά του προδότου 



*) Άπ) τας Ζιαψόρους £πΐ7:ολάς, αιτινες δι^τριχον είς τα στρα- 
τόπεδα, δτι ί) Βλαχία, ή Άνδριανοόπολις, ή 'Ρούμελη, και σχεδόν χαι 
αυτή ή Κωνστατινούπολις Ικυριεύθησαν από τους *Έ)ληνας, χαι τάς ο- 
ποίας ειδτίσεις επεστιίριζαν καΐ οΐ αρχηγοί δια νά δίδουν θάρρος εις τόν 
λαόν, χαι Ιπο(χένως εμ,ενε μκίνη ή Πελοπόννησος νά κυριευθξ, διά τβϊτο 
ϊγεινε μνεία Ι ν τω εγγράφω μόνον του Μωρ^ως (,σημείωσις Τσανέτ•υ Χρη• 
στοπούλου). 

16 



242 

ι>Ίου}α, χαΐ ιτρόσωπον Βασιλέως {χας να μην ίδη* και ού- 
» τως ύποφαινόρ.(θα. 

» Ιουνίου 9 στρατ({πΕδον Πούσι 1821. 
» Πρώτον ίτος της ελευθερίας. 

Καπετάν Δημήτριος Πρωτοπαπάς στέργω εΙς ταΟτα 
» Παναγιώτης Αιμπεροπουλος. » » » 



» 


•Αγγελί)ς. 


)) 


» 


7) 


» 


Μιχάλης. ^ 


1) 


Χ> 


» 


» 


Γιάννης θανασούλας. 


)) 


)) 


)) 


)) 


Άδάμης Δημητρακόπουλος. 


)) 


)) 


)) 


χ> 


Γιάννης Γκούτας. 


7> 


» 


)) 


]» 


Γιάννης Μπιτσιμπαρδιώτης. 


» 


» 


)) 


]> 


Γεωργάκης Πλατανιώτης• 


» 


)) 


)) 


» 


Μητρός Τσαβέλας. 


» 


)) 


)) 


» 


Γιάννης Άμπελιωνίτης. 


)) 


» 


)) 


» 


Γιάννης Δρακόπουλος. 


7> 


» 


» 


)) 


Γεώργης Βεργ?)ς. 


)) 


)) 


)) 


7> 


Δη[χ. Καράμπελας. 


)) 


7> 


» 


)) 


Χρήστος Δελγιώτης. 


» 


)) 


» 


Λ 


Ανάστασης Τσιάμπρος. 


)) 


» 


)) 


» 


Λάμπρος Λινιστ^άνος 


)) 


» 


» 


)) 


Γεώργιος Σκλάβος καΐ επίλοιποι 


στρατιώται 


• 


ύποσχομεθα εΙς τα άνωθεν » . 







ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΤΛΟϋ 

Ύπήρξεν ένας των προκρίτων, καΐ συνετέλεσε 
καΐ αυτός εις τήν πρώτην σύστασιν των εφορειών, καΐ 



243 

έξηκολούθει υπηρετών ώς Έφορος δια τήν προμιήθειαν 
τών τροφών. 



ΖΑΡΕΙΦΗΣ ΧΡΗ£Τ0ΙΙ0ΤΑ02! 

Ούτος κατά τάς αρχάς τ-ής επαναστάσεως έλαβε 
τα ίπλα και ακολούθησε τον άδελφόν του Τσανέτον, 
τον δποΓον άναπληροΟσεν εΙς τήν άπουσίαν του. ΕΟρέθη 
δέ κα\ αυτός εΙς δλας τάς πολιορκίας καΐ τάς (χάχας 
δπου καΐ δ αδελφός του' ιδίως δέ ευρέθη εις τήν πρώ- 
την κατά τοΟ Δράριαλη (λάχην κατά τήν θέσιν Χαρ- 
βάτι μετά τοΟ Δ. Πλαπούτα, καΐ έβοήθησε τοΟτον, 
τήν ώραν κατά τήν δποίαν έτσακίσθη το σπαθί του. 

Κα\ δ Γεώργιος Χρηστόπουλος ωσαύτως υπηρέ- 
τησε στρατιωτικώς κατά διάφορους μάχας και ιδίως 
εΙς τήν πολιορκίαν τών Αθηνών. 



ΑΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΡΟΤΟΠΑΙΙΑΣ 

Κατήγετο άπό τά Μακρύσια. Έλαβε δέ μέρος 
ένεργητικόν εΙς διαφόρους στρατολογίας μέστρατιώτας, 
ιδίως δέ εΙς τήν έκστρατείαν κατά τοΟ Λάλα, τήν πο- 
λιορκίαν τής Τριπολιτσας, και άλλαχοΟ, ίπου ευρέθη- 
σαν οΐ στρατιώται τής δλης επαρχίας. 



ΠΙ0ΡΓΙ02! Μ. ΑίπΟΝΟΠΟΤΑΟΣ 

Ούτος ύπ^ρχεν άπό τήν Άνδρίτσαιναν. Έπανελ- 
θών δέ άπό τήν Τεργέστην μέ τήν συνοδείαν τοΟ πρίγ- 

16* 



244 

κήπος Δ. Ύψηλάντου, τοΟ δπο(ου ήτρ ταμίας, καΐ- σύμ 
βουλός του, υπηρέτησε πλησίον του χαΐ ύπ•?)ρζε πάντοτε 
πληρεξούσιος χαΐ δουλευτής. 

Ό δε αδελφός του Αντώνιος, βαθύπλουτος ων έν 
Τεργέστη, εστειλεν βοηθήματα δια τήν έπανάστασιν 
τ?)ς πατρίδος του, μάλιστα έν αρχή αυτής, δτε υπήρ- 
χε μεγάλη ανάγκη δια τήν ελλειψιν τούτων, τήν δ- 
ποίαν τότε είχαν οί Έλληνες. • 



ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΝΑΓΝΟϋΤΟΠΟΤΑΟΣ 

Ούτος δ εζοχος καΐ επίσημος απόστολος των Φι- 
λικών κατήγετο άπό τήν Άνδρίτσαιναν. Τα πάντα δε 
εκαμεν άνω κάτω προς έπιτυχίαν τοΟ σκοποΟ τής Φι- 
λικής Εταιρίας εΙς το έξωτερικόν, αί δέ προσπάθειαί 
του καΐ αΐ πράξεις του παντοΟ φαίνονται. Έπανελθών 
δέ εις τήν Πελοπόννησον δμοΟ μέ τον πρίγκηπα Τψη- 
λάντην έμεινε πάντοτε μαζύ του ώς υπουργός του και 
σύμβουλος, υπηρετών τήν πατρίδα μέ ζήλον καΐ προ- 
θυμίαν. Ή διαγωγή του είναι γνωστή εις το Έλληνι- 
κόν έθνος, ενωμένη μέ τήν ακριβή τιμιότητα του και 
τήν φιλοπατρίαν του. Μετά τον αγώνα ύπηρέτησεν ώς 
Δοιηκητής καΐ μάλιστα έπι τοΟ Κυβερνήτου έκτακτος 
επίτροπος, έπΙ δέ τής Βασιλείας τοΟ "Οθωνος νομάρ- 
χης. Μας τον έστέρησε δέ ή αναθεματισμένη χολέρα 
τοΟ 1854. Τό μίασμα τοΟτο εφερεν εις Αθήνας ή κα- 
τοχή τών δύω μεγάλων δυνάμεων Αγγλίας και Γαλ- 
λίας, και ή νόσος αδτη κατέστρεψε σχεδόν τό τέταρτον 



των κατοίκων των Αθηνών. Τί δέν ύπέφεριν δ τόπος 
από την χολέραν και τήν κατοχή ν. 



Οι Άνδριτοτανοι διά νά διώξουν τους συντοπίτας 
των Τούρκους μίαν ώραν άρχήτερα έτεχνεύθησαν το 
έξ•?]ς. Έστειλαν μακράν τοΟ Φαναριού ανθρώπους, οί 
δποΓοι έρριψαν μίαν μπαταρία τουφέκια καΐ άφοΟ 
άκούσθη ή βοή, είπαν εις τους Τούρκους να φύγουν 
γρήγορα διότι έρχονται οί Μανιαταις, διότι οΐ ΤοΟρκοι 
κατ' αρχάς έφοβοΟντο τους Μανιάτας ως έμπειροπο- 
λέμους. Οΐ δε ΛαβδαΓοι Έλληνες το εσπέρας υπηρε- 
τούν τους Τούρκους ώς ^αγιδδες, τήν δέ άλλην ήμέ- 
ραν ώπλίσθησαν καΐ τους έπολέμουν, κρυπτόμενοι από 
πίσω άπό τάς πέτρας από τον φόβον μήν τους γνωρί- 
σουν οί άγάδές των. 

Ή επαρχία τοΟ Φαναριού έφέρθη με πολλήν πο- 
νηρίαν, διότι -έφαίνετο 6τι έλυπειτο δια τήν φυγήν τών 
συμπατριωτών των Τούρκων, καΐ προσέτι άπό το εν μέ- 
ρος τους έφόβιζαν και άπό τό άλλο τους ενεθάρρυναν. 
Τους Ιλεγαν να πάνε εις τό καλόν καΐ καλήν τους άν- 
τάμωσιν, καΐ προσέτι τους έδωκαν και ζώα φορτηγά 
δια να τους ευκολύνουν να ξεκινήσουν, καΐ τήν άλλήν 
ήμέραν τους τα έκλεψαν. Τό ίδιον Ικαμαν καΐ οί Μέσο* 
λογγΓται, διότι καΐ αύτοι άμα ήρχοντο ΤοΟρκοι τους 
εύκόλυνον, διότι έδιδαν τα καίκιατων καΐδλα τα άλλα 
μέσα, δια να φύγη τό κακόν άπό τόν τόπον των κα\ να 
ελθη εις τόν Μωριάν. 



246 
ΜΑΝΙΑΤΙΚΑ 



Οι Μανιαται παλαιότερα διαιροΟντο εις οικογε- 
νείας και έπειτα εΙς καπετανάτα. Είχαν (χερικούς άλ- 
λους Μανιάτας, τους δποίους ώνόμαζον φαμέγιους. 
Οδτοι ήσαν δοΟλοι, ή πελάται, των άλλων, και εως τ^ς 
σήμερον τους έχουν εΙς τα κτήματα των ώς έργάτας 
αΙωνίους, και τοΟτο οιότι ούτοι δέν έχουν Ιδικήν των 
γην άρκετήν, ^ινές δέ ουδέ πιθαμήν. Οδτως ευρέθησαν 
εΙς τήν αρχήν τΫ^ς επαναστάσεως. 

Αι οίκογένειαι αδται Οπετάσσοντο εΙς ενα διοικη- 
τήν καταγόμενον άπο τον τόπον καΐ άπό* τον Σουλτά- 
νον διοριζόμενον, προτεινόμενον βμως άπό τον καπετάν 
πασαν, ήτοι τον ναυαρχον τοΟ Σουλτάνου, και όνομα- 
ζόμενον Μπάσπογου. Ό βαθμός οδτος ήτο ναυτι- 
κός, καΐ δ Μπάσμπογους Οπήγετο εις τήν δικαιο- 
δοσίαν των ναυτικών κατ* εύθεΓαν, ώς καΐ αϊ νήσοι 
"Ύδρα και Σπέτσαι. Ή διοίκησις τοΟ τοιούτου διοικη- 
τοΟ ήτον ανέκκλητος, διότι άκύρωσις τών αποφάσεων 
του δέν έγίνετο, και μόνον παράπονα "προς τον καπετάν 
πασαν έγίνοντο. Έδιδεν βμως δ τοιοΟτος διοικητής 
δύω άτομα συγγενικά του στενά ώς ενέχυρα είς τον 
καπετάν πασαν. ΤοιοΟτος ήτον δ Μπάσπογους διοι- 
κητής τής Μάνης. Ή Τουρκική εξουσία δλας τάς νή- 
σους τάς είχεν 6πό τήν έξουσίαν τοΟ ναυάρχου της. 
Επειδή δέ οί Μανιαται δέν ύπετάσσοντο ί^τελώς ώς έκ 
τής θέσεως των, αΐ δέ γενόμεναι πειρατεΓαι καΐ άλλα 
πολλά κακά έχώνευαν είς τους βράχους των, δ καπε- 



241 

τάν πάσας δια τήν ήσυχίαν έφεΟρε καΐ έσυ(Αφώνησεν 
εΙς τήν τοιαύτην διοίκησιν τγ)ς Μάνης* άλλως τε κβΐή 
ωφέλεια τί)ς διοικήσεως ταύτης δέν ήτο τίποτε δια το 
άγονον τοΟ τόπου* "Άνθρωποι κατοικοΟντες εΙς τους ξη- 
ρούς βράχους κα\ εΙς τάς πέτρας, εδιδον άσυλον εΙς παν- 
τός εΓδους έγκλη(Αατίας, διότι άπό το δυτικόν (χέρος 
εως εΙς τήν θέσιν τ'?)ς Άγιας Σιών δέν έδυνατο να πέ- 
ραση άνθρωπος τοΟ Πάσα χωρίς προηγουμένης συνεν- 
νοήσεως (χετά τών διοικητών τής Μάνης κα\ αύτοΟ τοΟ 
πάσα τΤ^ς Πελοποννήσου. Οδτος έγίνετο και εΙς το ά- 
νατολικον (χέρος εως εΙς τήν θέσιν Κακοσκάλη, 

Ό πασάς βμως τί)ς Πελοποννήσου είχεν ενα 
Όθωμανόν διοικητήν είς τάς Καλά(χας μέ εκατόν στρα- 
τιώτας, δια να προσεχή, να μή έδγαίνουν οΐ Μανιάται 
εξω τ•?)ς πατρίδος των, ίσοι δέ ήθελον να εβγουν εφερον 
άδειαν τοΟ διοικητοΟ των δια να μήν πληρώνουν χ α- 
ράτσι, ή και άλλον τινά φόρον. ΚαΙ πάλιν χωρίς 
άδειαν γραπτήν τοΟ Βόΐβοντα τών Καλαμών, ή τοΟ 
Τούρκου, δ δποΓος έφύλαττεν εΙς τάς Καλάμας, άν εύ- 
ρίσκετο Μανιάτης έξω κατά τάς άλλας επαρχίας, έσκο- 
τόνετο άπό τον τυχόντα ώς ληστής. Αύτάς τάς ελευ- 
θερίας είχον 2λοι οΐ Μανιάται. 

Ό δέ Πέτρος Μαυρομιχάλης εόρέθη Μπάσμπο- 
γους κατά τήν αρχήν τής επαναστάσεως, καΐ έπειτα 
έγνωρίσθη εΙς τό Πανελλήνιον ύπό τό όνομα Πετρόμ- 
πεης. Ούτως οΐ Μανιδται έβγ*?)καν εΙς τάς 22 Μαρ- 
τίου 1821 είς τάς Καλάμας μέ τήν σημαίαν τής επα- 
ναστάσεως καΐ μέ ίλους τους καπεταναίους των, πρώ- 
τος τών δποίων ήτον δ Πέτρος Μαυρομιχάλης. Κατό- 



948 

ι«ν 8ϊ τούτου έρχονται αί λοιπαΐ οίκογένειαι, τοΟ Πα- 
ναγιώτη Μούρζινου, αρχαία ο!κογένεια, οδτοι ώνομιά- 
ζοντο καΐ Τρουπάκιίες• έπειτα αί οίκογένειαι των Κα- 
πετανίκιίων , Κουμουνίουράκιίων , Γρηγοράκιδων , 
Άντωνόμπεη, Ζερβουδάκιδων. "Ολαι αδται αΐ οίκογέ- 
νειαι εΤχον πρωτοΟ το άξ(ω[χα τοΟ Μπάσμπογου, και 
εχουσαι αξιώσεις, έθήρευαν πάλιν τήν θέσιν τ^υτην. 
Μάλιστα τότε κοντά είχε κατορθώσει ένας Καλκανδ•?)ς 
Σταυριανός δνομαζόμενος να διορισθη Μπάσπογους, 
και προ αύτοΟ δ Αλέξανδρος Κουμουνδουράκης είχε 
κάμει πολλά διά τήν άπόκτησιν τοΟ άξιώριάτος τούτου, 
καΐ έπι τέλους έπρόδωκε και τήν Έταιρίαν των Φιλι- 
κών διά νά κατορθώση τον σκοπόν του, άλλ' δ Σουλ- 
τάνος τον έκρέαασε. Τότε δέ είχον φύγει από τήν-Κων- 
σταντινούπολιν και τά δοθέντα ενέχυρα καΐ είχον φθά- 
σει εΙς τήν Μάνην, άλλ' ίδιώχθησαν άπό τον Π. Μαυ- 
ρομιχάλην διά νά υπάγουν οπίσω ώστε νά μή μάθη τήν 
φυγήν τών δ Πάσας τ^ς Πελοποννήσου, άλλ' οδτοι οί 
δμηροι ύπήγον εις τήν 'Ύδραν και έκεΓ άρχισαν νά δια- 
δίδουν τά τής επαναστάσεως εις 'ίούς Υδραίους. ΤαΟτα 
δλα είχον διαδοθή εις δλην τήν Πελόπόννησον. Ούτω 
πως τά πράγματα είχον μπερδέψει τον διορισμδν 
τοΟ Καλκανδΐ). Ό δέ καπετάν πάσας είχε παύσει τον 
Π. Μαυρομιχάλην άπό της είρημένης διοικήσεως, 
διότι δ διοικητικός μηχανισμός είχε κοπεί" πλέον με- 
ταξύ τών Τούρκων και τών Ελλήνων ένεκα τής επα- 
ναστάσεως και ως ήσαν τά πράγματα οΰτως έμειναν. 

Ό δέ Πετρόμπεης μέ τους αδελφούς το'υ, μέ τά 
παΓδιά του καΐ μέ δλην τήν γενεάν του, άφοΟ πλέον 



249 

ελαδε (/.έρος εις 'ϊήν έπανάστασιν, δέν έσυλλογίίϊθη 'ίί- 
ποτε, ο3τε τήν ζωήν του, οβτε τό αξίωμα τοΟ Μπάσ- 
(χπογου. Έστειλε λοιπόν παντοΟ Χ'ατ' αρχάς εΙς βλα 
τα φρουρίΛ τ?]ς Μεσσηνίας συγγενείς του και στρατιώ" 
τας, 5σους ίδύνατο, δια να συστήσουν τάς πολιορκίας 
των φρουρίων. *Αλλά πρΙν τούτων είχε στείλει τον υΐόν 
του Άναστάσιον εις τον Πασαν τ?]ς Τριπολιτσας ώς 
ένέχυρον δια να καθησυχάσουν τα πράγματα, καΐ δια 
να συνάψουν και νέας σχέσεις, και ν* άποδείξη ίτι είναι 
πιστόςείς το κραταιόν Ντοβλέτι. Έλεγον δέ τότε 
δτι τοΟτο έπραξε δια να λάδη καιρόν και να έτοιμάση 
τα τ^Ις επαναστάσεως* άλλως τε δέ έάν δέν έγίνετο τί- 
ποτε να γείνουν χρήσιμοι εΙς τον εαυτόν των, και ίσως 
εσωζον και τους άπλοΟς ραγιάδες, και τοΟτο βέβαια θα 
το έπετύγχανον, διότι θα έφαίνοντο πιστοί είς τον δυ- 
νάστην τοΟ τόπου, και τό αύτο πνεΟμα ύπηρχεν κα\ είς 
τους άλλους προκρίτους και τους αρχιερείς δλης τί]ς 
Πελοποννήσου. Μάλιστα τότε ύπ^ρχεν ιδέα και έπερί- 
μενον να μεταχειρισθώ μερικούς έξ αυτών ή Τουρκική 
εξουσία, αλλά δέν τους έδόΐη καιρός από τόν λαόν> 
δστις είχε λάβει μέ τά σωστά του τόν δρόμον τ-ίΐς επα- 
ναστάσεως, κα\ κανε\ς πλέον δέν έτόλμα νά είπη τό 
ονομά του. 

Μετά δέ τήν παράδοσιν των ολίγων Τούρκων δ 
Πετρόμπεης έκάθητο είς τάς Καλάμας. Πολλαι δέ 
πρ^ά-βεΓαι εστάλησαν και τόν παρεκάλουν νά εβγη εξω 
είς τήν Πελοπόννησον, καΐ μάλιστα τοΟ έστειλαν γρα- 
πτόν χΛι τόν τίτλον του άποκαλοΟντες αυτόν ηγεμόνα 
τ1]ς Πελοποννήσου. Ό Ν».κόλαος Πετρόπουλος, δ Κα- 



250 

νέλος Δεληγιάννης, δ Τήγας Παλαμήδης,, και άλλοι 

ακόμα ύπί]γον, και δ στρατηγός Νικολάκης Πετιμεζας, 
ίστις κατά πρώτην φοράν τοΟ έφερε και χρήματα στελ" 
λομενα άπό τους Καλαβρυτινούς, διότι έγνώριζον βτι 
τα θέλει, επειδή δλοένα εγραφεν βτι άπαιτοΟνται χρή- 
ματα. Όίίτως είχε διαδοθή έκ μέρους των προκρίτων 
και των καπεταναίων, καΐ μάλιστα άπό τήν νεοσυστη- 
θεϊσαν τότε Πελοποννησιακήν Γερουσίαν, τ*?)ς δποίας 
μέλος αυτής και πρόεδρος ήτο• Έν τούτοις κάποτε αί- 
φνης έφαίνοντο μερικά πράγματα άνάτ.οδα άπο αύτον 
γενόμενα, ώς ή αποστολή είς Τριπολιτσαν τοΟ διδα- 
σκάλου, των Καλαμών Γερασίμου. Τήν δε πραξιν ταύ- 
την βλοι κατηγόρησαν, άλλ* αυτός έδικαιολογεΓτο λέ- 
γων, ίτι έπραξε τοΟτο διά τά έξαπατήσγ) τους Τούρ- 
κους και έβγάλη άπό τήν Τριπολιτσαν τόν υΐόν του δι* 
ανταλλαγής τών αίχμαλωτισθέντων Τούρκων των Κα- 
λαμών, αν κα^ τοΟτο δέν έγένετο με τήν θέλησιν δλίον 
τών καπεταναίων Μανιατών καΐ Πελοποννησίων, άλλ* 
δμως επειδή εΐχον τήν ανάγκην του, χάριν τής δμο- 
νοίας, άπεσιωπώντο. Έλεγεν ίμως καΐ τοΟτο τό δικαιο- 
λόγημα δ Μπέης, βτι ή αποστολή τοΟ Γερασίμου έγέ- 
νετο, διότι έφοβείτο μήπως οί ΤοΟρκοι μάθουν τήν φυ- 
γήν τών δμήρων άπό τήν Κωνσταντινούπολιν και θα- 
νατώσουν τόν υίόν του Άναστάσιον. Τοιουτοτρόπως 
έδικαιολογοΟντο εξω τά πράγματα, κα\ προς τούτοις 
διεδίδετο, δτι θ' άνταλλάξη τους προκρίτους και τους 
αρχιερείς, οί δποΓοι έκρατοΟντο είς τήν Τριπολιτσαν μέ 
τον Άρναούτογλουν καΐλοιπους Τούρκους αιχμαλώτους. 
Ό Πετρόμπεης μόλις είς τό εν έκτον τών Μανία- 



251 

των είσηκούετο, διότι 6λοι αποκλειστικώς- δέν τον 
ήκουον δια να τους κινη είς τον πόλεμον, διότι οΐ λοιποί 
καπεταναίοι είχον κα\ αύτοΙ άποκλειστικήν τήν δύνα- 
(Λίν των, είς τήν περιφέρειάν του έκαστος, άλλ' δμως 
5λοι τον αύτον σκοπόν είχον καΐ το αυτό αΓσθημια. 
*Όλοι ύπ^γον εΙς τάς πολιορκίας των φρουρίων και έπο- 
λέ(χουν τον κοινόν έχθρόν, άλλ' ή διαφορά ήτον, ίτι έκ 
των στρατιωτών οΐ [χέν έλέγοντο τοΟ Μαυρομιχάλη, 
βί δέ τών Καπετανάκιδων, και ο6τω καθ'έξί)ς. Οΰτως 
ή Μάνη κατόπιν παρουσιάσθη μιέ βλους τους Μανιάτας 
της εΙς τήν πολιορκίαν τ?)ς Τριπολιτσας. ΈκεΓ ήλθε 
και δ Γδιος Π. Μαυρομιχάλης μετά τήν ελευσιν τοΟ 
Δ. Ύψηλάντου έχων περί αυτόν σχεδόν 350 στρατιώ- 
τας• δ δέ Πρίγκηψ δ διοικών τότε τήν πολιορκίαν καΐ 
5λην τήν ΠεΧοπόννησον τον οΙκονομοΟσεν έξ !δίωντου, 
πληρόνων τους μισθούς τών στρατιωτών του μέχρι τής 
αλώσεως τ^ς πόλεως. Είς δέ τά Βέρβαινα, εΙς τό Βαλ- 
τέτσι καΐ δπου άλλοΟ ευρέθησαν δ Κυριακούλης, δ 
Ηλίας και οί λοιποί καπεταναίοι Μανιαται δέν έπλη- 
ρώθησαν, άλλα μόνον τους Ιδιδον οί Πελοποννήσιοι τά 
πελεμεφόδια καΐ τήν τροφήν των. Αύτοι δμως είχον 
τήν ύψηλοφροσύνην τάχα, βτι δουλεύουν καΐ πολεμοΟν 
διά νά ελευθερώσουν τους βλάχους, οδτως ελεγον οί 
Μανιαται τους άλλους Πελοποννησίους. Αυτό δέ τό 
άγέρωχον έξακολουθοΟν νά τό έχουν και νά τό φρονοΟν, 
διότι ήσαν ελεύθεροι επάνω εΙς τήν ξηράνπέτραν. 

Οι Μανιαται έφοβοΟντο τήν καβαλαρίαν κα\ τό 
μαχαΓρι, διό κα\ τους έπεριγελοΟσαν οΐ λοιποί Έλλη- 
νες μιμούμενοι αυτούς λέγοντας* «τής Φοραδίνας δγυιός» 



252 

κι' από καμινιοΟ, γΐαμιά, τήν σπάθην». Ο Ι δε άλλοι 

Μανιαται τοΟ Δ. Μουρτσινου, οΐ Κουμουνδουράκιδες, 
Καπετανάκιδες, Μπουκουβαλέας, Τουράκιδες, Ξανθέας, 
και οί άλλοι βσοι ήσαν (/.έ το μέρος τοΟ Κολοκοτρώνη, 
και αύτοι έπληρόνοντο άπό τήν έπαρχίαν τ^ς Καρύ- 
ταινας τους μισθούς των στρατιωτών των, οί δποΓοι 
ήσαν περί τους 400. Οδτοι έκράτουν το κανονοστάσιον 
τοΟ *Αγίου Αθανασίου εως τον 'Άγιον Νικόλαον τήν 
πλησιεστέραν θέσιν τής Τριπολιτσας. 

Πολλοί έκ των Μανιατών έξεστράτευσαν και έκτος 
τ•?)ς Πελοποννήσου εις διαφόρους τόπους 6πέρ τής ελευ- 
θερίας τοΟ Έθνους, αλλά μή έχοντες τα (/.έσα καΐ τήν 
άνάλογον δύνααιν έχάθηκαν, ως 6 Ηλίας Μαυρομιχά- 
λης ε?ς τήν Κάρυστον, και δ Κυριακούλης εις τήνΣπ- 
λάντσαν μετά τών πλοίων τοΟ Γρηγορίου Καντσουλέρη 
και Παναγ. Μπεζουνερά ή Μαυρομιμάτη Μανιατών, 
καταβαλόντων τά περισσότερα έξοδα. Οδτοι προθυμίαν 
(/.εν πολλήν έδειξαν, άλλ' όφελος δλίγον, διότι δέν τους 
παρηκολούθησαν οΐ συρ,πατριώταί των Μανιαται, και 
έμειναν με ολίγους, οί δε Έλληνες τών τόπων είςτους 
δποίους όπήγον ^αΐ έπολέμησαν δέν τους έδωκαν τήν 
άπαιτουμένην βοήθειαν." 

Δέν δύναμαι δέ νά μνημ,ονεύσω τά δνόματα ίλων 
τών καπεταναίων Μανιατών, διότι δέν ευρίσκει τις 
άκρην. Παραδείγματος χάριν, ή οικογένεια τών Καπε- 
τανάκιδων καθώς είναι τώρα, δχι δέ και τότε, είναι τό- 
σον πολλοί (λέ το ονο(χα τοΟτο ώστε έχουν τήν ίδέαν, 
δτι δλοι είναι καπεταναίοι και θέλουν τήν θέσιν των, 
αλλά δέν ευρίσκουν στρατιώτας, και ώς έκ τούτου- τους 



253 

άφίνομιεν βπως έ(Ανημονεύθησαν εις τάς διηγήσεις μας, 
καΐ καθόσον είμεθα παρόντες είς τους πολέμους. Και 
δια να μην υποθέσουν βτι γράφομεν μεροληπτικώς, λέ- 
γομεν τα ονόματα καθώς ήσαν εις την έποχήν τήν πρώ- 
την, διότι άπό αυτούς έκινήθησαν τα Μανιάτικα των, 
και αύτοι ας έχουν τήν άθάνατον δόξαν δια τα ύπ' αυ- 
τών γενόμενα στρατιωτικά κατορθώματα. 

Πρώτοι λοιπόν εΙσ?)λθον κατά τήν 22 Μαρτίου 
είς τάς Καλάμας, ως ανωτέρω είπομεν, οΐ Σταυριανός 
Καπετανάκης, Ιωάννης Ν. Καπετανάκης, Μιχο^ί)λ Ν. 
Καπετανάκης, Ηλίας Π. Μαυρομιχάλης. Ταυτοχρό- 
νως ήλθεν δ Γαλάνης Κουμουνδουράκης, τήν δε πρωίαν 
τ?)ς 23 Μαρτίου, ήλθον 6 Κατσ?]ς Μαυρομιχάλης, δ 
ΉλΙας Κατσάκος Μαυρομιχάλης, τη ιδία δέ ήμερα 
ήλθον δ Γεώργιος Καπετανάκης, δ Ιωάννης Καπετα- 
νάκης, δ Παναγιώτης και Διονύσιος Μούρτσινοι, δ Πα- 
ναγιώτης Μπουκουβαλέας, ό Γεώργιος Ντουράκης, δ 
Παναγιώτης Ντουράκης, δ Παναγ. Βενετσανάκος και 
άλλοι πολλοί. ΑύτοΙ ήσαν μέ τον θ. Κολοκοταώνην. 
Ακολούθως ήλθον δ Πανάγος Κυβέλος, Νικόλαος Χρη- 
στέας, Ηλίας Χρυσοσπάθης, Πετρόμπεης Μαυρομι- 
χάλης, Κυριακούλης Κουτράκος, Χριστόδουλος Καπε- 
τανάκης, Κωνσταντίνος Πιεράκος, Δημήτριος Πουλι- 
κάκος, Θεόδωρος Μεσίκλης, Ιωάννης Γρηγοράκης, δ 
ΣκλαβοΟνος άπό τον Πύργον της Μάνης και δ Πιέρος 
Βοϊδής Ό στρατηγός οδτος έχων Γδιον σώμα στρα- 
τιωτών, ευρέθη είςπολλάς άλλας μάχας ως είς τήν Αρ- 
γολίδα καΐ άλλοΟ, ΰστερον δέ έπι τοΟ Ίμβραήμ ευρε- 
θείς κα\ είς τήν ενδοξον μάχην τήν γενομένην εις το 



254 

Μανιάκι, έπεσε (χαχό(χενος μετά τοΟ Άρχιμιανίρίτου 
Φλέσα. Κατά δέ τήν 25 Μαρτίου, άφοΟ δ Κολοκοτρώ- 
νης άνεχώρησεν εΙς τά ενδότερα τΫ)ς Πελοποννήσου διά 
νά διαδώση τήν έπανάστασιν,δ Σταυριανος Καπετανά- 
κης, Ήλ(ας Μαυρομιχάλης, Κωνστ, Μαυρομιχάλης, 
καΐ Μιχαήλ Καπετανάκης άνεχώρησαν εΙς τήν Τριπο- 
λιτσαν, οΐ δέ λοιποί διά τά Μεσσηνιακά φρούρια. Οΐ δέ 
γέροντες Π. Μαυρομιχάλης, Γεώργ. Καπετανάκης, 
Π. Μούρτσινος, Ν. Χρηστέας, Παναγ. Κυβέλος, Ιω- 
άννης Κατσής Μαυρομιχάλης, Κωνσταντίνος Κουτρά- 
κος και Ιωάννης Καπετανάκος έμειναν άπαντες οδτοι 
εΙς τάς Καλάμας προς διατήρησιν τής ησυχίας, ώς 
ελεγον. 

Άπό δέ τά μέρη τοΟ Γυθίου έξεστράτευσαν εΙς 
τον Μιστρά 6 Κυριακουλης, Αντώνιος Μαυρομιχάλης, 
Δ. Ν. Βενετσανάκος, Αντώνιος Νικολόπουλος, *Αντω- 
νόμπεης, Γρηγόριος Δ. Τσιγκουράκος, Παναγιώτης 
Μπεζουνερας μετά των αδελφών του, βστις άπό το 
πλοΐόν του κανονοβολών εις το ΓύΟιον καΐ εΙς Ξυλόν 
τής Μονεμβασίας, έχων σώντροφον καΐ τον Φραγκιαν 
άπο τήν Μύκωνον μέ το πλοΓον του και τοΟτον, εκαμον 
τους Τούρκους αμφότεροι νά φύγουν άπό τήν Μπαρδού- 
νιαν, τον Μιστραν κα\ άπό βλα τά χωρία τ^ς Μονεμ- 
βασίας, και νά κλεισθοΟν εΙς τά φρούρια, διότι ελεγον 
βτι ήλθεν Φραγκιά είς τό Γύθιον. Πέτρος Νικολακά- 
κης μετά των αδελφών του, Μιχαήλ Δραγωνάκος μετά 
των αδελφών του Γεωργίου καΐ Δημητρίου, βστις έπΙ 
Δράμαλη ήτον αρχηγός μικροΟ σώματος κατά τήν Άρ: 
γολίδα. Δημήτριος Πετροπουλάκης μετά τοΟ πατρός 



255 

τουχαΐ τοΟ άδελφοΟ του Πετροπούλου, Παναγιώτης 
Κοσονάκος, Πασχάλης Γρηγοράκης, Μαγκιόρος,ήΠιέ- 
ρος Γρηγοράκης, αρχηγός ων μεγαλειτέρου στρατιω- 
τικοΟ σώ(χατος των άλλων, Ξανθός Μουντζοράκος, 
Παναγιώτης Άντωνάκος, Παναγιώτης Στερόγιαννης, 
Πέτρος Τσιλιβ^Ις, ή Τσιλιβιπέτρος, Ιωάννης Κροκίδης 
Νικόλαος Καρακίτσος, Αναστάσιος Γιαννουτσάκος 
Γεώργιος Καλκανδ^ς, Οΐκονό(χος τοΟ ΒεχοΟ ή Γερο- 
ξηντάρας. Οδτοι δέ 6λοι (χετά των Σπετσιωτών έπο- 
λιόρκησαν τήν Μονε(Αβασίαν,* καΐ ΰστερα μετά τήν πα- 
ράδοσιν αύτΫ)ς μετέβησαν εΙς τήν πολιορκίαν τγ)ς Τρι- 
πολιτσας, έκτος τοΟ Τσανετάκη καΐ Δ. Τσιγκουράκου 
μεινάντων φρουράρχων τΫ)ς Μονεμβασίας κατά διατα- 
γήν τοΟ ΚατακουζηνοΟ επιτρόπου τοΟ Πρίγκηπος Δ. 
Τψηλάντου; Άλλ δ Τσανετάκος άπατήσας τόν Τσιγ- 
κουρακον εφερεν αυτόν εις τήν πόλιν διά νά τόν φι- 
λεύση, κα\ οΰτω τόν άφ^κεν έκεΓ κα\ αυτός άνέβη εΙς 
τήν άκρόπολιν κα\ ήρνήθη έπειτα προς τόν Τσιγκουρά- 
κον τήν άνοδον, και διά τήν άπάτην ταύτην θυμωθείς 
ούτος εφυγεν από τήν Μονεμβασίαν. 

Πάντες δέ οδτοι οί ανωτέρω ακολούθως παρευρέ- 
θησαν κα\ εΙς διαφόρους άλλας μάχας εντός καΐ έκτος 
της Πελοποννήσου, δ δέ Παναγ. Σταρογιάννης καΐ Π. 
Μπεζουναρας μετά των αδελφών του καΐ των πλοίων 
του και ε!ς τήν Κρήτη ν έπολέμησαν. Ένω δέ, ως ανω- 
τέρω εΓπομεν, οΐ μνημονευθέντ£ς καπεταναίοι έτοιμά- 
ζοντο νά έκστρατεύσωσιν έκ τοΟ Γυθίου εΙς. τόν Μι- 
στρά, έν τούτφ τψ χρόνφ, κατά θείαν οίκονομίαν, 
έφθασαν είς Γύθιον δύω πλοΓα Τουρκικά και άγκυροβό- 



256 

λησαν είς τάν λΐ(χέναί έχοντα Οψωμιένας τας ση[χα(ας 
των. Επάνω 5έ εΙς τον πύργον τοΟ Μαγγιόρου ήτον- 
ύψωμένη κυματίζουσα ή σημαία τΫ^ς έπαν:ίστάσεως. 
Φρόνιμοι τίνες ΐδόντες τα Τουρκικά πλοΓα κα^ρεβίβασαν 
τήν σημαίαν τ*?)ς επαναστάσεως, και δψωσαν τήν Όθω- 
μανικήν «Ις τον Πύργον. Κατόπιν τούτων οΐ κάτοικοι 
τοΟ Γυθίου έτρεξαν μέ τα βπλα των κρυμμένα, έμβί)- 
καν είς τάς λέμβους και άνέβησαν είς τα πλοία, και 
άλλοι μέν έξ αυτών έμειναν εις το κατάστρωμα των 
πλοίων, άλλοι δέ άνέβησαν επάνω εΙς τα κατάρτια των 
καΐ άρχισαν να μαζεύουν τα πανίά των. ΤοΟτο ΐδόντες 
οΐ ΤοΟρκοι εΟχαριστήθησαν, νομίζοντες βτι είναι κάλοι 
άνθρωποι και ύπί)γον να του< βοηθήσουν. Άλλ' άφοΟ 
έδίπλωσαν τα πανιά, καταβάντες συνέλαβον μετά των 
έπι τοΟ καταστρώματος τους Τούρκους, τους εβγαλορν 
ε^ω εΙς τήν ξηράν καιιρρυς έφυλάκισαν. Μεταξύ των 
Τούρκων ευρέθη και εις Χριστιανός ονομαζόμενος Δη- 
μήτριος Σαδβάκης, βστις καΐ ζί] εΙσέτι είς Γύθιον. 
Εντός των πλοίων ευρέθησαν 13, 000 κοιλά κριθές, 
αρκετή πυρΓτις, σφαιραι κανονίων, μόλυβδος, ^ύζι, 
κρομύδια, βούτυρον, δέρματα βοδίων καΐ άλλα διά- 
φορα εφόδια, στελλόμενα εΙς τά κατά τοΟ Άλή Πάσα 
στρατεύματα. "Άπαντα ταΟτατά εφόδια, ώς και τά 
πλοΓα, κυριευθέντα, έχρησίμευσαν ύστερα είς τάς πο- 
λιορκίας τ?)ς Μονεμβασίας τής Τριπολιτσας και τ?)ς 
Κορώνης. Έκ των δύ(α πλοίων έξοπλισθέντων δ' εξόδων 
των κατοίκων Γυθίου, έξ ων καΐ πολλοί 6πί)γον ώς 
ναΟται, διότι οι πλείστοι ήσαν ναυτικοί, το μέν εν 
εδόθη προς τον έν Τσίμοβα Ίωάννην Πετρουναν δια 



257 



τήν πολιορκίαν τ*?)ς Κορώνης* το δέ άλλο προς τον 
Δημήτριον Νικολοπουλάκον ίιά τήν πολιορκίαν τ?]ς 
Μονεμβασίας. 



▲. ΤΥΗΔΑΝΤΗΣ 



Ή οΙκογένεια των Τψηλαντών πολύ ωφέλησε τήν 
Έλληνικήν ίπανάστασιν, καΐ μάλιστα ή ελευσις τοΟ 
πρίγκηπος Δ. Ύψηλάντου, 5στις Ιδίως ωφέλησε τήν 
Πελαποννησρν πολυειδώς. Ή φήμη τοΟ έξοχου ονόμα- 
τος μετέβαλε τα πνεύματα, καΐ έμόρφωσε το διοικητι- 
κόν μέρος, τό τουρκοσυνειθισμένον. 

Ή Φιλική Εταιρία είχε διαδώσει τόσα καλά υπέρ 
των Τψηλαντών, καΐ έλέγετο, ίτι δ Δ. Υψηλάντης θα 
φέρη δια τόν άγωνα βοηθήματα, κα\ άλλα πράγματα. 
Τ6 5νομά των εΰρίσκετο εΙς δλων των Ελλήνων τό 
πνεΟμα, καΐ έφθασε τόσον, ώστε συχνά να μνημονεύε- 
ται, και ούτως εγεινε σεβαστόν καΐ έπιθυμητόν καΐ είς 
τους απλούστερους Έλληνας, οΐ δποΓοι έπερίμενον τον 
Δ. Τψηλάντην, διότι τους έφαίνετο, ίτι θα ήναι έκεΓ- 
νος δστις θα φέρη θεραπιίαν εΙς τα δεινά των. 

Οι άρχοντες επιθυμούσαν να ΰπάρχη τι άνώτερον, 
άλλα τοΟτο να ήναι στρογγυλόν δια να τό κάμη δ καθ' 
Ινας 6πως θέλη. Ή αγάπη ίμως τοΟ λαοΟ καΐ ή συγ- 
κέντρωσίς του προς αύτον έφερε τήν μεγαλειτέραν 
ώφέλειαν, διότι τό δνομά του Ισοστάθμησε τον φθόνον 
και τήν ζηλοτυπίαν τήν μεταξύ των κοτσαμπάσιδων 
και των κλεφτοκαπεταναΐων, κ-άι τοιουτοτρόπως τά 
πράγματα έβαστάχθησαν, ίπειδή κάνεις δέν έδύνατο νά 

17 



258 

προίδγ] τι κακόν θα έγίνετο εΙς τήν έπανάστασιν έάν δ 
πρ(γκηψ δέν ήρ//το, καΐ έάν έλειπε το Ισοστάθμη|χα 
αυτό, κα\ επειδή ακόμα δέν εΓχομεν πάρει κανέν φρού- 
ριον έκ των πολιορκουμένων, βέβαια θα ύπεφέρομεν. 

Το δέ παράδειγμα του, τον ένάρετον βι'ον του, τήν 
καταφρόνησιν καΐ τήν άδιαφορ(αν του τήν δπο(αν εδει- 
ξεν ε!ς τα 6λικά πράγματα, τον γενναΓον τρόπον του 
καΐ τον άπεριόριστον πατριωτισμόν του, βλα ταΟτα 6 
λαός τα έγνώρισεν. Αΐ άρετα\ δέ αΰται τους πάντας . 
έθάμβωσαν. Ό Υψηλάντης εμπόδιζε τάς καταχρήσεις, 
καΐ πολλοί ώφελήθησαν από τό παράδειγμα του, διότι 
ίντρεπόμενοι καΐ αΟτοι, εγειναν καλοί. 'Όσα δέ και άν 
θέλη 6 φθόνος να σκεπάση άπό τα σπάνια πρ&τερήματα 
τοΟ ανδρός τούτου, επειδή είναι πολλά, δέν θά.ήμπο- 
ρέση να φέρη τοιοΟτον σκέπασμα λησμονησιδς. 
ΟΰδεΙς άλλος τότε επραξεν έργον τοιοΟτον, νά έλκυση 
δηλαδή εΙς τόν εαυτόν του τήν άγάπην τοΟ λαοΟ. Οί 
δέ καπεταναίοι των ίπλων, εΙς τους ^ποίους δ λαός είχε 
τάς ελπίδας του ώς προς τόν πόλεμον, αύτο\ εύρον τόν 
Τψηλάντην είλικρινέστερον κα\ άθωότερον, καΐ διά τοΟτο 
τόν έδέχθησαν ώς άνώτερόν των, εδοσχν προς αυτόν τήν 
διοίκησιν των πραγμάτων, καΐ αύτοΙ, ώς καΐδ λαός, έξε. 
τέλουν2|τάς διαταγάς του. Τό δέ σύστημα των αρχόντων 
δέν έτόλμα πλέον φανερά νά ενεργή εναντίον του, και 
τοιουτοτρόπως τά πράγματα τοΟ Έθνους έπροώδευσαν, 
α( πολιορκίαιέτακτοποιήθησαν, καΐ κατόπιν άρχισαν νά 
παραδίδωνται προς αυτόν τά φρούρια διά των επιτρόπων 
του. Οί Έλληνες τότε εννόησαν, καΐ ελαβον ΐδέας αλ- 
λάς διά τά πράγματα" ή δέ εποχή ήτο φοβισμένη, καΐ 



250 

δια τοΟτο οΐ άνθρωποι έχοντες τάς ελπίδας των εις. τον 
θεόν, έπερίμενον να φανή τι εξοχον τών άλλων τότε 
υπαρχόντων προσώπων, και τοΟτο προς διάχρισιν τοΟ 
καλοΟ και τοΟ κακοΟ. Ό Υψηλάντης ετρεχεν επάνω, 
κάτω, καΙ παρεκίνει τους πάντας εΙς τους κινδύνους, 
και έπήγαινεν αυτοπροσώπως είς τους πολέμους, και 
δια τοΟτο οΐ στρατιωτικοί τον έγνώρισαν και τον έσέ- 
βοντο, διότι ήτο γενναΓος καΐ ανδρείος εΙς τάς μάχας, 
έπολέμησε δέ κα\ εΙς την Πελοπόννησον και εΙς τήν 
Τούμελην. Έθελε δέ παντοΟ να ευρίσκεται, εϊχε δέ 
προθυμίαν άκούραστον καΙ δρεξιν παντοτεινήν, έπιΒυ- 
μών να ίδη τήν ποθητήντου πατρίδα έλευθέραν. 'Όπου 
δέ ήτον δ κίνδυνος έπολέμει καβαλάρης, διότι έγνώ- 
ριζε καλώς να Ιππεύη καΐ να πολεμί], κα- κανείς έκ τών 
Ελλήνων τότε δέν έδύνατο να Ιππεύη καθώς αυτός. 

Ό Υψηλάντης απέκτησε φίκους πιστούς εΙς τήν 
Ελλάδα στρατιωτικούς αναγνωρισμένους τον θεόδ. 
Κολοκοτρώνη ν, τόν Νικήταν Σταματελόπουλον και τον 
Όδυσσέα ^Ανδρούτσου. Τούτους έμπιστεύετο, καΐ μά- 
λιστα έν καιρφ πολέμου, βστις έξ αυτών εύρίσκετο 
,μαζύ του, ήτον βλος χ^ρά καΐ θάρρος διότι είχε τήν νί- 
κην βεβαίαν. Ό Γρηγόριος Φλέσας εϊχε σέβας υπο- 
χρεωτικών προς τόν Τψηλάντην, οΐ δέ δεύτεροι καπε- 
ταναίοι τής Πελοποννήσου τον έσέβοντο είλικρινώς και 
αύτοθελήτως ύπετάσσοντο εΙς αυτόν. 

Πολλούς έφερεν ίταν ήλθεν εΙς τήν Πελοπόννη- 

. σον δ Υψηλάντης έκ τφν δποίων επισημότεροι είναι οΐ 

ακόλουθοι* δ διδάσκαλος Βάμβας, τον δποΓον είχε ώς 

σύμβουλόν του, δ Αλέξανδρος Κατακουζηνός, δ Γεώρ- 

17* 



260 

γιος Τυπάλδος Κοζάκης, δ Π. Αναγνωστόπουλος, δ 
Καντιώτης. δ Γεώργιος Π. Αντωνόπουλος, ώς ταμίας 
του, δ Νικόλαος ΣκοΟφος, δ Πάϊκος, καΐ δ υπασπιστής 
του Σάλας, δ θεμέλης, δ Γεώργιος Βοϊνέσκος, βστις 
. έπι τΊ)ς βασιλείας Οπηρέτησεν ώς μοίραρχος. Έκ τού- 
των τον μέν Ά. Κατακουζηνόν εστειλεν ώς άντιπρό- 
σωπόν του να παραλάδη το φρούριον" Ίψ^ς Μονεμβα- 
σίας, τον δέ Γεώργ. Τυπάλδον Κοζάκην εις το Νεόκα- 
στρον, και τον Διάκον Αιβέριον εΙς τάς *Αθήνας. Έ- 
στειλε δέ τους αντιπροσώπους του τούτους δια να πα- 
ραλάβουν τα φρούρια-, διότι καΐ δ τόπος τον έζήτει καΐ 
οΐ ΤοΟρκοι είχον έμπιστοσύνην πράς τόν Πρίγκηπα. 



ΤΣΟΥΡΤΧί 



Ό Τιχάρδος Τσούρτς κατήγετο άπό τήν Σκω- 
τίαν' ήτο φιλέλλην ενθουσιώδης, καΐ πρΙν ή Ελλάς 
έπανάστατήση εΓχ^ε τήν έπιθυμίαν να ίδη αότήν ίλ^υ- 
θέραν. Τπτ]ρξεν δ διδάσκαλος καΐ δ άρ/ηγός των Ελ- 
λήνων κατά τήν έποχ^ήν, καθ* ήν ή Αγγλία έδέ/θη τήν 
προστασίαν τής Επτανήσου. Ή Αγγλική Κυβέρνη- 
σις εΤχε σχηματίσει τάγματα άπό Έλληνας διά ττήν 
στρατιωτικήν της ΰπηρεσίσν, ή δέ επικουρία αδτη ίγυ- 
μνάσθη τήν δπλασκίαν, καΐ μετά τήν διάλυσίν της 
έπειτα κατά τήν Έλληνικήν έπανάστασιν έχρη^ίμευ- 
σαν εις τήν ίδίαν των πατρίδα. Ό Τσούρτς αν και έπε- 
θύμει προ πολλοΟ, ώς ε?πομεν, νά φανί} χρ'ψψ^^ ^Ι^ 
τήν Έλληνικήν φυλήν, μόλις έδυνήθη νά ελθγ) εις τήν 
Ελλάδα κατά τον Φεβρουάριον τοΟ έτους 1827, εΤχεν 



261 

βμιως άλληλογραφίαν (Αετά των φίλων του και των μα- 
θητών του Ελλήνων. 

Το Έλληνικον Έθνος ευρέθη τότε εΙς συνέλευσιν 
εΙς τήν Ερμιόνη ν βπου ήλθε καΐ δ Τσουρτς, κα\ έκτι- 
μ^)σαν τον ειλικρινά) φιλελληνισμών του, διώρισεν αυ- 
τόν άρχιστράτηγον των Ελληνικών 5πλων. Ό δέ διο- 
ρισμός αύτος έβαλε τον άνδρα εις θέσιν ενεργείας πολε- 
μικές, δστις δέν έφείσθη ούτε ζωήν, οδτε άλλην θυ- 
σίαν, χαΐ πρώτον πάντων άφησε τήν πατρίδα του, και 
απεφάσισε να ταφή εις τα Ελληνικά χώματα. Έσύ- 
ναξε στρατιώτας Έλληνας ίσους έδυνήθη δι' Ιδίων εξό- 
δων, καΐ £(πήγε προς ύπεράσπισιν τής κινδυνευούσης 
φρουράς τών Αθηνών, ή οποία έπολιορκεΓτο από τον 
στρατάρχην τοΟ Σουλτάνου Κίουταχήν, έλαβε τήν δι- 
οίκησιν ώς' αρχιστράτηγος εΙς τα ευρεθέντα έκεΓ Ελλη- 
νικά στρατεύματα, Στερεοελλαδιτικά, Πελοποννησια- 
κά, και τά λοιπά εξ ίλων τών Ελληνικών χωρών, 
διότι ΈΔηνες έν γένει έτρεξαν νά σώσουν τήν ίεράν 
γήν τών Αθηνών. Είς ταύτην δέ τήν πολιορκίαν ευρέ- 
θησαν κα\ πολλοί φιλέλληνες εις το Έλληνικον τακτι- 
κόν εντός τοΟ φρουρίου καΐ έκτος αύτοΟ, οίτινες έδειξαν 
μεγάλην γενναιότητα εΙς τάς μάχας. "Ολα δέ τά έκεΐ 
ευρισκόμενα στρατεύματα ήσαν ύπό τήν δδηγίαν τοΟ 
Γεωργ. Καραϊσκάκη, δστις ήτο γενικός αρχηγός κατά 
τήν Άνατολικήν Ελλάδα κατά διαταγήν τής τότε διοι- 
κήσεως ώς και τών λοιπών αρχηγών έκαστου τμήμα- 
τος, πόλεως, χωρίου, ή νήσου, διότι εκαστον τούτων 
είχεν ϊδιον άρχηγόν, οΓτινες προς διάκρισιν έλέγοντο 
οΰτως' δ Κρητικός αρχηγός, δ ΣμυρναΓος, δ Πελοπον- 



262 

νήσιος κλπ. *Όλα δέ ταΟτα τα στρατιωτικά σώματα 
εΤχον αποκάμει από τους πρότερον πολέμους κατά τήν 
ΣΙτερεάν Ελλάδα. ΆρχηγοΟντος τοΟ Καραϊσκάκη, ίλα 
τά στρατεύματα τά Ελληνικά άντεπολιόρκουν τον πο• 
λιορκητήν των Αθηνών Κίουταχ^ίν, ή δέ φρουρά τ?)ς 
Ακροπόλεως άντέστη είς 8λας τάς προσβολάς των 
Τούρκων, και οΐ ΤοΟρκοι πάλιν εΙς τάς προσβολάς των 
έξωθεν Ελλήνων. Τό δέ δυστύχημα των Ελλήνων 
ύπ'ίίρξεν δ θάνατος τοΟ γενικοΟ άρχηγοΟ Καραϊσκάκη, 
δ δποΓος συνέβη είς τίνα συμπλοκήν μεταξύ Ελλήνων 
καΐ Τούρκων. Μετά δέ τοΟτο δ αρχιστράτηγος Τσούρτς 
ανέλαβε μόνος του τήν φροντίδα, καΐ μετεχειρίσθη σχέ- 
διον προς λύσιν τ^Ις πολιορκίας τ?)ς Ακροπόλεως. Μά- 
χης δέ γενομένης ίχάθησαν οί σημαντικώτεροι Έλλη- 
νες» και τά δεδοκιμασμένα παληκάρια, έπιάσθησαν ζων- 
τανοί δ Γεώργιος Δράκος καΐ δ Δημήτριος Καλέργης, 
κα\ δ μέν Δράκος έθανατώθη, δ δέ Καλέργης έξηγορά- 
σθη διά χρημάτων. 

Τοιουτοτρόπα)ς δέ απέτυχε το σχέδιον αύτο, το 
δποΓον προ ήμερων ζώντος τοΟ Καραϊσκάκη, έβασανί- 
ζετο, δστις δέν το ήθελεν, άλλ' ήθελεν άλλως πως νά . 
γε(νη ή μάχη, κα\ άπό τον ελαιώνα, εκείθεν νά γε(νη 
ή προσβολή προς διάλυσιν τών Τούρκων διά νέου περί- 
σπασμοΟ, καΐ διά νά μοιρασθή ή δύναμίς των. Άλλ' δ 
στόλαρχος Κόχραν επέμενε και οΟτω ύπεχρεώθη και δ 
αρχιστράτηγος. Ή δέ αποτυχία αδτη έφερε και τήν 
άπελπισίαν τής φρουράς, ήτις είδοποιήθη άν θέλη νά 
έξέλθη διά συνθήκης, καΐ εστερξε διότι δέν είχε τήν 
άναγκα(αν τροφήν, ουδέ πολεμεφόδια. 



263 

Οι δέ διοικοΟντες τότε τα πράγματα κατά ξηράν 
χα\χατά θάλασσαν ήσαν ζένοι φιλέλληνες, καΐ δέν έγνώ- 
ριζον τον τρόπον τοΟ πολεμείν των άτακτων, στρατιω- 
τών, και οδτως έγεννήθη ή απελπισία και ή δειλία εΙς 
τους Έλληνας, καΐ δέν έδυνήθησαν πλέον νά δώσουν 
νέάν έμιψύχωσιν εΙς αυτούς, δίν είχον δέ καΐ τά μέσα 
διά νά πληρώνουν μισθούς τους δποίους αύτοΙ τους εμα- 
θον νά ζητοΟν. 

Οδτως έπεσε το φρούριον των Αθηνών, τό δποΓον 
πάλιν δψωσε τήν Όθωμα^ικήν σημαίαν, διελύθησαν 
τά Ελληνικά στρατεύματα, τά δποΓα ήλθον εΙς τήν 
Πελοποννησον, καΐ κατέλαβον τά δύω φρούρια τής Κο- 
ρίνθου καΐ τοΟ Ναυπλίου, καΐ εδόθησαν εΙς πολλάς κα- 
ταχρήσεις. 

Ό δέ αρχιστράτηγος Τσούρτς έμπλεξε τότε εΙς 
τον βρασμόν αύτον, καΐ άπο ίλους έκαλεΓτο* οί κάτοι- 
κοι τοΟ Ναι>πλίου τον ήθελον, δ Κολοκοτρώνης επί- 
σης, ή δέ αντικυβερνητική επιτροπή τον διέταξε και 
αυτή νά ύπάγη εΙς Ναύπλιον νά έμποδίση τήν αρχήν 
και τήν επανάληψιν τοΟ εμφυλίου πολέμου, κα\ νά έλα" 
φρώση τάς βασάνους των κατοίκων άπ6 τάς καταχρή- 
σεις τής φρουράς, και τοΟ φρουράρχου θ. Γρίβα, βστις 
τότε κατείχε το Παλαμήδιον. 

Ή Συνέλευσις τής Τροιζ^νος, προβλέπουσα ταΟτα 
τά δυστυχήματα, είχε αναθέσει τά δύω φρούρια τής Κο- 
ρίνθου κα\ τής Ναυπλίας εΙς τον στόλαρχον Κόχραν και 
τον άρχιστράτηγον Τσούρς διά ν' απαλλάξουν τον κό- 
σμον από τάς βασάνους, διότι οΐ άνδρες οδτοι εΤχον 
τότε μεγάλην ήθικήν ΰπόληψιν, ώς μή άναμιχθέντες 



264 

εΙς τα πάθη τα μεταξύ Τουμελιωτών κα\ Πελοποννη- 
σίων. Ό αρχιστράτηγος τ^τε χατέβαλε πολλούς κόπους 
ίπως παύση τον έμφύλιον πολεμον, καΐ ίπως έλα- 
φρώση τους κατοίκους άπ6 πολλά δυστυχήματα, κα\ 
μ9λις κατώρθωσε να λείψουν αν οχι εντελώς, $ιέτι και 
αυτή ή αντικυβερνητική επιτροπή, άλλοθεν παρακινού- 
μενη ήρέθιζε τάς εμφυλίους ταραχάς, εγεινε και -αυτή 
φατρία, και δχι Κυβέρνησι;, καΐ έπεθύμει ν* άποτύχη 
δ αρχιστράτηγος, διότι ήτο φίλος τοΟ Κολοκοτρώνη. 
Πολλούς μήνας ένησχολήθη, άλλ' ίλαι του αΐ προσπά• 
θειαι έματαιώθησαν. Τέλος πάντων ανεχώρησεν από 
το Ναύπλιον και ύπ^γε κατά τήν Κόρινθον, και εκεί- 
θεν διφκει τήν Στερεάν και τήν Πελοπόννησον μέχρι 
τοΟ Νοεμβρίου τοΟ αύτοΟ έτους, και επ£ΐτα μετέβη είς 
το Διακοπτόν τί5ς Βοστίτσας, και εκείθεν έπέρασεν είς 
το Άνατολικόν τής Δυτικές Ελλάδος κα\ εμεινεν ίκεϊ 
μέχρι τής έλεύσεως τοΟ Κυβερνήτου, καΐ τότε εύρίσκε- 
το είς ένέργειαν. *Αλλ'ή πολιτική των Ευρωπαίων χαΐ 
ιδίως των *Άγγλων άντενέργει είς τήν άνάκτησιν τοΟ 
Μεσολογγίου και τής Δυτικής Ελλάδος, και διά τοΟτο 
έλοξοδρόμησε καΐ έφθόνησε τον ΑύγουστΓνον Καποδί- 
στριαν, Γεωργάκην Βαρνακιώτην, Άνδρέαν Μιαούλην 
και Ί. Παπαρηγόπουλον, ώς συντελέσαντας εΙς τήν 
άνάκτησιν καΐ τήν έλευθερι'αν τής Δυτικ^)ς Ελλάδος, 
και θέλων νά υπηρέτηση τήν πολιτικήν τής πατρίδος 
του, παρητήθη τής άρχιστρατηγίας και προσεκολλήθη 
είς τήν ϊίατά τοΟ Κυβερνήτου άντίπολίτευσιν, τής δποί- 
ας αρχηγός ήτον δ Άλ. Μαυροκορδάτος. 

Μετά δέ τήν παΟσιν τοΟ ΈλληνικοΟ πολέμου, 



265 

μένει ένταΟθα ώς πολίτης Έλλην, αντιστράτηγος και 
γερουσιαστής, χαίρων τάς έθνικάς τιμάς, και άπο βλους 
άγαπώμενος ώς ούδεις άλλος . Ή δε άγαθότης και δ 
πόθος του δια τήν έλευθερίαν τ'ής Ελλάδος φαίνονται 
εις τήν άλληλογραφίαν του μετά τ?)ς αντικυβερνητικής 
έπιτροπ-ής, και των Γενικών αρχηγών Κολοκοτρώνη, 
Καραϊσκάκη, καΐ λοιπών αρχηγών. 



Τ Δ Ρ Α 



ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΡΙΒΖΗΣ 



Οδτος δέν ηθέλησε νά Οπάγη είς τήν θάλασσαν 
και νά υπηρέτηση ώς καΐ οί συμπατριώταί του, άλλ' 
εγεινε χερσαΓος. Ευρέθη δέ εΙς τάς πολιορκίας Ναυ- 
πλίου )^αι Κορίνθου. Ε7χε σώμα στρατιωτικόν ίδικόν 
του, συγκείμενον άπά συμπατριώτας του και άλλους νη- 
σιώτας. ΠρΙν δέ τής είσβολής τοΟ Δράμαλη ευρέθη είς 
το φρούριον τής Κορίνθου έχων τήν στρατιωτικήν του 
δύναμιν. Φρούραρχος τ?)ς Κορίνθου τότε ήτον δ Άχιλ- 
λεύς Θεοδωρίδης ΤδραΓος τήν πατρίδα καιαύτος' οδ- 
τοι δέ άμα εΐδον τον στρατόν τοΟ Δράμαλη'εΙσβάλλοντα 
εΙς τ6ν Ίσθμόν αμέσως αφ{]καν το φρούριον κενόν και 
Ιφυγον, ή δέ φυγή αΟτη τότε άπεδόθη εΙς αυτόν καθό 
έχοντα τήν δύναμιν τΐ)ς φρουράς. Μετά ταΟτα ίμως 
ευρέθη εΙς τάς μάχας κα\ έπόλεμησε τόν Δράμαλην. Ή 
κοινή παροιμία λέγει* «νά σέ κάψω Γιάννη μου, καΐ νά 
σ' αλείψω μέλΓ» διότι άφοΟ πρότερον παρέδωκε τό 



266 



φρούριον εις τους Τούρκους, δστερα τους έπολέμ^ι και 
έβασανίζετο να τους ίιώξτ). Ό Κριεζ^Ις ύπί)γε καΐ έκ- 
τος τής ΠεΤ,οποννήσου εΙς τάς Αθήνας, %α\ (χετά τοΟ 
στρατηγοΟ Νικήτα εΰρεθε\ς εΙς πολλάς μ^άχ«ζ. 



Σ Π Ε ΤΣ Α Ι 



ΑΝΑυΤΑΣΙΟΖ ΚΟΤΤΡΟΤΜΠΗΣ 

Ό καπετάνιος οδτος κατήγετο από τήν νήσον 
Σπέτσας καΐ παρηκολούθει καθ* ίλον τον αγώνα τον 
στρατηγον Νικήταν Σταματελόπολον. Ευρέθη παντοΟ 
καΐ πάντοτε εΙς 5λας τάς μάχας μαζύ του, και έδειξε 
πολλήν γενναιότητα και άνδρείαν διακρινόμιενος εΙς τάς 
μάχας. Ό Νικήτας τον Κουτρουμπήν είχε δεξί του 
χέρι, και οδτος γνωρίζει ίσα εις τους πολέμους εγειναν 
ύπό τοΟ στρατηγοΟ Νικήτα. 



ΑΝΤΟΝΙΟΣ ΜΠΟΝΙΑΣ 

Και οδτος κατ' αρχάς ευρεθείς εΙς τήν ξηράν με 
στρατιωτικόν σώμα συμπατριωτών του Σπετσιωτών 

έπολιόρκει το Ναύπλιον, συγχρόνως μετά τοΟ Μπουμ- 
πουλη. Μετά δέ ταΟτα άνέβη εΙς τήν πολιορκίαν τί\ς 
Τριπολιτσδς, και κατόπιν έλαβε μέρος και εΙς τάς κατά 
τοΟ Δράμαλη μάχας, διατελέσας τον περισσότερον χρό- 
νον τοΟ πολέμου ύπό τον Νικήτα Σταματελόπουλον. 
Είς ίλας δέ τάς μάχας, εΙς τάς δποίας παρευρέθη δια- 



267 

κρίθη δια τ^Ις προσωπικές χου παληκαριας, ώς και δλοι 
οΐ Σπετσιώται, τους δποίους εΤχε μιαζύ του. ΕΤχε δέ 
τόσον ενθουσιασμών, ώστ£ τοΟ έφαίνετο, 6τι άν οΐ ΤοΟρ- 
κοι ήσαν εΙς τήν θέλησίν του, νά τους φάγη ίλους μέ 
τα δόντια του. Ό Μπόνιας έξώδευσε τήν κατάστασίν 
του ίλην εις τους πολέμους διατηρών τους ύπ' αύτον 
στρατιώτας, και ίμως δστερα έμεινε γυμνλς καΐ άπορος. 
Οι Σπετσιώται άπο ίλας τάς νήσους έφάνησαν 
πρόθυμοι καΐ κατά τήν 25 Μαρτίου 1821 ίίψωσαν τήν 
σημαίαν τής επαναστάσεως. Τήν δέ άλλην ήμέραν οΐ 
οίκοκυραΤοι τγ)ς νήσου διέταξαν νά πολιορκηθοΟν ή Μο- 
νεμβασία καΐ τ6 Ναύπλιον, κα\ αμέσως έπλευσαν οΐ 
Ναυέτα τοΟ Γκίκα Μπόταση καΐ το βρίκιον τοΟ Θεο- 
δώρου Βότση, δ Αθανάσιος Γουδής κα\ ή Μπουμπου- 
λίνα μέ τά καράβια των, έχ των δποίων τό ^άθε ενα 
είχεν 120 ναότας ώπλισμένους καθ* 6λα προς πόλε- 
μον•. Τήν δέ 28 Μαρτίου φθάσαντες εΙς Μύλους τους 
^Αφεντικούς ΙΙίντικρύ τοΟ Ναυπλίου, αμέσως έστειλαν 
εξω της βάρκαις των πλοίων διά νά πιάσουν τον έκεΓ 
ΤοΟρκον τελώνην κα\ τους φύλακας. *ΑφοΟ δέ οΐ ναΟ* 
ται έβγηκαν άπό τγ^ς βάρκαις είς τήν σκάλαν, πα- 
ρουσιάζεται 6 τελώνης ΤοΟρκος μέ ένα φύλακα του, 
μήγνωρίζων το κίνημα τ^^ς επαναστάσεως, διά νά τους 
έρωτήση πόθεν έρχονται, και εόθύς οί ναΟται τους 
έπιασαν καΐ τους δύω, και τους έφόνευσαν. Δύω δέ άλ- 
λοι ΤοΟρκοι, οί δποίοι τότε ήσαν μακρύτερα, ΐδόντες 
τοός άλλους φονευομένους, έφυγαν τρέχοντες είς το 
Ναύπλιον διά νά εϊπουν είς τους Ναυπλιώτας Τούρκους 
τά γενόμενα, κα\ 66τω οί ΤοΟρκοι έκλείσθησαν έντος 



268 

τοΟ φρουρίου. Τήν έπομένην ήμέραν έφθασαν και εΙς 
Κρανιδιώτιχα χ α / χ ι α, φέροντα στρατιώτας, ήλΟον £έ 
χαΐ άλλοι από τήν ζηράν, οι £έ εντόπιοι Ναυπλιώται χαι 
ΆργΓται έσήχωσαν χαι αύτοΙ τα ίπλα, έτρεξαν χα\ έπο- 
λΓωρχησαντο Ναύπλιον. Οί ΆργΓται έζήτησαν βοήθειαν 
από τα καράβια τών Σπετσιωτών, να σταλοΟν ναΟται 
προς φρούρησιν τΐ)ς πόλεως, χαΐ οΰτως εστάλη ό υΙός 
τί^ς Αασχαρίνας Μπουμπουλ(νας Γιάννης, ώς φρούραρχος 
τοΟ "Αργούς μέ 50 ναύτας Σπετσιώτάς. Τήν £έ 25 Α- 
πριλίου φθάνει δ Κεχαγιάμπεης μέ 4000 'Αρβανίτας 
πεζούς κα\ καβαλαραιους από τήν Κόρινθον και άπό το 
μέρος τοΟ Ξεριά, ίπου οί Έλληνες εΤχον καρτέρι, άλλα 
δέν ί^τάθησαν να πολεμήσουν, διότι τους έκύκλα>σαν 
τα στρατεύματα τών Τούρκων, και οί δπλοφόροι *Αρ- 
γϊται και τα γυναικόπαιδα των έτράπησαν εΙς φυγήν, 
καίκυνηγούμενοι κατέφυγΟν εΙς τους Μύλους ίπου ήσαν 
τα καράβια τών Σπετσιωτών, έπληγώθήσαν ίμως κα\ 
έφονεύθησαν μερικοί. Ό δέ γενναίος ΓιΑνης Μπούμ- 
πουλης καΐ τίνες άλλοι μέ τους ύπ' αυτούς στρατιώ- 
τας, έκλείσθησαν είς τα έκεΓ πλησίον τοΟ Ξερίά σπί- 
τια, και άφοΟ έπολέμησαν καθ* δλην σχεδόν τήν ήμέ- 
ραν προς ίλους τους Τούρκους, * οί δποΓοι έπι τέλους 
εβδιλαν φωτιάν εΙς τα σπίτια, έβγήκαν εξω και έπιά- 
σθησαν μέ τα χέρια δλοι' δ δε Γιάννης Μπούμπουλης 
έπιάσθη,ώς ανωτέρω είπομεν, μέ τόν Βελίκον Γΐάτσον, 
μπέη ν κα\ άρχηγόν τών Αλβανών. ΤοΟτο δέ είναι αλη- 
θές, διότι τό ώμολόγησεν δ Γδιος Μπέης είς τήν Τριπο- 
λιτσαν μετά τήν άλωσίν της καΐ είς άλλους και είς έμέ 
τόν. ίδιον. Έλεγε δέ ίτι άφοΟ δ Σπετσιώτης ήρως τόν 



269 

κατέβαλε, δέν εΤχ€ μέ τι να τάν σφάξγ), άλλ' έπολέ(*ει 
με ένα £$ειο πιστόλι να τον σχοτώση κτύπων άύτον μέ 
το χονδάκι του ε!ς δλλα μέρη τοΟ σώματος, διότι δέν 
έδύνατο να τΑν κτυπήση κατακέφαλα, έμποδιζομενος 
άπό τον Μπέην, ίτε άλλος Αλβανός Ιδών τοΟτο τρέ- 
χει, πιστολίζει καΐ φονεύει τον Μπούμπουλην ώς ήτον 
ίπάνω εΙς τον Μπέην. Οβτως έπολέμησαν ανδρείως καΐ 
έίυσιάσθησαν 28 Σπετσιώται μέ τον Γιάννην Μπούμ- 
πουλην καΐ άλλοι 5σοι έσ{άθησαν: Αΐ δέ σωθεΓσαι οίκο- 
γένειαι των *Αργε(ων μετεκομίσΟησαν εΙς τήν νί)σον 
τών Σπετσών βπου ετυχον τί)ς μεγαλειτέρας φιλοξε- 
νείας' καΐ περιποιήσεως. 



ΖΑΚΥΝΘΙΝΑ 



Περί τών Ζακυνθίων,' των &πο(ων τα όνέματα 
ημπόρεσα να ενθυμηθώ διότι ο( περισσότεροι έξ αότών 
ήλθον άπο τήν Ζάκυνθον κατ* ευθείαν προς τόν θ. Κο- 
λοκοτρώνην εΙς τα Τρικορφα κατά τήν πολιορκίαν τ^ς 
Τριπολιτσβς, άλλοι πρώτα καΐ άλλοι βστερα, περί 
τούτων ήδη θα 6μιλήσω. Όλοι ίσοι ήλθον υπηρέτησαν 
κοντά εΙς τον Κολοκοτίώνην, εΙς τά παιδιά του και εις 
τάν Άποστόλην Κολοκοτρώνην. Ανώτεροι δέ τούτων 
ήσαν οΐ Ιωάννης Πέτας καΐ Δημήτριος Γουζέλης. 



ΙΟΛΝΝΗΣ ΠΒΤΛΣ Η ΒΑΠΤΙΖΤΗΧ 

Οδτος έλθών εΙς τήν Πελοπόννησον μέ τον Γιαν- 



270 

νάκψ Κολοκοτρώνην μετά τήν διαλυθεΓσαν έπανάστα- 
σιν της Βλαχίας ευρέθη εΙς τήν πολιορκίαν τ?}ς Τριπο- 
λιτσας, χαΐ μάλιστα κατ^ τήν μάχη ν τΙ)ς Γράνας, εΙς 
τήν δποίαν Ιπ"?)ρε μέρος μετά των λοιπών συμπατριω- 
τών του Ζακυνθίων, ευρεθέντων έκεΓ, ώς είπομεν, μετά 
τοΟ Κολοκοτρώνη, δπου έδείχθη άνδρεΓος. Έπειτα 
έμεινε πλησίον τοΟ Κολοκοτρώνη. Μετά δέ τήν άλωσιν 
της Τριπολιτσας, πάλιν παρηκολούθησεν αυτόν ώς αρ- 
χηγός τών Ζακυνθίων. Καθ' δλον δέ τό διάστημα τής 
πολιορκίας τών Πατρών έπολέμησε με τους ύπ' αυτόν 
στρατιώτας, και διεκρίθη κατά τήν έκεΓ γενομένην πε- 
ρίφημον μάχην τής 9 Μαρτίου. Μετά.δέ ταΟτα πάλιν 
ευρέθη εΙς τους Αφεντικούς Μύλους κατά τήν/Ισβολήν 
τοΟ Δράμαλη, ίτε οΐ συμπατριώταΐ του εστάλησαν είς 
το έπιθαλάσσιον φρούριον (ΜποΟρτσι) τοΟ Ναυπλίου 
διά νά τό φυλάξουν, διότι ο( Κρανιδιώται άφήκαν αυτό 
καΐ εφυγον διά νά υπάγουν νά σώσουν τάς οΙκογενείας 
των, φοβούμενοι μήπως εβγουν ΤοΟρκοι άπό τον στό- 
λον τ•0 Σουλτάνου, ίστις τότε εύρίσκετο πλησίον τών 
νήσων Σπετσών κο^Ι Τδρας έπαπειλών τήν καταστρο- 
φήν αυτών. 



▲ΗΗΗΤΡΙ02 ΓΟΤΖΕΑΗΖ 



Οδτος έλθών^'είς Πελοπόννησον κατά τάς αρχάς 
τοΟ αγώνος υπηρέτησε τήν πατρίδα .στρατιωτικώς και 
πολιτικώς, και έφάνη χρήσιμος διά τάς γνώσεις του. 
Ευρέθη δέ εΙς τήν πολιορκίαν τ•?)ς Τριπολιτσας, και άπό 
τόν πρίγκηπα Ύψηλάντην, εΙς τάς διαταγάς τοΟ. οποίου 



271 

ήτον, εστάλη εΙς Μεθώνην δια να ίδη τήν έκεΓ πολιορ- 
κίαν, κα\ έπειτα εις Νεόκαστρον ώς φρούραρχος. Αΐ 
έκδουλευσεις τοΟ Γουζέλη είναι γνωσταΐ και έκτος τί)ς 
Πελοποννήσου. "Εχαιρε δέ πολλήν ύπόληψιν και άγα- 
πατο άπο τον Ύψηλάντην, καί τον θ. Κολοκοτρώνην. 
ΐ6 δέ δνομά του αναφέρεται παντοΟ εΙς τα προεκδο- 
θέντα στρατιωτικά απομνημονεύματα. 



ΝΙΚΟΔΑΟ£ ΠΑΤΧΙΡΗΣ 

Και ούτος δ καπετάνιος κατήγετο άπό τήν Ζάκυν- 
θον. Προ τής επαναστάσεως ήτον εΙς το χωρίον Δάρα 
τής επαρχίας Τριπολιτσδς, και κατά τήν 21 Μαρτίου 
τοΟ 1821 αυτός καΐ οΐ ΔαραΓοι δψωσαν σημαίαν, καΐ 
έκυνήγησαν τους Τούρκους Κεχαγιάδες τοΟ Παλαιο- 
πύργου Γκιουσίου καΐ Καρνεσίου, οΐ δποΓοι τότε ευρέ- 
θησαν έκεΓ, καΐ τους ύπήγον πολεμοΟντες εως εΙς τήν 
θέσιν Τρόκλαις προ τοΟ χωρίου Κάψα, κα\ έσκότωσαν 
ένα έξ αΰτών^ τους δέ άλλους τους κατεδίωζαν εως εΙς 
τήν Κατσάναν. Μετά δέ ταΟτα δ Πατσίρης έμεινε μέ 
τους κατοίκους τοοΔάρα πολέμων. Ευρέθη εΙς τήν μά- 
χην τοΟ Λεβιδίου και έκλείσθη καΐ αυτός εΙς τά έκεΓ 
σπίτια μαζύ μέ τους Δαραίους. Έπειτα έσχημάτισε 
σώμα ίδικον του και έλαβε μέρος εΙς την πολιορκίαν 
τής Τριπολιτσας, παρακολουθών έκτοτε τόν θ. Κολο- 
κοτρώνην κα\ ευρεθείς μαζύ του είς πολλάς μάχας. Ευ- 
ρέθη δέ κα\ όπό τόν Άποστόλην Κολοκοτρώνην χα\ 
άλλοΟ, γενόμενος οδτω γνωστός διά τήν παληκαριάν του. 



272 



ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΔΙΑΣ 



Ό καπετάνιο; οδτος ήτον υ Ιός τοΟ Καβαδία απο- 
στόλου των Φιλιχών, καταγομιένου άπό τάς οΙκογενείας 
τάς κλέφτιχας. Δέν ήτο δέ δ πατήρ του Πελοποννήσιος, 
δ δποΓος, ώςχαΐ άλλοι πολλοί, ήτον άξιωμιατικός είςτά 
Αγγλικά τάγματα. Έγώ κα\ τους δύω, τον πατέρα 
κα\ ιόν υΐόν, έγνώρισα εΙς τήν Όδησσόν εΙς τοΟ Ιωάν- 
νου Αμβροσίου, ώς και τόν 'Ιωάννην Γκούστην καΐ 
τόν υΐόν του Μιχαλάκην, τόν μεγαλείτερον. Μέ τόν 
Γκούστην πάλιν άνταμιώσαμεν εΙς *Ύδραν κατά τά τέ- 
λη τοΟ Όκτωβρίου 1820, δπου επίτηδες είχε σταλή 
ύπό τοΟ Άλ. Ύψηλάντουδιά νά κοινοποίηση τάς δια- 
ταγάς του είς πάντας τους αδελφούς των νήσων, τί)ς 
Πελοποννήσου κα\ Ιδίως τ?)ς Μάνης και τής Ζακύνθου 
άκέμιη. "Οσον χρονον έμείναμιεν εΙς τήν Τδραν ήρχοντο 
οΐ επίσημοι άνδρες τοΟ τόπου καΐ ώμίλουν περί της 
Εταιρίας μετά τοΟ Γκούστη ώς αντιπροσώπου τοΟ • 
Τψη}.άντου, έχοντος μάλιστα καΐ εγγραφον τούτου, 
τό δποΓον κατωτέρω καταχωρίζομεν, (* ) καΐ έκ τοΟ 
δποίου φαίνεται ή αποστολή του. 

Ό δέ Ν. Καβαδίας μετά τήν έπιστροφήν του άπό 
τήν Όδησσόν εΙς τήν Ζάκυνθον παρηκολούθει τόν Κο- 
λοκοτρώνην, τοΟ δποίου ήτο σύντροφος ίταν άπό τήν 
Ζάκυνθον ήλθεν εΕς τήν Μάνην. Υπηρέτησε δέ τήν πα- 
τρίδα μετά τοΟ Κολοκοτρώνη, ευρεθείς εις δλας τάς 
μάχας καΐ εΙς τήν πολιορκίαν τής Τριπολιτσας, γενό- 
μενος ο£5τω γνωστός προς δλους τους Πελοποννησίους. 



273 



ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΑΜΑΚΗΧ 



Οδτος ήτο Ζαχύνθιος, υπηρέτησε τήν πατρίδα 
κατ* αρχάς, καΐ [χάλιστα ύπό τάς διαταγάς τοΟ πρίγ- 
κηπος Δ. Τψήλάντου, καταταχθείς έπειτα εΙς τα τα- 
κτικά Ελληνικά τάγματα. Τον ήγάπων δέ και τον 
ύπολήπτοντο δλοι, γνωσταΐ δέ εΤναι αί έκδουλεύσειςτου. 

Τών δευτέρων καπεταναίων Ζακυνθίων τά ονό- 
ματα είναι τά έξ?}ς, Κωνσταντίνος Τοίτης, Σπυρίδων 
ΦερεντΓνος, Διονύσιος Άντίο/ος, Διονύσιος Παπαδά- 
τος και Γεώργιος Κατσιλίβας ή Σεμπρικος. 



ΚΑΜΠΔΖΑΙΟΙ 

ΚαΙ ο'ϋτοι οΐ τολμηροί καπεταναΓοι ήσαν Ζακύν- 
θιοι, και ώνομάζοντο Δημήτριος και Παναγιώτης. Έ- 
πειδή δέ είχον κάμει εΙς τήν πατρίδα των άσυγχώρη- 
τον τόλμημα, κτυττησαντες τήν Άγγλικήν φρουράν και 
φυγόντες δέν έδύναντο να όπάγουν όπΙσω πλέον. Έν 
καιρφ δέ τής επαναστάσεως ευρέθησαν εΙς τήν Γαστού- 
νην, και έκεΓ έσύναξαν πολλούς Ζακυνθίους και άλλους 
Επτανησίους, ώς και εντοπίους και διεκρίθησαν εΙς 
μίαν μάχην κατά τών Λαλαίων Τούρκων γενομένην εις 
Ααντσόϊ. Εις τήν μάχην δέ ταύτην ή δποία ήτον ένδο- 
ξος, διότι ήτον ή πρώτη, ευρέθησαν και πολλοί εντό- 
πιοι ΓαστουναΓοι, και δ καπετάν Κωνσταντής Κουμα- 
νιώτης, ή Ζώρας, και δ Γεώργιος τοΟ Γΐαννία. Οί αδελ- 
φοί ΚαμπασαΓοι ευρέθησαν καιείςτήν μάχην τοΟ Λάλα, 
και εΙς τήν πολιορκίαν τών Πατρών, και Ιδίως εΙς τήν 
μάχην τής 9 Μαρτίου, εΙς τήν δποίαν και άνδραγάθη- 

18 



274 

σαν άρχηγοΟντος τοΟ θ. Κολοκοτρώνη. ΑύτοΙ έχάθη- 
σαν, ώς λέγεται, άπό τον Γεώργιον Σισίνην. Τί χαχόν 
εκα[χον εί<; την Γαστούνην κα\ έσκοτώθησαν ατρόμητα 
παληκάρια ; Ό τόπος Ικλαψεν αυτούς δια τήν παληκα- 
ριάν των. Σαν τους Καμπασαίους, λέγουν, κα\ δέν τους 
λησμονοΟν. 

*Όλοι οδτοι οί ανωτέρω μνημονευθέντες Ζακύνθιοι 
παρηχολούθουν πάντοτε τον θ, Κολοκοτρώνην, κα^ 
τους συγγενείς του. Ευρέθησαν δβ εΙς βλας τάς μάχας 
τάς εντός τ?)ς Πελοποννήσου γενομένας, περί των δποίων 
γίνεται λόγος είς τα απομνημονεύματα μου. Όλοι αΟ- 
τοι έχάθησαν εΙς τους πολέμους, και πολλά ολίγοι έξ 
αυτών έζησαν να ίδουν τήν έλευθερίαν, και να υποφέ- 
ρουν τήν πικρίαν της μέ τήν πείναν κα\ μέ τους ανα- 
στεναγμούς βλέποντες φανερά τήν άδικίαν: 



ΚΕΦΑΛΗΝΕΣ 

Ό Ίωάνης Φωκάς, Εύαγγέλης Πάνας, Ανδρέας 
Μεταξάς, Κωνσταντίνος Μεταξάς, Παναγής Στρούζοις, 
Δίον. Σεμπρικός και άλλοι πολλοί υπηρέτησαν τον αγώ- 
να. Άλλα δέν είναι αότοί καΐ μόνοι* άλλα ποίος δύνα- 
ται νά ένθυμηθή πόσοι προ τής επαναστάσεως κατηχή- 
θησαν άπό τήν ΈταιρΙανκαιήτοιμάσθ.ησαν, και πόσοι 
επήραν μέρος εΙς τήν έπανάστασιν* πόσοι δέ άλλριέμισθώ- 
θησαν εις τους Τούρκους,διάνά υπηρετήσουν είς τον στό- 
λον τοΟ Σουλτάνου ώς ναΟται, κα\ νά εύρεθοΟν καθ' ήν 
ώραν οί Έλληνεςεμελλον νά επαναστατήσουν εντός τής 
Κωνσταντινουπόλεως καινά βάλουν φωτιά είςτόνσ'^όλον. 

Γενομένης δέ τής επαναστάσεως, 5που καΐ άν ή- 



275 

σαν,^-ετρεξαν μέ τα πλοΐά των εΙς τήν Κωνσταντι- 
νούπολιν και εΙς τήν Σ(χύρνην δια να σώσουν τους 
αδελφούς μιας χριστιανούς, άπό τό σπαθί τοΟ Σουλ- 
τάνου, τους δποίους παρέλαβον μί τάς οΙκογενείας των 
καΐ τους μετεκομ,ιζον εΙς τήν 'Ρωσσίαν και άλλαχοΟ. 
ΤοΟτο 5έ έκαμαν μέ κίνδυνον τής ζωής των άπό 
τους Τούρκους και από* τήν θάλασσαν. Κατά δέ τήν αρ- 
χήν τής επαναστάσεως απεφάσισαν καΐ εφυγον από τήν 
πατρίδα των, και έβγήκαν εΙς τήν Γαστούνην, ώπλι- 
σμένοι καΐ έφωδιασμένοι μέ τα κανονιά των και μέ 5- 
λα ίσα χρησιμεύουν είς τον πόλεμον, έχοντες μαζύ των 
καΐ τους συμπατριώτας των περί τους 300, και οδτω 
ίλοι δμοΟ ύπήγον καΐ έπολιώρκησαν τους Ααλαίους 
Τούρκους. ΈκεΓ δέ εΙς τοΟ Λάλα έδωκαν ζωήν εΙς 
τήν έπανάστασιν διότι έπολέμησαν ανδρείως έχοντες 
συντρόφους και πολλούς Πελοποννησίους. Ό δέ τόπος 
τους εδέχθη ως αδελφούς καΐ 5,τι είχον τό έπρόσφερον 
ήτοι τροφάς καΐτά τοιαΟτα. Ό πόλεμος των έτρόμαξε 
τους Ααλαίους, οΓτινες ήναγκάσθησαν να προσκαλέσουν 
εΙς βοήθειαν τόν Ίσούφ πασ&ν Σέραλην διαμένοντα είς 
είς τάς Πάτρας, ίστις ήλθεν έχων δύναμιν Ισχυράν υ- 
πέρ τους 1500, έξ ων οι 700 ήσαν ίππεΓς. Άλλα κα^ 
προς τούτους καΐ τους Ααλαίους έπολέμησαν εΙς τήν 
περίφημον μάχην τήν λεγομένην τοΟ Ποσ2οΟ. Μετά δέ 
τήν μάχην ταύτην οΐ ΑαλαΓοι έφυγοί» εΙς τάς Πάτρας. 
Ή μάχη αδτη εΤνε μία έκ των κατ' αρχάς γενομένων, 
και εΤναι επίσημος διότι και αύτη εδωκεν ψυχήν εΙς τήν 
έπανάστασιν, καΐ κατ' αυτήν οι αδελφοί Κεφαλήνες έ- 
δειξαν δλην τήν άνδρείαν των και τόν ένθουσιασμόντων. 

18* 



^76^ 

Οί επτανήσιοι τότε έμποδίζοντο άπο τήν έξουσίαν τοΟ 
τόπου των [χέ τήν ποινήν τοΟ θανάτου, κα\ δήμευσιν 
των υπαρχόντων, να (χή περώσιν εΙς τήν Πελοπόννη- 
σον, και δια τοΟτο ή διάβασίς των ήτο δύσκολος καΐ 
επικίνδυνος, κα\ 5μως το αίσθημα τ?)ς πατρίδος υπε- 
ρίσχυσε και δέν έδύναντο να υποφέρουν, δια τοΟτο άφη- 
σαν τάς γυναΓκας, τα παιδία των,κα\ ίλα των τα πράγ- 
ματα εις τάς χ,εΓρας των ^Άγγλων εξουσιαστών, και 
ήλθον να συνδράμουν είς τήν άπελευθέρωσιν τί)ς γενι- 
κής πατρίδος, εί δέ μή να συνταφώσι μέ τους αδελ- 
φούς των Έλληνας, αϊ δέ στρατιωτικαι έκδουλεύσεις 
των εντός τής Πελοποννήσου καΐ μάλιστα εις τάς Πά- 
τρας, καΐ δπουάλλοΟ ευρέθησαν είναι γνωσταί. Μάλισ- 
τα και είς το Μεσολόγγιον διεκρίθησαν ώς παληκάρια 
πολεμοΟντες τον έχθρόν. 



Ο ΚΟΑΟΝΒΑΟΣ ΜΠΟΤΡΜΠΑΧΗΣ 

Οδτος καταγόμενος έκ Κεφαληνίας άπέκτησεν τον 
εντιμον βαθμόν τοΟ συνταγματάρχου εΙς τους πολέ- 
μους τοΟ μεγάλου Ναπολέοντος, βστις τον ήγάπα ώς 
παληκάρι. Έπανελθών δέ άπό τους Παρισίους εΙς τήν 
Ελλάδα διά νά μάθη καΐ μιμηθή τον τρόπον τοΟ πολε- 
μεΓν των Ελλήνων, καΐ νά φανή χρήσιμος είςτήν πα- 
τρίδα του, έσύναξε στρατιώτας καΐ έσχημάτισε σώμα δι' 
ιδίων εξόδων, τόν ήκολούθησαν δέ πολλοί συμπατριώ- 
ταί του έκ Κεφαληνίας, καΐ άλλοι, καΐ δ καπετάν Νικολός 
Καβαδίας. Ή δέ εκστρατεία τοΟ Μπούρμπαχη έγένετο 
προς βοήθειαν τών Αθηνών, δπου έπολέμησε τους 



277 

Τούρκους, καΐ εις τίνα μάχην γενομένην κατά το Μαι- 
νίίι τί)ς Αττικές έπεσε μαχόμενος μέ 5λον το σώμα του 
το δποιον εγεινε ΘΟμα υπέρ τί)ς πατρίδος. Είς δέ την 
μάχην ταύτην εγεινε πολύς σκοτωμός είς τους Τούρ- 
κους, ώς ελεγον τότε, διότι έλιανίσθησαν μέ τα σπα- 
θιά Έλληνες καΐ ΤοΟρκοι, και 6 Μπούρμπαχης μάλιστα 
έθαυμιάσθη δια τήν άνδρείαν του. 



Ο ΚΑΠΕΤΑΝ ΑΑΒΙΑΑΖ 

Οδτος δ Γάλλος φιλέλλην ήτο λοχαγός τοΟ Με- 
γάλου Ναπολέοντος. Έλθών δε εΙς τήν Ελλάδα κατά 
τήν έπανάστασιν ήκολούθει πάντοτε τον Γέρω Κολοκο- 
τρώνην τιμώμενος καΐ άγαπώμενος παρ' αύτοΟ διά τήν 
γενναιότητα και τον φιλελληνισμόν του, διότι ήγάπα 
τους Έλληνας και έπολέμησε μέ μέγαν ενθουσιασμών 
υπέρ τ?)ς ελευθερίας των. 

Μετά τήν λύσιν τής πολιορκίας των Πατρών ήκο- 
λούθησε κατόπιν τοΟ στρατηγοΟ, και διά τοΟτο δέν 
έπρόφθασε νά Οπάγη εΙς τον 'Άγιον Γεώργιον μέ τους 
άλλους καπεταναίους, άλλ' εμεινεν είς το Κεφαλάρι 
τοΟ *^ Αργούς μέ τον Πάνον Κολοκοτρώνην. Μίαν δέ τών 
ήμερων, χωρίς νά γνωρίζη κανε\ς, ύπήγεν καΐ έκρύφθη 
μέσα εΙς τά αμπέλια τοΟ "Άργους.• Επειδή δέ οί Τ. Ορ- 
κοι ήρχοντο καΓετρωγον σταφύλια, 6 Ααβιλας ώρμησε 
και επιασεν ένα έξ αΟτών, 6 δποίος ήτον Βαρβαρέσος, 
τον έφόνευσε, τοΟ αφήρεσε τά ενδύματα του και ίλα του 
τά χρήματα, έπειτα έπέταξε τά Ιδικά του ενδύματα, 
τά λυωμένα, καΐ έφόρεσεν έκεΓνα τοΟ ΤούοΛου. Ότ^^γ 



278 

δέ δ Κολοκοτρώνης ήλθεν εΙς τό Κεφαλάρι τοΟ "Αργούς, 
τήν προλαδοΟσαν ή(χέραν είχον σκοτωθώ) Έλληνες τί- 
νες εΙς μίαν μάχην, τήν οποίαν εκαμιεν μιέ τους Τούρ- 
κους 6 Ά. Μαυρομιχάλης καΐ λοιποί καπεταναΓοι, οί 
δποιοι άφησ,.ν τους νεκρούς άταφους. Έγώ δέ τότε διε- 
τάχθην να υπάγω να υετρήσω τους φονευθέντο(ς, και 
μεταξύ τών νεκρών εύρον τινάς μέ φράγκικα ενδύματα 
και χωρίς κεφαλών, καΐ υπέθεσα, βτι ένας έξ αυτών 
τών νεκρών ήτον τοΟ Λαβιλα, και ανήγγειλα τοΟτο εις 
τον Άρχηγόν, ίστις αμέσως διέταξε να τον πάρωμεν 
καΐ να τον ένταφιάσωμεν ένδόξως. 'Ότε έξαφνα βλέπο- 
μεν έρχόμενον μακρόθεν ένα άγνώριστον επάνω μας* 
ίλοι τον υπέθεσαν ώς ΤοΟρκον, και έτρεξαν τ(ς πρώτος 
να τον συλλαβή, και άφοΟ τον έπλησίασαν τους ήρώ- 
τησε δια τον Κολοκοτρώνην, καΐ δταν ήλθεν έκεΓ μας 
ίπεριγελοΟσε, διότι δεν έφοροΟμεν καΐ ήμεΓς Τούρκικα 
χρυσδ ενδύματα και δέν είχομεν και ^ουμπιέδαις. 



ΒΕΔΙ£ΑΡΙΟ£ ΚΑΛΟΓΕΡΟΙ: 

Ή οΙκογένεια τών Καλογεραίων κατήγε'ύο άπό 
τήν Πάργαν. Ό δέ καπετάνιος οδτος ήλθε κατά τήν 
αρχήν της επαναστάσεως εΕς τήν Πελοπόννησον και 
προς τον θ. Κολοκοτρώνη ν, τόν οποίον έγνώριζεν άπό 
τήν Ζάκυνθον, κα\ ετέθη 6πό τάς διαταγάς του υπηρε- 
τών τήν πατρίδα. Συνοικειώθη δέ μέ τους Καρυτινούς, 
και ήτον αχώριστος τών σωματοφυλάκων τοΟ Κολοκο' 
τρώνη, έχων καΐ μικρόν σώμα στρατιωτών. Είχε και 
άλλους αδελφούς, οΐ 6ποΓοι Οπηρέτουν κατά τόν αγώνα, 



279 

δ δέ αδελφός του Γεώργιος ήτο πολιτικός. Ότε δέ ήλ- 
θεν δ Τιχάρδος Τσούρτς και έγένετο αρχιστράτηγος 
των Ελλήνων, έκάλεσε τον Βελισάριον και τον κατέ- 
ταξεν ε!ς τάςτότε χιλιαρχίας, διότι τον έγνώριζεν από 
τήν Ζάκυνθον ύπηρετοΟντα εΙς τα έκεΓ Αγγλικά τάγ- 
[χατα, καΐ (χαθόντα τήν δπλασκίαν καλώς. Τπήρξε δε 
ποΛυ χρήσιμος ε!ς τον στρατόν δια τήν φρόνησιν του 
καΐ τήν παληκαριάν του δ Βελισάριος Καλόγερος. 



Α ΙΒ ΑΛ Η 



Μετά τον χαλασμ,όν τοΟ Άϊβαλ•?] ήλθον εΙς τήν 
Πελοπόννησον πολλαι άλλαι οίκογένειαι, ως και εκείνη 
των Σαλτέλιδων. Οδτοι δέ υπηρέτησαν πολιτικώς εις 
τά διάφορα γραφεία. "Οτι δέ πράγμα πολύτιμον εσω*• 
σαν κα\ εφερον μαζύ των από τήν πατρίδα των, 
ίτε ήλθεν δ Δράμαλης εΙς το *Άργος, τό επήραν ο 
Μανιαται. 



ΓΕΟΡΓΙΟΣ ΚΑΙ ΑΗΜΗΤΡΙΟ£ ΧΠΗΔΙΟΤΑΙΟΙ 

Οδτοι ήλθον άπό τήν Σμύρνην, ώς και δ ΜημΓκος 
Πολυχρονόπουλος. Κατήγοντο δέ ίλοι άπό τήν Πελο- 
πόννησον, οΐ μεν Σπηλιωτόπουλοι έκ τοΟ Βαλτεσινίκου 
τής Καρύταινας, δ δέ Πολυχρονόπουλος άπό τήν Αιο- 
δώραν τής αύτ'?)ς επαρχίας. Υπηρέτησαν δέ στρατιω- 
τικοί, κα\ ύπέφερον εΕς ίλους τους κινδύνους, ώς και 
οί λοιποί Πελοποννήσιοι. 



280 



ΚΑΠΒΤΑΝ ΑΝΑεΤΟΣ 



Μετά τήν [χεγάλην [λάχην τοΟ Δερβενακίου ήλθεν 
δ στρατηγός Γενναίος Κολοκοτρώνης από τήν Τούμε- 
λην, έχων και τον γνωστόν τότε καπετάν Άνάστον, 
ίστις κατήγετο άπό τήν Σμύρνην κα\ από τους Μωραϊ- 
τοσ[Λυρνα(ους. Αυτός ίπολέμησεν εΙς τό Δερβενάκι μέ- 
χρι τής καταστροφής τοΟ Δράμαλη, καΐ διεκρίθη. Εό- 
ρέΟη δέ καΐ εΙς άλλας μάχας. * Αδικηθείς δε δια τάς 
προς τήν πατρίδα έκδουλεύσεις του, και μεΐνας άπορος, 
έκλεξε τόπον ν' άποθάνη, βασανιζόμενος έκεΓ βπου πο- 
λέμων ήρίστευσεν. Έκαμε δέ ενα πτωχόν ξενοδοχεϊον, 
και εξ αύτοΟ έπορίζετο τά άναγκαΓα προς τό ζί)ν1 "Οσοι 
δε έπερνοΟσαν άπό τό Δερβενάκι και άπό τό ξενοδο- 
χεΤόν του,τόν ε^επον είς κατάστασιν έσχατης πτώ- 
χειας, κα\ ένθυμούμενοι τα ανδραγαθήματα του τά 
στρατιωτικά, έσυλλογίζοντο πώς καταντοΟν οί άνδρες 
τοΟ πολέμου είς τό τέλος της ζωής των. "Έΐμεινεν 5μως 
τό ονομά του είς τό ξενοδοχεΓον του, και μέχρι σήμε- 
ρον μνημονεύεται λεγόμενον" «τό Χάνι τοΟ Άνάστου», 
τό δποΓον και ε!ς τό τοπογράφημά μου φαίνεται (α). 



ΒΜΜΔΝόΤΗΔ ΒΑΣΙΔΕΙΑΛΗΣ 

Και οδτος άπό τήν Σμύρνην κατήγετο. Έλθών 
δέ εις τήν Πελοπόννησρν υπηρέτησε στρατιωτικώς 3|:ατά 
τήν πολιορκίαν τής Τριπολιτσας. Είχε μεγάλον ένθου- 



(α) Έν τοις έχδοΟείσιν εν Ιτει 1858 άπομνημονεύμασι της Ελληνι- 
κής επαναστάσεως, ό συγγραφεύς Ιχει έν τΛει αυτών χα\ τοχογραφτ^ματα 
των ση(ΐαντιχωτέρων |ΐαχών χαι πολιορκιών %α\ εις εχεΤνα αναφέρεται. 



281 

σιασμόν 5ιά να πολεμιτ) τους Τούρκους. Ό Δ. Υψηλάν- 
της τον Ιστελλεν είς τα διάφορα στρατιωτικά σώμΛίτοί 
δια να έξετάζη τους παρόντας, καΐ να άναφέρη τοΟτο 
προς τον Ύψηλάντην δια να ήναι έν γνώσει τ•?1ς στρα- 
νια)τικ•?5ς δυνάμεως τί)ς πολιορκίας* έκτο, δε τούτου 
εστειλλε τον Βασιλειάδην δ Πρίγκηψ και εΕς αλλάς πο- 
λιτικάς^ύπηρεσίας. Μετά δέ τήν άλωσιν τΫις Τριπο- 
λιτσας παρηκολούθει πάντοτε τον Πρίγκηπα' Ή οίκο- 
γένεια αδτη των Βασιλειάδων έθυσιάσθη χάριν τί)ς 
επαναστάσεως, βοηθοΟσα καΐ έξοδεύουσα. Ό Έμμι. 
Βασιλειάδης μετά τήν έπανάστασιν υπηρέτησε και ώς 
Ταμίας πολλούς χρόνους μέχρι τοΟ 1858. 



ΚΥΠΡΟΣ 



ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗ£ 

Άπό τήν νΡΙσον Κύπρον ήλθον κατά τήν έπανά- 
στασιν εΙς τήν Πελοπόννησον πολλαι οίκογένειαι, με- 
ταξύ δέ αυτών και ή τοΟ Δαυίδ Οίκονομίδου, πολυμε- 
λής οικογένεια. Ούτος δε &π?)ρχεν έκ των πρωτίστων 
και πλουσιωτέρων τί^ς νήσου, 2χων και μεγάλην ΰπό- 
ληψιν. *Ητο δέ γραμματισμένος, έμπειρος και τίμιος, 
και διά ταΟτα έπι ετη σαράντα διηύθυνε τά πράγματα 
τΐ^ς πατρίδος του. ώς μέλος τής κεντρικής αρχής των 
Χριστιανών κατοίκων τής νήσου παρά τφ Μουσελήμη, 
ή δέ αρχή αύτη άπετελεΓτο άπό τον άρχιεπίσκοπον Κύ- 
πρου, τον μέγαν διερμηνέα και τον γενικόν τής Κύπρου 
Ταμίαν. Ό Δ. Οίκονομίδης άγαπατο, έτιματο καΐ 
έσέβετο άπο βλους έν γένει διά τον εύθυν χαρακτήρα 



282 

του» και δια τήν Οπεράσπισιν τήν δποιαν εδιίεν εΙς τους 
Χριστιανούς πλησίον της Όθωμανικής Κ«>€ερνήσ6ως 
£{ς βλονς τους καιρούς. 

Κατά δέ τήν φοβεράν σφαγήν, τήν όποιαν κατά 
το 1821 ή Τουρκική Εξουσία εκαμ,εν 6λων των αρχιε- 
ρέων, των ηγουμένων των μοναστηριών, των προκρί- 
των καΐ ευκατάστατων ανθρώπων, και επισήμων κλη- 
ρικών, δ Δ. Οίκονομίδης διασωθείς, ως έκ θαύματος 
κατέφυγεν είς τήν Γαλλίαν καΐ έκεΛεν εΙς τήν Τεργέ- 
στην, άλλα και εκείθεν άπεπέμφθη άπό τήν Αύστρια- 
κήν Κυβέρνησιν, ως καταδιωκόμενος και ζητούμενος 
παρά τής Όθωμανικής Κυβερνήσεως. Οί λοιποί βμ.ως 
συγγενεΓς του και οΐ αδελφοί του έσφάγησαν, και ή με- 
γάλη κτηματική και κινητή αύτοΟ περιουσία, ώς καΐ 
ή τής συζύγου του έδημεύθη και έπωλήθη προς ώψ>έ- 
λειαν τής Τουρκικής Κυβερνήσεως. 

Έλθών δέ είς τήν Ελλάδα μετά τής οικογενείας 
του τής πολυμελοΟς άπεκατεστάθη άπό τοΟ 1828 είς 
το Ναύπλιον 6που και άπέθανεν πλήρης ήμερων κατά 
το έτος 1839, ύπηρετήσας και ώς επαρχιακός δημο- 
γέρων και ώς Ειρηνοδίκης Ναυπλίας έπι πολύν χρόνον 
τιμώμενος κα\ σεβόμενος άπο δλην τήν πάλιν, και άπό 
5σους έκ τοΟ πλησίον τον έγνώρισαν, διά τήν άγαθήν 
του ψυχήν κοίι τον άνεπίληπτον χαρακτήρα αύτοΟ και 
τής οικογενείας του. 

Οί δέ ζώντες υΙοί του Γεώργιος και Δημήτριος ήλ- 
θον είς τήν Πελοπόννησον κατά τάς αρχάς τής επανα- 
στάσεως, νέοι τήν ήλικίαν, ελαβον μέρος είς τον αγώνα 
και υπηρέτησαν τήν πατρίδα πολιτικώς. *Όλη δέ ή 



283 

οΙχογένΕΐα τοΟ Οίκονομίδου συνοιχειώθη πολύ με τους 
Πελοποννησίβυς. 



ΧΙΟΣ 

Πολλα\ οίκογένειαι Χίων ήλθον κατά τήν έπανά- 
στασιν εΙς τήν Πελοπόννησον, αλλ* ολίγοι έξ αυτών 
ελαβον μέρος εις τα Ελληνικά πράγματα, διότι οί Χίοι 
ίέν άφίνουν το έμπόριόν των, και δια τοΟτο ολίγον φρον- 
τίζουν περ\ πατρίδος. Απέναντι δέ τοΟ κέρδους τό 
αίσθημα τί)ς ελευθερίας τ9)ς πατρίδος, κα\ αΐ άλλαι φι- 
λοτιμίαι κα\ δόξαι, επειδή δεν φέρουσι χρήματα, δια 
τους Χίους είναι παραμύθια. Οΐ δέ λαβοντες έξ αυτών 
μέρος και όπηρετήσαντες τον αγώνα πολιτικώς είναι οΐ 
Γλο'ράκιδες, δ Ά, Μάμουχας και δ Πρασακάκης, δ δέ 
Φωτάκης έλθών μέ τον Δ. Τψηλάντην έμεινε στρατιω- 
τικός, ύπηρετήσας ώς τοιοΟτος εις το τακτικόν μέχρι 
τέλους* ό δέ Δημήτριος, δ σημαιοφόρος (Μπαϊρακτά- 
ρης), 'ϊοΟ Δημητρίου Φλέσα, άνεψιοΟ τοΟ άρχιμανδρί- 
του Δικαίου Φλέσα, υπηρέτησε στρατιωτικός, και ύ7Γ?)ρ- 
ξεν άτρόμητον παληκάρι, ΐδίως κατά τήν μάχην τοΟ 
Μανιάκι, 6\ι κατώρθωσε και έσωσε τ/^ν σημαίαν δια- 
σχίσας μετά τών λοιπών τους *Άραβας, κα\ διασωθείς 
μετά άλλων τριάκοντα περίπου. 



Κωνσταντινούπολις 

Άπό τήν Κωνσταετινούπολιν ήλθον κατ* ευθείαν 
εις τήν Πελοπόννησον πολλαι οίκογένειαι. *Όλοι δέ οί 



284 

άνδρες αυτών άναχατώνοντο εΙς τάΈλληνικά πράγματα, 
άλλοι μέν ώς πολιτικοί και άλλοι ώς στρατιωτικοί. Ή 
δε Πελοπόννησος εδειξεν εις αυτούς πολλήν άδελφικήν 
όποδοχήν, τους συνέδραμεν και άνοιξε τάς άγκάλας της 
και τους έζέστανε, χα\ δχι μόνον τούτους, άλλα και 
βλους τους άλλους νεοφερμένους και καταδιωκομένους 
ένεκα τί)ς επαναστάσεως. 

Έκ τούτων ή πολυμελής οΙκογένεια των Σούτσων 
ύττηρέτησαν πολιτικώς καΐ στρατίωτικώς, ώς και δ 
Σιλήβεργος, οΐ Αεβίδαι, δ Ααμπίκης Καρατσας, δ 
Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, δ Μπεζαϊδέ Κωστάκης, 
δ Καρατσας, δ Ιάκωβος Τΐζός, καΐ ίλη ή οικογένεια 
τών 'Ρίζων καΐ Ταγκαβήδών, καΐ άλλοι πολλοί. Ό 
δέ Θεόδωρος Νέγρης αυτός έθυσίασε τήν θέσιν τοΟ πρέ- 
σβεως τοΟ Σουλτάνου εΙς Παρισίους, κα\ έπροτίμησε 
τήν πατρίδα του άπό τήν βέσιν ταύτην τήν πρόσκαιρον, 
άλλ' έσωσε και τήν κεφαλήν του, τήν οποίαν εΤχε μαζύ 
του ίταν άπέθανεν, ώς και άλλοι Χριστιανοί, έκτος 
εκείνων οΓτινες έδούλευον ακόμη τον Σουλτάνον, και 
ύπ^γον είς τον άλλον κόσμο ν χωρίς κεφάλι. 

Οί δέ ΣοΟτσοι έκτος τοΟ 5τι υπηρέτησαν ώς πολι- 
τικοί και στρατιωτικοί, και ύπηρετοΟν τίνες έξ αυτών 
μέχρι σήμερον, εφερον προσέτι βταν ήλθον 5πλα και' 
άλλα πράγματα άναγκαΓα εΙς τον πόλεμον βσα έδυ- 
νήθη έκαστος. Ό ΣοΟτσος αυτός παρήτησε τήν ήγεμο- 
νίαν του χάριν τής πατρίδος. 

Έκτος δέ τούτων ήλθον και άλλοι πολλοί άπό 
τήν Κωνσταντινούπολιν, αλλά τις δύναται δλους να 
τους έν9υμη$ή ; ίλοι δέ αύτοΙ υπηρέτησαν πολιτικώς 



285 

καΐ στρατιωτικώς τήν πατρίδα και έδειξαν πολύν ζίΐλον 
υπέρ αύτ?)ς. 



ΓΕΟΡηθ£ ΣΚΑΑΙΑΗΐ: 

Οδτος κατήγετο έκ Κωνσταντινουπόλεως. Προ 
τ•?)ς επαναστάσεως ευρέθη είς τήν ϊριπολίτσαν εΙς το 
γραφεΓον τοΟ διερμηνέως τ?)ς Πελοποννήσου ώς υπάλ- 
ληλος αύτοΟ. Ό δέ διερμηνευς είχεν έπίσημον θέσιν 
κοντά εΙς τον Πασ&ν της Πελοποννήσου,• διότι ίλαι αί 
ύποβέσεις είσήγοντο δι' αύτοΟ εΙς τόν Πασαν. Επειδή 
δέ δ Σκαλ(δης ήτο μεμυημένος τα μυστήρια. τής Εται- 
ρίας πολύ έχρησίμευσε, διότι ώς έκ τί)ς θέσεως του 
έμάνθανεν £λα βσα ή Τουρκική εξουσία δι* έγγραφων 
έπληροφορείτο και έμελέτα να πράξη, επειδή 6λαι αί 
ειδήσεις καΐ τα έγγραφα κατεστάλαζαν εΙς το γραφεΓον 
τοΟ διερμηνέως. Τότε δέ οΐ ΤοΟρκοι είχον πιάσει έγ- 
γραφα τ?)ς Εταιρίας, δ δέ τοποτηρητής τοΟ Πασά εδω- 
κεν αυτά είς τόν διερμηνέα διά νάτά μετάφραση, και 
επειδή ούτος δέν έδύνατο νά έννοήση τίποτε, διότι ήσαν 
συμβολικά τα γράμματα, δ Σκαλίδης γνωρίζων ώς εΓ- 
πομεν, τά τής Εταιρίας έζήτησεν αυτός τά έγγραφα 
δια νά τά μετάφραση, τά δποίία και έλαβε, διότι εχαφε 
τήν έμπιστοσύνην τοΟ διερμηνέως, άλλ' έκάλυψε το 
περιεχόμενον των γραμμάτων έπιτηδείως, και οδτω με 
άλλην εννοιαν τά άνέγνωσεν εΙς τόν Τοποτηρητήν. Ό 
Σκαλίδης καΐ μετά τήν άλωσιν τής Τριπολιτσας έφάνη• 
πολύ χρήσιμος διά των γνώσεων του και τοΟ καλάμου 
του εΙς τήν πατρίδα. Διωρίσθη ύπογραμματεύς τής Πε- 



286 

λοποννησιαχ^^ς Γερουσίας, χαί μετά ταΟτα εΙς πολλός 
άλλας πολιτικάς υπηρεσίας. 



ΙΟΑΝΝΗΧ ΦΙΔΗΜΟΝ 

Κατήγετο άπό τήν Κωνσταντινούπολιν. Έλθών 
δέ εΙς τήν Πελοπόννησον μετά τήν εναρζιν τής επανα- 
στάσεως όπηρέτει πάντοτε μέ τους αρχηγούς τους πλέον 
επισημότερους γενόμενος όφέλιμος διά των γνώσεων του 
κα\ τ?)ς γραφικί)ς του ικανότητος. Ύπί}γε δέ και είςτούς 
πολέμους. Έγώ τον έγνώρισα καλά κατά τήν έποχήν 
τής εΙσβολής τοΟ Δράμαλη , δτε δ Κολοκοτρώνης άντα- 
μώθη μέ τους φεύγοντας Έλληνας άπό τήν έμπροσθο- 
φυλακήν τοΟ Δράμαλη. Άνταμώθ/)μεν δέ είς τήν θέ- 
σιν Νταούλι τοΟ Άχλαδοκάμπου. Τότε μάλιστα δ Φι- 
λήμων μας έβεβαίωσεν, 6τι μόνον 50 καβαλαραΓοι εΐ- 
χον έλθει εΙς τήν Αργολίδα, και ίτι το φρούριον τοΟ 
"Αργούς ήτο κενόν, και ταΟτα έγνώριζε διότι ήτον δ 
ύστερινός, δστις ήλθεν έκεΓ άπό τους Αφεντικούς Μύ- 
λους. Ό δέ Κολοκοτρώνης τότε ώδηγήθη άπό τά λεγό- 
μενα του, και άμέσ'ως Ιστειλε τους Μιστριώτας και 
κατέλαβον τό φρούριον. Τότε είχεν έλθει Ινα γράμμα 
είς τόν Κολοκοτρώνην κα\ επειδή δ γραμματικός του 
δέν ήτον έκεΓ, τό έπήρεν δ Φιλήμων νά τό ανάγνωση, 
άλλ' ήτο βραγχνίασμένος άπό τάς φωνάςτάς δποίας 
εκαμεν εΙς τό *Άργος διά νά έμποδίση τους Μανιάτας, 
οΐ δποΓοι έγδυναν τους Άϊβαλιώτας και λοιπούς Χρι- 
στιανούς, καΐ διά τούτο δέν ήμποροΟσε νά τό ανάγνωση 
ελεύθερα, άλλ' έπρόφερε γρ- γρ- γραχ- άπό τήν βραγ- 



287 

χνάδα, χαΐ δέν έδυνά(Αεθα να έννοήσωμεν τίποτε. Τότε 
έπ•?)ρε το γράμρια δ Δ. Υψηλάντης να το ανάγνωση• 
άλλα κα\ οδτος επειδή ήτο επίσης βραγχνιασμένος, και 
ώμιίλει μιέ τήν (χύτην, ήτο δέ καΐ φύσει αδύνατος, ί πρό- 
φερε χαΐ αυτός βαυ- βα- βη- αβ. Ό δέ Κολοκοτρώνης 
τότε πλέον άρχισε να γέλα, καΐ να λέγη δ ένας γράχ, 
γρά, δ άλλος βά βαχ, μδς έθεραπεύσατε κα\ οέ δυω. 
Είς ταΟτα έγέλασαν καΐ οϊ λοιπο\, άλλα τοΟ είπον" δια 
γελοία τώρα είμιεθα ; Τότε δ Κολοκοτρώνης είπε* «τά 
έχάσετε μέ τους παληότουρκους, τους Μουρτάταις. 
Αδριον να τους στενοχωρήσω πουθενά νά ίδουν ποΟ θα 
πδν τα (Απουστουβάνια τους. ΜοΟ ήλθαν καΐ αύτοι είς 
τον Μωρία ν, και άφοΟ δέν εκα(Ααν προκοπήν οί εντό- 
πιοι, οδτε αύτοΙ θα κά(Λουν». 

Ό Φιλήμιων υπηρέτησε πλησίον τοΟ Δ. 'Υψη'- 
λάντου, τοΟ Π. Μαυρομιχάλη, καΐ κάποτε (χέ τόν Κο- 
λοκοτρώνη ν, δστις μάλιστα τον ήγάπα καΐ τον έξετίμα 
δια τήν Ικανότητα του, καΐ ως έκ τούτου εγεινε γνω- 
στός ε{ς τους Πελποννησίους, καΐ εΙς δλους τούςΈλ- 
ληνας. 



ΓΕΝΝΑΑΙΟΣ 



Ό γνωστός τοΓς πασιν, δ αγαθός ελληνοδιδάσκαλος 
κατ' αρχάς έδίδασκε καΐ ένήργει εΙς τάς ηγεμονίας Οπερ 
τής επαναστάσεως, δστερα δέ μετ' αυτήν ήλθεν εΙς τήν 
Πελοπόννησον, κα\ μένων είς το Ναύπλιον έβοήθει τήν 
έπανάστασιν, καΐ έδίδασκε καΐ τους νέους τά ελληνικά 
γράμματα καθόσον αί περιστάσεις έσυγχώρουν τοΟτο.. 



-288 

Έπραξε δέ χαί τίνα αξιομνημόνευτα πράγματα " έξε- 
φώνησε π.χ. τον περίφημον λόγον εις τον πλάτανον 
τοΟ Ναυπλίου, ένθουσιασεν βλους τους χατοίχους, χαι 
τους άλλους, ίσοι ευρέθησαν έχεΓ. Έσύστησε τήν 
καβάλα ρ Ια ν, εΙπών εΙς τόν λόγον του, δτι' αανδέν 
(&μ&ς δώσουν τα άλογα έχεΓνοι, οί δποίοι τα έχουν χαι 
α χάθονται θα τους τα πάρωμεν » ' χαι το πλΐ)θος έφώ- 
ναξε, ναι! 

Μετά τήν άποχατάστασιν των πραγμάτων ήλθεν 
εΙς τάς Αθήνας, 6 δέ Κολοκοτρώνης ιδών ο(ότόν διδά- 
σκοντα τους μαβητάς, έζήτησε καΐ αυτός να τους δμι- 
λήση εξω χαΐ επάνω εΙς τήν Πνύχα, δ δέ Γεννάδιος εί- 
πεν είςτούς μαθητάς να υπάγουν δια ν' άχούσουν τον 
λόγον τοΟ σεβαστοΟ Γέροντος χαι πολεμάρχου τί)ς 
Πελοποννήσου. Ή συρροή των μαθητών πίχραχίνησε 
χαΐ ίλους τους άλλους χατοίχους των Αθηνών χαΐ 
ύπήγον νάτόν άχούσουν. Ή δέ Κολοκοτρώνης ώμίλησε 
τότε τον άθώον εκείνον χαΐ είλιχριν^ λόγον, βστις 
φαίνεται εις τήν εφημερίδα τοΟ Αιώνος τΦΟ έτους 1838• 



ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΚΑΝΑΑΛΙΑΗΣ 



Οδτος ήτον εΙς τήν Βλαχίαν κα\ κατά τήν έκεΓ 
Έλληνικήν έπανάστασιν κατετάχθη είς τόν Ιερόν 
λόχον καΐ ύπηρέτησεν έφ' 5σον αδτη διήρκεσε. Διαλυ- 
θείσης δέ τής επαναστάσεως άνεχώρησεν εκείθεν καΐ 
ήλθεν εΙς τήν Πελοπόννησον ίπου υπηρέτησε πολιτικώς 
γράφων πάντοτε εΙς τά γραφεΓα. Κατόπιν δέ εγεινε καΐ 
γραμματεύς τής Ελληνικές Βουλής, έχαιρε πολλήν 



289 

ύπόληψιν δια τάς γνώσεις του, και τήν φιλοπατρίαν 
του. Δέν εμαθον τήν πατρίδα του, διότι φαίνεται, 5τι οΐ 
μανθάνοντες πολλά γράμματα δέν δμολογοΟν τήν πα- 
τρίδα των. 



ΒΛΑΧΟΠΟΙΜΕΝΕΓ 

Οι βλαχοποιμένες, οΐ λεγόμενοι και σκηνΓται, 
Τουμελιώται, οΐ δποΓοι έγεννήθησαν εΙς τήν Πελοπόν- 
νησον εζων κατά γενεάς, καΐ ευρέθησαν έκεΓ εΙς τήν 

έπανάστασιν. 



ΑΗΜΗΤΡΙΟί: ΜΠθΤΤΟ£ 

Ό βλαχοποιμήν οΰτος, δ δποίος εσχάτως έκατοί- 
κησεν εΙς τά Βύλλια των Δερβενοχωρίων, υπηρέτησε 
στρατιωτικως ύπό τον θ. Κολοκοτρώνην κατά τήν εισ- 
βολήν τοΟ Δράμαλη, έχων περί τους δέκα πέντε στρα- 
τιώτας. Όσοι δε έξ αυτών εφεροντά πρόβατα των πλη- 
σίον τοΟ πολέμου κα\ εΙς τάς πολιορκίας έχρησίμευσαν 
και αύτοΙ ώς και οι Πελοποννήσιοι. 



ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ 

Οΰτος έξεκαλοκαίριαζεν εις τύ βουνον τοΟ Σαϊτδ, 
παρηκολούθει τον στρατηγόν θ. Κολοκοτρώνην έχων 
στρατιώτας υπέρ τους είκοσι πέντε. 

Οι κατοικοΟντες είςτά' βουνά τοΟ *Αγίου Πέτρου, 
ΑεονταρίουκαΙ Καλαβρύτων, ώς καΐ οί ευρεθέντες εΙς 
το βουνον τής Κανδήλας κατά τήν εΙσβολήντοΟ Δρά- 
μαλη, ίλοι συνέδ^αμον τον αγώνα στρατιωτικώς, -καΐ 

19 



290 

προσέτι συνεισέφερον χαι τα πρόβατα των προς τροφήν 
των στρατιωτών χαθώς καΐ οΐ λοιποί Πιλοποννήσιοι. 



ΓΙΑΝΝΗΖ ΜΠΑΚΟΓΙΑΝΝΗΖ. 

Ή γενεά του είχεν είχοσι στρατιώτας' έξεχεί(χα- 
ζον ιΐς Γαστούνην, ίξεχαλοχαίριαζον εΙς τον Ξερόχα- 
(Απον των Καλαβρύτων. 

Κώστας Αάβ^ας χαΐ Γεώργ. Λάβρας. ΚαΙ αύτοΙ 
ωσαύτως υπηρέτησαν. 

Έ γενεά των Κουτουλαίων, Μητρός, Δ^|Αος χαι 
Κωνσταντής. Αύτο\ είχον υπέρ τους δεκαπέντε στρα- 
τιώτας. 

Ό Κώστας Τσόλης, ή Τάπτης, Χρί)στος χαΐ 
Κώστας Καλπαίνης χαΐ 6 Δημήτρης Σαρανταυγας. Ή 
οίχογένεια α6τη είχεν υπέρ τους δέχα πέντε σ;τρατιώ- 
τας, χαΐ ύπήγοντο Οπό τήν καπετανίαν τοΟ Μακρυγιά- 
νη εΙς τοΟ ΣαϊτδΙ. 

Είς τ?)ς Κανδήλας το βουνόν ήτον ή γενεά των 
Παπουτσίδων, τί)ς δποίας αρχηγός ήτον δ Βασίλειος 
Παπουτσΐ)ς, έχων άπό τήν γενεάν του δέκα στρατιώτας. 

Είς τό βουνόν τοΟ Γκίόζα, ή γενεά τών Καλυ- 
βαίων και τών Φραγκογιαννίχίων εΙχον καπετάνιον τον 
Κωνσταντούλαν Φραγκογιάννην, έχοντα υπέρ τους 
δέκα πέντε στρατιώτας. 



ΓΙΑΝΝΗΧ ΚΑΙ ΚΥΡΙΑΖΗΣ ΚΟΡΑΤΑΑΙΟΙ. 

Έσαν επάνω εΙς τό βουνόν τ?}ς Ζήριας, καΐ εΙχον 
υπέρ τους δέκα πέντε στρατιώτας. 



291 

Η γενεά των Χανα(ων, χαΐ αυτή ήτον εΙς τήν 
Ζήριαν, έχουσα επίσης ίέκα πέντε στρατιώτας χαΐ κα- 
πετάνιον τίν θανάσην Χανιαν. 

Έκ τοΟ Μιστρά ήτον δ Θανάσης Λύγκας έχων εί- 
κοσι στρατιώτας. 

Ό Γεώργιος Κοτσαλής, δ Ταφτο(χήτρος καΐ δ 
Χρί]στος Καψής, ο&τοι πρώτα έξεκαλοκαίριαζαν ε(ς 
τον Ξεροχαμπον τών Καλαβρύτων , και τώρα εΙς τήν 
Τρικοκίά πλησίον τής Άγιας Λαύρας τί)ς αυτής επαρ- 
χίας. Έβοήθησαν στρατιωτικώς τήν πατρίδα εΙς τον 
πόλεριον άκολουΟοΟντες τους ΙΙετΐ(Αεζαίους* Τα ίέ 
πρόβατα των τα έ|Αέσασαν ο( στρατιώται, τα δποΓα 
ίμως αόθορι^ήτως έδωκαν. 

Κατά τήν αρχήν τής επαναστάσεως βίχον εμιβει 
εΙς τήν Πελοπόννησον άπό τήν 'Ρούμελην καΐ άλλοι 
βλαχοποιμένες, καΐ μάλιστα κατά τήν έποχήν τοΟ 
Δράμαλη έμβήκαν οί ΜαμαλαΓοι μέ πολλάς χιλιάδας 
πρόβατα^ υπηρέτησαν κα\ αΰτοι στρατιωτικώς, και 
συνεισέφερον κατά τήν άναλογίαν των καΐ πολλά πρό- 
βατα προς τροφήν τών στρατιωτών. 



ΚΛΗΡΙΚΟΙ 

Ευτυχισμένη ήτον ή ήμερα τής επαναστάσεως της 
Ελληνικής φυλής, διότι και τότε, κα\ προ χρόνων 
ακόμη τό Έθνος είχε καΐ τόν βεόπεμπτον καΐ σεβάσμιον 
κλήρον ως δδηγόν του. Οΐ λειτουργοί οδτβιτοΟ άληθι- 
νοΟ θεοΟ τοΟ Τψίστου ίφρόντισαν καΐ ήτοίμασαν τά 
Έθνος των διά νά έπαναστατήση, ν* άλλάξη τον δεσπό- 

19* 



292 

την τί)ς δουλείας του, τον χατακτητήν των^ΐΟνοςων 
του £ιχαιω(Αάτων,.χα\ τον ύβριστήν τής θρησκείας του 
χαΐ των Ιερών του. Ό κλήρος παρουαιάσθηέμπρος μέ 
τδν ατταυρόν καΐ μΐ τ6 βπλον ε(ς τάς χεΓρας, εβο^λε την 
φωνήν ώς ίκ μιέρους τί)ς θρησκείας, κα\ έδωκε το σύν- 
θημα* «πατρίς καΐ θρησκεία»^ καΐ είπεν, βτι άνευ τού- 
των £έν είναι πλέον δυνατόν να ύπάρξωμεν. Έσυμ^ού- 
λευσε τους άληθεΓς Χριστιανούς, τους εύλογησεν, άγι- 
ασε τα 6πλα των δημοσίως, καΐ ύψωσε τήν σημαίαν 
τοΟ σταυροΟ καΐ τοΟ Έθνους. Έκαστος δέ κληρικός 
επ^ίρε πλέον ώς έργον τοΟ πολέμου να παρευρίσκεται 
παντοΟ εΙς τα στρατόπεδα και ε(ς τα φροντιστήρια δια 
να έτοιμάζγ) τα πολεμεφόδια, καΐ τάς τροφάς, δχι μό- 
νον δι' ιδίων έξόδών και θυσιών, άλλα καΐ μέ τά ίδια 
του χέρια, άλλοι δέ έξ αυτών να πολεμοΟν τόν έχθρόν 
της πίστεως καΐ τ1)ς πατρίδος μαζύ μέ τους στρατιώ- 
τας, καΐ άλλοι πάλιν να στέκωνται Ιμπροσθεν τοΟ Υ- 
ψίστου καΐ να έπικαλοΟνται τήν ίξ ύψους βοήθειαν δια 
να ένισχύσγ) τόν στρατόν του. 

Ούτως δέ ένεργεΓτο ή Ελληνική έπανάστασις άπό 
ίλας τάς τάξεις των κληρικών, τών αρχιερέων δηλαδή, 
τών (ερέων και τών μοναχών τών μοναζόντων ε^ς τά 
Ιερά καταγώγια, τά 6ποΙα εγειναν κοινά διά τήν έλευ- 
θερίαν τήν έθνικήν. 

Μετά ταΟτα έρχομαι νά διηγηθώ τινάς πράξεις• 
6σας δυνηθώ νά ενθυμηθώ, ενός έκαστου ίξ αυτών, καΐ 
ιδίως τών Πελοποννησίων, διότι δέν Ιλαβον τήν τύχη ν 
νά γνωρίσω έν καιρφ τοΟ πολέμου τήν άλλην πα- 
τρίοα μας. 



293 



ΠΑΛΑΙΩΝ ΠΑΤΡΟΝ ΓΕΡΜΑΝΟΙ 

Οδτος δ ένδοξος άρχιερεύς κατήγετο άπό τήν Δη- 
μιτσάναν τής Καρύταινας. Πρώτος δετών άλλων ίτόλ- 
ριησε να ψάλη' «το *Αναστήτωσαν οΐ Έλληνες», 
να ^νθαρρύνη τους στρΛτιώτας» καΐ να κρέμαση σπά- 
θην προς παραδειγματισμόν τών Ελλήνων πολεμι- 
στών.. Αί έκδουλεύσεις του προς τήν πατρίδα στρατιω- 
καΐ καΐ πολιτικαΐ είναι πασίγνωστοι. Πρώτος δέ αύτος 
έκ τών άλλων Ελλήνων συνέλαβε τήν ίδέαν να συγ- 
γράψω) τα γεγονότα τοΟ πολέμου, άλλα δεν έπρόφθασε 
και να τα έκδώση 6 ίδιος είς το φως, καΐ έδημοσιεύθη- 
σαν 6πο άλλων ως τοΟτο είναι γνωστόν εΙς τ6 Πανελ- 
λήνιον. 

ΑΝΘΙΜΟΣ επίσκοπος ΕΑΟΤΣ 

. Κατήγετο από τό χωρίον Στενόν τί)ς επαρχίας 
Τριπολιτσας. Κατά τα ς αρχάς τί]ς επαναστάσεως ίφρόντ 
τιζε νά συνειθίση τους Έλληνας διά λόγου καΐ έργου 
να ήναι τολμηροί και νά μή φοβοΟνται τον θάνατον, 
βέβαιων 5τι 2σοι τών Ελλήνων φονευθοΟν μαχόμενοι 
ύπίρ πίστεως καΐ πατρίδος Οά ήναι άγιοι, και 6σοι πά- 
λιν σκοτώσουν Τούρκους, τους εχθρούς τ?)ς πίστεως και 
τΫ^ς τυατρίδος και αύτοι θά γίνωσιν άγιοι• Μάλιστα 
ελεγεν προς τους στρατιώτας τους πολιορκοΟντας τήν 
Τριπολιτσαν, βτι βποιος θέλει νά ύπάγη είς τον παρά- 
δεισον, δ παράδεισος είναι αυτή ή μάνδρα, δεικνύων τό 
τεΓχος τής πόλεως, και βποιος πάρει τήν σκάλα ν κα^ 
άναβή τό τείχος ευρίσκει τόν παράδεισον. Και δχι μό- 



294 

νον δια των λόγων, άλλα κα\ δια των ίρ'>[ω'^ δ *ΡΧ^^' 
ρεύς οδτος ωφέλησε τήν έπανάστασιν, διότι εις τους 
πολέμιους ήτον έμπρος, έχλείετβ εΙς το τα{ΐ.ποΟρι χαι 
έπολέμει ώς στρατιώτης και είχε πάθος περισσότέρον 
των άλλων Ελλήνων, ώστε άν εΤχε τους Τούρκους είί 
τήν δύναμίν του, ίλουςτούς ερριπτεν εΙς τήν θάλασσαν, 
έπιπτε και αυτός (χαζύ των δια να τους βαρύνγ) να. βυ- 
θισθοΟν μιαν ώραν προτήτερα. Τα λοιπά δέ περι'τοΟ 
Επισκόπου τούτου ευρίσκονται εις τά απομνημονεύ- 
ματα. 

ΑΝΘΙΜΟΣ ΧΚΛΛΙΧΤΗΡΗΧ 

Ό σεβαστός οδτος ποιμενάρχης πολύν έδειξε ζ^)- 
λον κατά τήν έπανάστασιν. Όπλίσθη, ετρεχεν εις τά 
στρατόπεδα των Ελλήνων καΐ παρεκίνει αυτούς είς τον 
πόλεμον. Μόνος δέ έπήγαινεν είς τά ταμπούρια τών 
Ελλήνων, εύρίσκετο μαζύ των, έκοιματο κατά γής ώς 
στρατιώτης, και ώς τοιοΟτος έμάχετο. Έτρεχε δέ ΐταν- 
τοΟ διά νάώφελήση. Σταλείς εΙς τήν Ύδραν διά νά πα- 
ρακίνηση τους Υδραίους νά ί βγάλουν τά πλοία των, 
εδρεν αυτούς εΙς άνωμαλίαν και συνετέλεσεν εΙς τήν εΐ- 
ρήνην τής νήσου. Ευρέθη δέ και είς τήν κατ' αρχάς 
σύστασιν τοΟ στρατοπέδου τών Βερβαίνων και είς τά 
Τρίκορφα καΐ ιδίως είς τον "Αγιον Βλάσην. Έλειτούρ- 
γει κα\ μετελάμβανε τους στρατιώτας τών άχραντων 
μυστηρίων και περί τούτων αναφέρω είς τάς διηγήσεις 
μου τάς κατά τήν πολιορκίαν τής Τριπολιτσας. Αί έκ- 
δουλεύσεις τοΟ άρχιερέως τούτου είναι πολλαΐ και γνω- 
στο.ι ώς και δ μέγας ενθουσιασμός του. 



295 



ο ΒΡΧΧΘΒΝΗΧ ΘΕΟΑΟΡΗΤΟΣ 

Ό σεβασμιώτατος οδτος άρχιερεύς κατήγετο από 
τΑ χωρίον Νεμνίτσαν τ^ς επαρχίας Καρύταινας, Αί 
έχ^ουλεύσεις του είναι πολλα\ πολιτικαΐ και στρατιω- 
τικά!, και ή φιλοπατρία του άπαραδειγμάτιστος, διβτι 
ποτέ δέν έφρόντισε περί τής υπάρξεως του, ήτον εΙς 
πακρον άφιλοκερδής, κα) ίλα κατεφρόνει απέναντι τί)ς 
πατρίδος. Περί τούτου δέ και περί τ^ς άκτημοσύνης του 
μαρτυρεί ίλη ή Πελοπόννησος. Εις δέ τάΒέρβαιναεγει- 
νεν δ πρόδρομος των Ελλήνων, διότι έσύστησετόφρον- 
τιστήριον καΐ το έκεΓ στρατόπεδον. Όλοι δέ τον έσέβοντο 
και ^ίςβλατον ήκουόν ώς άλλον Έθνάρχην. Έφρόντιζε 
να σώσητόν Έλληνικόν λαόν. Μετά δέ τήν άλωσιντί)ς 
Τριπολιτσας έφρόντισε ν* άσφαλίση ώς πολιτικός τήν 
πατρίδα του. Έξελέχθη μέλος τΫ)ς Πελοποννησιακί)ς 
Γερουσίας, έπειτα βουλευτής και αντιπρόεδρος τί)ς Βου- 
λ•?)ς, καΐ ώς τοιοΟτος άπέθανεν.. Έτιματο δέ καΐ έθαυ- 
μάζετο δια τάς σωτηρίους γνώσεις του. 



Ο ΑΗΜΙΤΧΑΝΗΧ «ΙΔΟΘΒΟΧ 

Κατήγετο άπό τήν Κύπρον. Ό επίσκοπος οδτος 
ήτον έκ των ήσυχωτέρων αρχιερέων, καΐ πολύ εκκλη- 
σιαστικός, σεβόμενος άπό βλην τήν Έπαρχίαν τής Κα- 
ρύταινας. Έφυλακίσθη δέ και αυτός μετά των άλλων 
προυχόντων καΐ αρχιερέων, καΐ τυραννούμενος άπέθα- 
νεν εντός των φυλακών τής Τριπολιτσας. 



296 



ο ΠΑΡ019Α3ΙΑΣ ΙΚΡΟββΟΧ 

Ό άρχιερεύς οδτος τί δέν εκαμεν ; Κατά τάς άρ- 
χαζ τής επαναστάσεως ένεψύχωνε τους Έλληνας. Έ- 
φόρεσε στρατιωτικήν στολήν επίτηδες κατασκευασθεΓ- 
σαν και τήν είχεν εΙς τάς μά/ας, είχε δέ καΐ στρατιώ- 
τας Οπο τήν δδηγι'αν του, καΐ μετά των άλλων έπολι- 
όρκει τάς Αθήνας ίποι> έκαμε πολλαΓς παληκαριαΓς 
προς παραδειγματισμών των στρατιωτών. Έξώδευε δέ 
και έξ ιδίων του διά τά πολεμεφέδια και τάς τροφάς. 
Μετά ταΟτα ήλθε καΐ εΙς τήν Πελοπόννησον φορών τήν 
στρατιωτικήν του στολήν έν καιρ^λ πολέμου. Έγένετό 
πληρεξούσιος εΙς τήν Συνέλευσιν τής Πιάδος, και εΙς 
τήν τοΟ "Αστρους, κα\ ΰστερα άνέβη εΙς τήν Τριπολι- 
τσαν. Υπήρξε δέ φίλος στενός τοΟ θ. Κολοκοτρώνη, έχων 
καΐ άλληλογραφίαν μέ αΟτόν. Ή δραστηριότης καΐ ή 
φιλοπατρία τοΟ ίεράρχου τούτου δέν έχουν σύγκρισιν. 



Ο ΜΕΘΟΝΗΖ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ 

Κατήγετο από τήν οίκογένειαν των Οικονόμων έκ 
της Επαρχίας Τριφυλλίας. Ό ποιμενάρχης οδτος πρώ- 
τος επήρε τά 6πλα και τήν σημαίαν τοΟ τόπου του καΐ 
έπολιώρκει τήν Μεθώνην καΐ το Νεόκαστρον, βοηθού- 
μενος παρά τοΟ άδελφοΟ του Οικονόμου και τών λοιπών 
συγγενών του. Αί έκδουλεύσεις τοΟ στρατηγοΟ τούτου 
καΐ άρχιερέως εΤναι γνωσταί. Μετά δέ τήν ελευσιν τοΟ 
Ίμβραήμ αίχμαλωτίσθη από τους "Αραβας και άπέθα- 
νεν εντός τών φυλακών τής Μεθώνης. 

Ό δέ αδελφός του δ Οικονόμος έστάθη περίφημος 



297 



εΙς τους πολέμους των φρουρίων,- άλλ' έπεσε κα\ ούτος 
[χετά τοΟ άρχιερίως αιχμάλωτος. 



Ο ΜΕ££ΗΝΗ£ ΚΑΙ ΑΝΑΡΟΤΣΗΣ ΙΟ£Η« 

Ήτον άπό τήν πόλιν Τρίπολιτσαν, καΐ έκεΓ δ επί- 
σκοπος ούτος υπέφερε τήν φυλάκισίν του μετά τών 
άλλων. Μετά 5έ τήν άλωσιν.τ?)ς πόλεως ελευθερωθείς 
υπηρέτησε πολιτικώς, κα\ εγεινε καΐ υπουργός τ^ς θρη- 
σκείας. Αι έκ^ουλεύσεις και αί θυσίαι αύτοΟ, των αδελ- 
φών του και 6λης της οικογενείας του είναι γνωσταί. 



Ο ΧΡΙ£ΤΙΛΝ0ΤΠ0Δ1!0£ ΓΚΡΜΑΝΟ£ 

Ό ποιμενάρχης ούτος ήτον επίσημος διά τάς γνώ- 
σεις του καΐ τάν ένθουσιασμόν του, σεβόμενος πολύ διά 
τα εκκλησιαστικά του προτερήματα. Κατ' αρχάς δέ είς 
τάς γενομένας έπαναστατικάς συναθροίσεις των Καλα- 
βρύτων και των Πατρών, έφυλακίσθη εις τήν Τρίπο- 
λιτσαν μετά τών άλλων και έκεΓ εντός τών φυλακών 
άπέθανεν. Ό δέ πρωτοσύγγελος αότοΟ Φραντσής γνω- 
στός διά τάς προ τ•?)ς επαναστάσεως υπηρεσία; του, και 
τάς μετ' αυτήν, λέγει τινά εις το εκδοθέν ύπ' αύτοΟ 
Ιστορικόν υπόμνημα, κατηγορείται βμως, 6τι έγραψε 
μάλλον διά τον εαυτόν του, μή εμπιστευθείς εΙς άλλον 
τά κατορθώματα του. Άλλ' άς βεβαιωθή τό κοινόν, 6τι 
τά Οπ* αύτοΟ γραφέντα είναι γνήσια. Έχασαν δέ τήν 
άξίαν των, διότι δ ίδιος ώμολόγησε τάς έκδουλεύσεις 
του. Εις έμέ δέ δέν άφησε νά είπω τίποτε περί αύτοΟ, 
διότι τά είπε μόνος του. 



298 



ο ΑΡΤΗΣ Π0Ρ«ΤΡΙ02 

Οδτος δ ΙιράρχΎΐς ^ατήγετο έχ Κωνσταντινουπό- 
λεως. Έλθεν εις τάς Πάτρας χατά τον χρόνον, 
κατά τον δποΓον δ θ. Κολοκοτρώνης έπολιόρχει τάς 
Πάτρας,- σταλείς άπο τους αδελφούς Μεσολογγίτας 
διά νά ζητήση βοήθειαν άπο τον Κολοχοτρώνην και 
άπό τήν Κυβέρνησιν. Έτυχε δέ έκεΓ κα\ είδε τήν 
γενομ,ένην μάχην τ?)ς' 9 Μαρτίου, γενόμενος μάρτυς 
τών γενομένων. "Ύστερον δε, κατά τάς αΙτήσεις του, 
εστάλησαν εΙς τήν Δυτικήν Ελλάδα δ Κανέλος Δελη- 
γιάννης, δ Γενναίος, δ Π. Γιατράκος καΐ οί λοιποί. Ό 
ποιμενάρχης δέ βδτος ένεψύχωσε πολύ τους Έλληνας 
καΐ μάλιστα τους τ^ής Ακαρνανίας. Έγένετο δέ και πο- 
λιτικός, λαβών μέρος εις 5λας τάς Έθνικάς Συνελεύ- 
σεις, ώς πληρεξούσιος και βουλευτής. Ήτο δέ κοσμα- 
γάπητος, είχεν άδολον φιλοπατρίαν κα\ διά τοΟτο.^λοι 
τον ίσέβοντο. 



ο ΚΧΡΝΙΤΧΗΧ ΚΑΙ ΚΑΛΑΒΡΤΤΟΝ ΠΡΟΚΟΧΠΟΧ 

Ό επίσκοπος οίίτος κατήγετο άπό τον Ποταμόν 
τών Κλουκινών της Επαρχίας Καλαβρύτων. Ευρέθη 
δέ κατ' αρχάς εΙς 5λα τα ενεργούμενα μετά τών προκρί- 
των τών Επαρχιών Πατρών καΐ Βοστίτσης. Έμποδί- 
σ6η δέ ή φυλάκισίς του, καΐ εγεινε χρήσιμος παρακίνών 
τους εντοπίους Καλαβρυτινούς νά επαναστατήσουν έν- 
θουσιάζων τους πάντας και συνοδεύων αυτούς μέ τάς 
εύχάς του εΙς τον πόλεμον. 



299 



ο ΑΡΑΑΜΑΡΙΟΝ ΙΓΝΑΤΙΟΧ 

Ό άρχιερεύς ούτος κατήγετο άπό τήν Κασάνδραν 
Έν χ«ιρφ δέ τί)ς επαναστάσεως ύπηρέτησεν εΙς τά 
ίπλα, έχων, ώς έλεγον, σώμα στρατιωτών έξ Ιδίων του 
σϋντηρονμενον, καΐ πολέμιων ώς στρατιώτης. Μάλιστα 
δέ έβαλε φωτιάν καΐ έκαψε μόνος του τήν μητρόπολιν, 
καΐ τοιουτοτρόπως έδωκε το παράδειγμα, βτι δια να 
έλευθερωθώμεν δέν πρέπει να έχωμεν τίποτε, καΐ μετά 
τήν έλευθερίαν πάλιν άποκτώμεν. Έκαμε δέ ί,τι ήτο 
δυνατόν εις τήν έκστρατείαν. *ΑφοΟ δέ διελύθη ή έπα- 
νάστασις τ?)ς Κασάνδρας ήλθεν εΙς τήν Πελοπόννησον 
κατά τα μέρη Ί?^ς Μονεμβασίας. Ή αρετή και ή άκτη- 
μοσύνη τοΟ άρχιερέως τούτου ίγειναν παράδειγμα εις 
τους Πελοποννησίους. ΆφοΟ δέ πλέον δέν ήτο ν πόλε- 
μος, έπεθύμει νά παραδίδη μαθήματα Ελληνικά, και 
έκ τοσ υστερήματος του είχε παιδιά πτωχά καΐ τά 
έσπούδαζεν ίξ ίδιων. Έπι δέ τοΟ Κυβερνήτου τής Ελ- 
λάδος 6 Καποδίστριας τοΟ έδιδε σύνταξιν 200 φοίνικας, 
και 6 άρχιερεύς αμέσως έσύστησε σχολήν και έδαπάνα 
εις αυτήν το ποσόν τοΟτο τής συντάξεως. Ό δέ Κυβερ- 
νήτης έστειλε τον τότε Διοικητήν νά έξετάση αν 6 άρ- 
χιερεύς ζή καλώς μέ τήν σύνταξίν του, μαθών δέ βτι 
αδτη έξοδεύεται είς τήν σπουδήν πτωχών μαθητών, 
ηδζησε τήν σύνταξίν του, εΙς 300 φοίνικας, άλλα και 
6 άρχιερεύς ηύζησεν επίσης τους μαθητάς. 

Έλθούσης δέ έπειτα τής Αντιβασιλείας, διωρί- 
σθη επίσκοπος Γόρτυνος . Ή δέ επαρχία αδτη δμολογεΓ 
τάς άρετάς καΐ τήν θεοσέβειαν τοΟ ποιμενάρχου τούτου. 



300 

"Όλοι τόν εύλαβοΟντο ωσάν πατέρα. Ωφέλησε πολύ 
τον τόπον δια των διδασκαλιών του, καΐ ίνόσφ έποι- 
μενάρχει τήν έπαρχίαν αΟτήν ουδέν παράπονον εγεινεν. 
Άφήχε δέ ρήμην και σέβας είςτούς άνθρωπου^ άνεξά- 
λειπτον. Κατόπιν δέ γενόμενος συνοδικός κα\ μετβΐ€άς 
εΙς Αθήνας άπέΟανεν έκεΓ. Ό Έλλην δικαίως πρέπει να 
καυχάται, βτι έχει ίνάρετον κλ^ρον, κα\ να χρεωστί) 
σέβας εΙς τους τοιούτους άρχιερεΓς του, καΐ τους λοι- 
πούς κληρικούς. * * ' 



Ο ΑΑΡΙ££Η£ ΚΤΡΧΛΑ02 

Οδτος κατήγετο ίκ Δημιτσάνης. Έλθών δέ είς 
τήν Πελοπόννησον έν άρχί} τής επαναστάσεως ένήργει- 
υπέρ τοΟ αγώνος. Έπειτα δέ διωρίσθη είς τήν Ήλειαν 
άπό τήν τότε Κυβέρνησιν επίσκοπος, και καθ* δν χρό- 
νον ήτον ίκεΓ δ πόλεμος, παρεκίνει πάντοτε τους κατοί- 
κους να υπάγουν είς τήν πολιορκίαν των Πατρών, και 
εΙς το Μεσολόγγιον. Α•ύτόν δέ εδρεν 6 Κολοκοτρώνης 
εΙς Πύργον ίταν έλυσε τήν πολιορκίαν των Πατρών, 
καΐ εκείθεν διήρχετό. Τήν δέ γενομένην τότε μεταξύ" 
των δμιλίαν διηγοΟμαι είς το σχετικέν μέρος των απο- 
μνημονευμάτων μου. Μετά δέ τήν διάλυσιν τής πολι- 
ορκίας καΐ τήν άναχώρησιν τοΟ Κολοκοτρώνη, διά να 
προφύλαξη τους κατοίκους άπό τάς έκδρομάς τών Πα- 
τρινών Τούρκων 6π?)γε μαζύ μέ τους στρατιώτας, πα- 
ρακινώ ν αυτούς νά πολεμώσι τους εξερχόμενους προς 
λεηλασίαν Τούρκους. Έπι δέ τοΟ Ίμβραήμ πασβ έκυ- 
νηγήθη, έχινδύνέυσε καιίχασεν β,τι και αν είχεν. Τστε- 



301 

ρον δέ μιτά τήν άποχατάσ^ρασιν των ιτραγμάτών, έλ- 
^ύτης τί)ς Αντιβασιλείας ^ιωρίσθη επίσκοπος *Αργο- 
λίδος, καΐ μέλος τί)ς Ίερας Συνόδου, τί)ς δποίας εγεινβ 
χαΐ πρόεδρος. Απέθανε δέ εΙς Αθήνας, χαΐ άφί]χ€ μνή- 
μην άγαθήν δια τας προς τήν πατρίδα ίχδουλεύσεις του 
Ιχχλησιθ(στιχάς χαΐ πολιτιχάς. 



▲ΙΟΝΤΧΙΟΖ ΒΚΑΕΝΤ£Α£ 

Έγεννήθη εΙς τό χωρίον ΜεσοροΟγι τών Καλα*- 
βρύτων. *Ητον ίεροχ^ρυξ. Προ τ^ς επαναστάσεως^ τί 
δέν ίχαμεν & μοναχός ο2ίτος χαΐ χ^ίρυξ τοΟ-Εόαγγελίου. 
Έτρεχεν άνω κα\ χάτω άποστολιχώς κατηχών και δια- 
δίδων τα τί)ς Εταιρίας, μετά δέ τήν έπανάστασιν ενερ- 
γών, παραχινων καΐ ίμψυχόνων τους Έλληνας εΙς τόν 
πόλεμον. Έ Πελοποννησιακή Γερουσία τόν είχε και 
τόν εστελλεν εΙς διαφόρους έκκλησιαστικάς και πολιτι- 
κάς υπηρεσίας, αυτόν δί εστειλεν εΙς τήν Μονήν τοΟ 
Μεγάλου Σπηλαίου καΐ επήρε τα κανδήλια, καΐ τα 
άλλα άργυρα σκεύη καΐ αφιερώματα ίσα είχεν ή Μονή, 
δια να δοθοΟν εΙς πληρωμήν τοΟ ΈλληνικοΟ στόλοι. 
Επήρε δέ υπέρ τάς 100 όκάδας ασήμι, ή δέ Γερουσία 
άπέστειλεν αυτό εΙς *Άργος προς τήν Βουλήν. Ό μονα- 
χός Διονύσιος ε?χε πολύν ζήλον καΐ προθυμίαν άκούρα- 
στον εΙς τό να υπηρέτη τόν αγώνα. 



ΜΕΓΑ ΣΠΗΛΑΙΟΝ 

Περί τής Μονής τοΟ Μεγάλου Σπηλαίου καΐ περί 
τών μοναχών αυτής τί πρώτον και τί δστερον να είπη 



302 

τις ; Πρό τ9|ς επαναστάσεως 2λοι ήσαν εΙς ίνέργειαν, 
Ιτρεχον εΙς τά λεγόμενα τοίξε(£ια ζητοΟντες βοήθειαν 
£ιά τήν Μονήν. Ένεχα δέ τούτου έμάνθανον βλα τα 
πράγματα τοΟ χοσμου, ίγνώριζον τα τΫ^ς Εταιρίας χα\ 
τους Έταιριστάς χα\ 8ια τοΟτο ένήργουν ώς απόστολοι. 
0( δέ χληριχοι είχον περισσοτερον^ Χ?^^ ^^^'^^ ή^^ν 
ελεύθεροι πολλών τοΟ βίου περιστάσεων παρά οι λαΐ- 
χοί. *Όλοι $έ ο5τοι έταξεί^ευον, χαι ο! μείναντες ύπίσω 
εΙς τήν Μονήν ήσαν Ιχανοι μόνοι των να επαναστατή- 
σουν ενα χόσμον δλόχληρον, ώς έπραξαν εΙς τήν Πελο- 
πόννησον, βπου παντοΟ έτρεξαν χαι ^ιέοοσαν το σύνθημα 
τής επαναστάσεως, τα πάντα προητο(μασαν, χαι έξ 
ΐ£(ων των είχον μεγάλας ετοιμασίας, α( 6ποΓαι έχρη- 
σίμευσαν εΙς τους Έλληνας. Έπολέμησαν δέ καΐ αυ- 
τοί οΐ ίδιοι πρώτον μέν μετά τών άλλων εΙς τήν Άκρά- 
ταν τα λε(ψανα τοΟ Δράμαλη, οντες περί τους 70 χαΐ 
έχοντες άρχηγόν τον προηγούμενον τότε τί)ς Μον?)ς Δα- 
μασχηνόν άπό το Διαχοπτόν χαταγόμενον, έπειτα δέ εΙς 
τοΟ Άλ**) Τσελεπή) ίπου είναι τό Μετόχι των, χαι εΙς 
αυτήν άχόμη τήν Μονήν των έπΙ τοΟ Ίμβραήμ, ώς εν 
τοΓς άπομνημονεύμασι λεπτομερώς διηγοΟμαι, 



ΙΟΝΑΣ ΚΑΝΧΔΟΠΟΤΔΟΣ 



Κατήγετο άπό τά Χαλχαάνιχα χωρίον τών Κλου- 
χινών τί)ς Επαρχίας Καλαβρύτων. Ό μοναχός οδτος 
ήτον ταξειδιώτης προ τί)ς επαναστάσεως. Τπήγεν εΙς 
τήν Ζάχυνθον χαι έχεΓ έγνωρίσθη μέ τον θ, Κολοχο- 



303 

τρώνην κα\ καιτηχήθη παρά τούτου τά {Αυστήρια τ?]ς 
Εταιρίας. Επειδή δέ ο( πατέρες τ^ς Μονί)ς τοΟ Μεγά- 
λου Σπηλαίου ήσαν ίλοι απόστολοι, ώς ανωτέρω ειπο- 
μεν, δ Κολοκοτρώνης κατά το 1820 έστειλε και έπ•?1ρε 
τον Ίωναν εΙς τήν ΖάκυνΟον καΐ τον ώδήγησε πώς νά 
κατηχ^, καΐ έπειτα τον έστειλε νά ύπάγη εΙς τάς τρεΓς 
Επαρχίας τί)ς Πελοποννήσου, τής Γαστούνην, τάς Πά- 
τρας καΐ τά Καλάβρυτα διά νά διαδώση εΙς αύτάς τά 
τ•?)ς Εταιρίας, και το σύνθημα τής επαναστάσεως, ίτι 
θά ήναι τήν 25 Μαρτίου 1821 , και νά ήναι 2λοι έτοι- 
μοι. ΤοΟ είπε προσέτι νά εχη κατάλογον των ονομάτων 
5λων ίσοι κατηχήθησαν άπό αυτόν, κα\ των κατηχη- 
μένων άπό άλλους, διά νά κάμουν γνωστά 2λα ταΟτα 
τά ονόματα έν καιρφ εΙς τήν Σεδαστήν Αρχήν τήν 
άόρατον. Τοιουτοτρόπως δέ ενεργών έζακολούθει τον 
άποστολικέν βίον, κατηχών ίλους τους επισήμους Πε- 
λοποννησίους τών πόλεων καΐ τών χωρίων. ΆφοΟ δέ 
περιήλθε τάς είρημένας Επαρχίας, έτελείωσε το έργον 
του, καΐ έπέστρεφεν εΙς τήν Μονήν του, καθ' δδόν κατά 
τό μέρος τής Κατσάνας τών Καλαβρύτων, κα\ εΙς το 
γεφίρι τό λεγόμενον τοΟ Άμπήμπαγα συνηντήθη μέ 
τόν'Οθωμανόν Μπούσγελην Καλαβρυτινών, κακόν δια- 
βόητον, δστις έστάθη κα\ τόν ερώτησε πόθεν έρχεται. 
Ό Ίωνας φοβηθείς μήπως 6 ΤοΟρκος τόν ψάξη, έπροσ- 
ποιήθη δτι έχει ανάγκην, καΙ αμέσως έπαραμέρισεν ολί- 
γον κατά τό χείλος τοΟ ποταμοΟ, κάΙ ερριψε μέσα εις 
αυτόν τόν κατάλογον, δ δποΓος είχε τά ονόματα τών 
κατηχηθέντων. ΈπΙ δέ τοΟ Ίμβραήμ δ Ίωνας ήλθεν 
εΙς τήν Βόχαν τής Κορίνθου προς τόν θ, Κολοκοτρώ- 



304 

νην, δ δποΓος τότε ήτον εκεί και τοΟ έζτί^τησε στρατιω- 
τικήν βοήθειαν ίπως σώση τήν Μονήν τοΟ Σπηλαίου 
άπά τους "Αραβας. Πολύ οέ ήγαπατο άπό τον στρατη- 
γόν Κολοκοτρώνην^ ίστις τον εστελλεν εις πολλάς υπη- 
ρεσίας δια τάς άνάγκας τοΟ αγώνος. 



ΠΑΦΝΟΎΤΙΟΖ ΜΟΝΑΧΟΣ ΤΟΤ ΜΕΓΑΑΟΤ ΧΠΗΛΑΧΟΎ 

Οδτος ήτον εΙς τήν 'Ρωσσίαν εΙς τά Ταϊγάνι εφημέριος 
τής εκκλησίας το Ο αειμνήστου Βαρβάκη βπου έχαιρε 
πολλήν ύπόληψιν. Έκραγείσης δέ τί)ς επαναστάσεως 
ύπ1)γεν εΙς τήν Βλαχίαν καΐ έγένετο Ιερολοχίτης. ΆφοΟ 
δέή έκεΐ έπανάστασις έπαυσε καΐ έσκορπίσβησαν οΐ Έλ- 
ληνες, έπανήλθεν εΙς τήν Πελοπόννησον ίπου έκαμε 
6αυματα εΙς τα στρατόπεδον, τρέχων παντοΟ, και μά- 
λιστα εΙς τήν πολιορκίαν τοΟ Ναυπλίου. Κατ' αρχάς 
έκαμνε τον άγνώριστον, έσκότωνε Τουρχους, και δέν 
ώμολογει τήν πατρίδα του, άλλ' επειδή τον ανεγνώρι- 
σαν ίσοι τον είδον ε!ς το Ταϊγάνι, έμαρτυρήβη πλέον 
ίτι ήτον άπά το χωρίον Καρυά τής Κορίνθου. Πρώτος 
αυτός μεταξύ τών άλλων ευρέθη και εβαλέ τήν σκάλαν 
εΙς τό Παλαμήδιον. Ήτο δέ πολύ γενναΓος, καΐ είχε 
πολύ πάθος κατά τών Τούρκων, και φιλοπατρίαν με- 
γάλη ν. 

ΓΧΡΑΧΙΜΟΣ ΜΟΝΑΧΟΣ 

ΤοΟ ήρωος τούτου αΐ στρατιωτικαΐ έκδόολεύσεις 
είναι πολλαί. "Απαντώνται κα\ λέγονται ίσα εκαμεν είς 
τους πόλεμους, είς το Μεσολογγιον, είς τήν πολιορκίαν 
τών Πατρών και μάλιστα εΙς τήν "Άκράταν ίπου έπο- 
λεμήθησαν τά λείψανα το Ο Δράμαλη, διότι έπανελ- 



30έ 

όών άπο 'ϋο Μεσολόγγιον ετρεξεν εκεί μετά τοΟ Διαχο•* 
πτίτη Δα;ι.ασκηνοΟ προηγου(Αένου τοΟ Μεγάλου Σπη- 
λαίου, έχοντες, ώς είπο(λεν ανωτέρω, περί τους 70 
μοναχούς καΐ πολερ,ήσαντες μέ προθυμίαν κα\ γενναιό- 
τητα. Οδτος δ άνδρεΓος και φιλάνθρωπος μοναχός έθυ- 
σίασεν β,τι και άν εΤχεν, οχι μόνον εΙς τους αγώνας τ?)ς 
πατρίδος, άλλα και προς βοήΙειαν των άπορων οικογε- 
νειών των καπεταναίων, και δι* δλας ταύτας τάς άρε- 
τάς του επαινείται άπό τον τόπον και τήν έπαρχίαν τών 
Καλαβρύτων. 



ΘΕΟΦΑΝΗΣ £ΙΑΤΙ£ΤΕΤ£ 

Οδτος 6 νΟν άρχιερευς τής Μαντινείας και Κυνου- 
ρίας εΤχε τήν Μακεδονίαν πατρίδα. Μετά δέ τήν δια- 
λυθεΓσαν ίπανάστασιν τής Κασσάνδρας, δπου έμενε 
παρά τφ έκεΓ άρχοντι κα\ άρχηγφ τί)ς επαναστάσεως 
Εμμανουήλ Παπ^, ώς γραμματεύς και σύμβουλος 
του, έλύών εις τήν Πελ,οπόννησον αμέσως έλαβε μέρος 
ενεργητικών εις τά πράγματα τά γενικά, συνήθροιζε 
τους σκορπισθέντας συμπατριώτας του Μακεδόνας και 
άλλους, τους έκαμνε σώματα στρατιωτικά και τους 
εστελλεν εις τον πόλεμον. Κυρίως δέ δ άρχιερεύς ο'5- 
τος ύπηρέτησεν εΙς τά ναυτικά, διότι εις τήν νήσον τών 
Σπετσών μένων έγένετο γραμματεύς τοΟ στόλου τής 
νήσου. Πολλήν ύπόληψιν είχεν είς τάς οικογενείας τ•?)ς 
νήσου, καΐ ΐδίως εΙς έκείνην τών Μποτασαίων εις τήν 
δποίαν έχρησίμευσεν ώς διδάσκαλος καΐ σύμβουλος. 
Ήγαπατο δέ κα\ έτιματο άπό δλους τοός καπεταναίους 

20 



306 

των πλοίων. Μετά δέ ταΟτα έλθόντος τοΟ Καποδίστρια 
ένησχολεΓτο πάντοτε περί τα εκκλησιαστικά. Έπι τί)ς 
βασιλείας τοΟ Όθωνος υπηρετεί τακτικώς παρά τί) ίερα 
Συνόδφ ώς πολύ χρήσιμος εΙς τά εκκλησιαστικά πράγ- 
[χατα. Διά δέ τήν προθυμίαν, τον ζ•?)λον χ,οά τήν ενάρε- 
του διαγωγήν του τήν έκκλησιαστικήν κατέστη αξιοσέ- 
βαστος και έτιματο άπό ίλους τους πολιτικούς άνδρας. 



« Ο ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ 

Οδτος δ ποιμενάρχης δέν έφυλακίσθη, αλλά δέν 
ήτο κα\ επιτήδειος εΙς τά πολεμικά, ούτε έδύνατο νά 
συνδράμη άλλως πως, εΙμή διά τών παρακλήσεων καΐ 
των δεήσεων του προς τον 'Τψιστον. *Ητο καλός εκ- 
κλησιαστικός καΐ ενάρετος. Έκαμεν ίμως μίαν άποστο- 
λήν εΙς Ζάκυνθον αποσταλείς άπό τήν Κυβέρνησιν διά 
νά μάθη ίσα οι έξ Άνδριτσαίνης ΖαρειφαΓοι ένήργουν 
έκεΓμετά τοΟ ΆρμοστοΟ, καΐ άν άπό δειλίαν έκινήθη- 
σαν, ή άπό άλλον τινά νά παραδώσουν τό έθνος εΙς τήν 
Οπεράσπισιν τών "Άγγλων, και σννάμα νά μάθγ) κατά 
ποσόν ό Αρμοστής τών νήσων ήτον εχθρός τί)ς Ελ- 
κηνικής επαναστάσεως. Διά τά τοιαΟτα δ 'Αρχιερεύς 
ήτο πολύ επιτήδειος, και αληθώς δπηγαιμόςτου 
εΙς τήν Ζάκυνθον εφερεν αποτέλεσμα, δι6τι παρέστησε 
προς τόν Άρμοστήν τήν διάθεσιν τών Ελλήνων, και 
ίτι ούτοι εχουσι τάς ελπίδας των εΙ< τό Άγγλικόν 
έθνος, καΐ τοιουτοτρόπως έμαλάκωσαν έκτοτε τά με- 
ταξύ ΑρμοστοΟ και Ελλήνων πράγματα κα\ έσύγχώ- 
ρησεν δ Αρμοστής νά γίνωται δεκτά εΙς τό 'Ιονικόν 



307 

χράτος τα γυναικόπαιδα καΐ οΐ αδύνατοι των Ελλήνων. 
Τότε δέ έφάνη [χία επιτροπή άπό Ζακυνθίους, συγκει- 
μένη άπο τον Κόντε 'Ρώμαν, τον Δραγώνα και τον 
Παναγ. Στεφάνου, περί τής δποίας εΙς τον οίκεΓον τό- 
πον των Απομνημονευμάτων άναφέρομεν, και ήτις πολύ 
συνετέλεσεν ε!ς τα πολιτικά πράγματα των Ελλήνων 
μεσολαβήσασα μεταξύ τούτων και των "Αγγλων, και 
προσέτι έδωκε καΐ πολλά άλλα Ολικά βοηθήματα είς 
τους Έλληνας, /τά δποΓα είναι 6λα γνωστά. 



Ο ΟΔΕΝΗΣ «ΙΔΑΡΕΤΟΣ 



Ό επίσκοπος ούτος ήτο πολύ προσεκτικός εΙς τά 
τής Εταιρίας και Ικ των Ιναρέτων, άλλ' έγελάσθη κα\ 
ύπήγεν,είς τί)ν Τριπολιτσαν κα\ έκεΓ εντός των φυλα- 
κών άπέθανεν. 



Ο ΚΟΡΙΝΘΟΥ ΚΤΡΙΔΔΟΣ 

Ούτος πατρίδα είχε τήν Βυτίναν τής Καρύταινας. 
Ένθαρρυνόμενος δέ άπό τάς σχέσεις του προς τόν Κια- 
μήλμπεην,2τι θέλει εΰρει καιρόν να εύγη εξω τής Τρι- 
πολιτσας προ τής 25 Μαρτίου, δέν το κατώρθωσε και^ 
εμεινεν εντός αυτής. Μετά δέ τήν άλωσιν τής πόλεως 
υπηρέτησε τήν πατρίδα πολιτικώς, εκλεχθείς μέλος τή; 
Πελοποννησιακής Γερουσίας. Έτυχε δέ τότε, βτε δ Κο- 
λοκοτρώνης ήλθεν άπό τήν πολιορκίαν τών Πατρών θυ- 
μωμένος και έξηγριωμένος κοιτά τής Γερουσίας και τών 
λοιπών τών ματαιωσάντων τήν πολιορκίαν, και επειδή 
δ μητροπολίτης εΓ/ε φιλίαν άδελφικήν μέ τόνΚολοκο- 

20* 



308 

'ΐρώνην, τον χατεπράϋνε και συνετέλεσε τοιουτοτρό- 
πως, ώστε να (χή ξεσχισθοΟν τα πολιτικά πράγματα. 
Ό Κολοκοτρώνης πολύ τον ίσέβετο, ή δέ φιλία των 
δύο τούτων ανδρών 6πί)ρξε σπανία. 



Ο ΚΟΜΑΝΟΝ 



Ό άρχιερεύς οδτος έλθών έξωθεν εΙς τήν Πελο- 
πόννησον, ύπ?)γε κατά τήν Κόρινθον, καΐ μετά τήν 
άλωσιν τ^ς Τριπολιτσας, 6 Κορίνθου Κύριλλος τοΟ 
εδωκεν άδειαν χωρεπισκόπου* έκτοτε δε έξετέλει χρέη 
εκκλησιαστικά ενεργών συνάμα κα\ 6πέρ τοΟ πολέμου 
παρακινών τους κατοίκους είς τάς μάχας. 



Ο ΝΑΤΠΑΙΑΧ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ 

ΚαΙ οδτος ωσαύτως άπέθανεν δ δυστυχής εντός 
τών φυλακών. 

Ό δέ άρχιδιάκονος αύτοΟ Αθανάσιος εμεινεν εξω 
καΐ έκαμε θαύματα, διότι συνέδραμεν έξ Ιδίων τήν 
πολιορκίαν τοΟ Ναυπλίου, καΐ μέ τήν προσωπικήν του 
Ικανότητα ήτον εμπρός ένθαρρύνων τους στρατκάτας. 



Ο Μονεμβάσιας χρτςανθος 

Και ούτος δ επίσκοπος άπέθανεν εΙς τάς φύλακας. 



Ο ΑΑΜΑΑΟΝ ΙΟΝΑ£ 

Ό επίσκοπος οδτος κατ* αρχάς ευρεθείς εΙς τα 



309 

Μέγαρα πολύ έχρησί[χευσεν έμψυχόνων τον τόπον χαΐ 
φροντίζων να πολιορκηθί] το φρούριον τής Κορίνθου, 
άποστέλλων έκεϊ τους Μεγαρίτας ,καΐ άλλους, έφάνη 
δέ καθ' ίλα ώφέλιμιος (χέχρις έντελοΟς αποκαταστά- 
σεως τοΟ Έθνους, 



Ο ΤΡΙΠΟΛΕΩΣ ΑΛΝΙΗΑ 

Οδτος 6 ποιμενάρχης κατήγετο άπο τήν Δημι- 
τσάναν. Έφυλακίσθη εΙς τήν Τριπολιτσαν καΐ υπέφερε 
τήν φυλάκισίν του. Μετά ταΟτα έχρησήμευσεν ώς 
μεσάζων εΙς τα μαλώματα τών καπεταναίων 
Κολοκοτρώνη, Πλαπούτα και λοιπών Καρυτινών, καΐ 
τών Δεληγιανναίων,^ιότι κα\ τα δύω μέρη τον έσέβοντο 
και ήκουον τάς συμβουλάς του, και τοιουτοτρόπως 
έμι^όδισε πολλά κακά κα\ αίματοχυσίαν. 



Ο ΠΡΟΤΟϋΤΓΓΕΔΟΣ ΙΟΛΣΑΦ ΒΥΖΑΝΤΙΟΣ 

Ό κληρικός οδτος εύρίσκετο προ χρόνων εντός 
τ•?)ς Πελοποννήσου μετερχόμενος τον Έλληνικον διδά- 
σκαλον. Κατά δέ τήν έπανάστασιν έχρησίμευσε πολύ 
κηρύττων και έμψυχόνων τον κόσμον, τρέχων εΙς τά 
στρατόπεδα καΐ ένθουσιάζων τους στρατιώτας, και 
γράφων πλησίον τών οπλαρχηγών, και μάλιστα παρά 
τφ στρατηγφ Γενναίφ Κολοκοτρώνη. Αυτός ίπίσηζ 
ευρέθη εΙς τό "Αργός και το Ναύπλιον, και έξεφώνησ^ 
λόγον ένθουσιαστικόν είς τήν ^Άρειαν διά τήν εφοδον 
τοΟ Ναυπλίου• αλλά και άλλοΟ ίπου εΟρίσκετο τά 



310 

δ[χοια έπραττε. Μετά δε ταΟτα (χετήρχετο τον ιερο- 
κήρυκα. 



ΑΠΟΝ ΟΡΟΣ 

Περί των [χοναχών τοΟ *Αγίου "Όρους τΐ πρέπει 
να πρωτοείπη τις ; Τΐ δεν έκαμαν, και πόσα δέν έξώ- 
δευσαν δια τήν Έλληνικήν έπανάστασιν ; Πολλο\ 
των έγκριτωτέρων μοναχών ήλθον εΙς τήν Ελλάδα 
κα\ έμειναν εις αυτήν μή τολμώντες να επιστρέψουν 
οπίσω. Οΐ ΤοΟρκοι μάλιστα ύπγ]γον εις τα μοναστήρια 
των και τα έλαφυραγώγησαν, και έπ•?)ραν δλα δσα και 
αν είχον καΐ τα ίερά σκεύη ακόμα. Πολλά ύπέφερον 
δυστυχήματα κα\ έπι τέλους έμειναν πάλιν ύπο τους 
ιδίους τυράννους καΐ τον ζυγόν τί)ς δουλείας. Ίφ δντι, 
& Ελληνικός κλ•?)ρος άγιος έστιν. 



Ο ΜΕΔΙΣΣΙΝΗΣ ΙΩΑΚΕΙΜ 

Ό άρχιερευς οδτος ευρεθείς κατ* αρχάς εις τά 
Βέρβαινα ευλόγησε τά δπλα των Ελλήνων, και συνέ- 
δραμε παρακινών τους πάντας εις έπανάστασιν. Έξ•?)λ- 
θεν εις τά χωρία κατ* αρχάς νά στείλη στρατιώτας 
εΙς το στρατόπεδον, έφοδιάζων αυτούς μέ συμβουλάς 
εύχετικάς. 



ΘΕΟΑΟΣΙΟΣ ΙΕΡΕΤΣ ΝΑΤΠΑΙΑΣ 

Οδτος δ Ιερεύς κατ' αρχάς ύπηρέτησεν εις τήν 



311 



πολιορκίαν τί)ς Ναυπλίας, ώς έφορος ίλης της επαρ- 
χίας προμηθεύων τα μέσα τοΟ πολέμου, χαΐ προσέτι 
παραχινών τους κατοίκους εΙς τον ιερόν αγώνα. Έφάνη 
δέ πολύ συντελεστικός κατ* έκείνην τήν ίποχήν εΙς τα 
τοΟ πολέμου κα\ εις τήν προμήθειαν των τροφών. 



ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΙΒΡΒΤ£ ΒΕΑΙΝΗΣ 

Όσαύτως και ούτος δ ιερεύς τοΟ Ναυπλίου έχρη- 
σίμευσεν εΙς τήν έπανάστασιν, τρέχων εΙς τήν πολιορ- 
κίαν, και ένθουσιάζων τους πάντας και τους στρατιώ- 
τας Ιδίως μέτδν άπαραδειγμάτιστον ζήλόν του. 



ΦΩΤΙΟΣ ΙΕΡΕΤΣ ΚΟΡΟΝΗΧ 

Οδτος δ καπετάν πάπας άφ•?)κεν εις τήν πατρίδα 
του μνημεία παληκαριας, και αναφέρεται το δνομά του 
μέχρι σήμερον" «ωσάν τον Παπα Φώτη» λέγουν οί άν- 
θρωποι καΐ έννοοΟν παληκάρι. 



ΜΕΛΕΤΙΟΣ ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΣ ΚΟΡΩΝΗΣ 

ΚαΙ οδτος τι δέν εκαμεν ε!ς τήν πολιορκίαν τής 
Κορώνης; ΈκεΓέστάθη μέχρι τέλους, ενεργών καΐ έξο- 
δεύων έξ ιδίων του διά τά άναγκαΓα τοΟ πολέμου, καΐ 
διά τους άπορους. 

ΠΑΠΑ ΣΧΙΖΑΣ ΕΚ ΣΕΡΒΟΥ 

Οδτος δ ιερεύς τοβ θεοΟ τοζΙ Υψίστου έφάνη χρή- 



312 

σιμός είς τήν περιφέρειαν τής Λ^οδώρας παρ αχινών 
τους στρατιώτας είς τον πόλεμο ν. 



ΑΓΑΠΙΟΣ 



Ό μοναχός ούτος κατήγετο από το χωρίον Παγ- 
κράτι και άπό τήν γενεάν των Λαμπρόπουλων. Τπ•?)ρξε 
διδάσκαλος Ελληνικός εις τα Μαγούλιανα, καΐ ήτον 
έκεΓ έν άρχί) τ"?)ς επαναστάσεως χρησιμεύσας πολύ ύπέΡ 
τοΟ ΙεροΟ αγώνος, διότι έπ^)ρε τόν σταυρόν και τήν ση- 
μαίαν των Μαγουλιανιτών είς τάς χεΓρας, έβγήκεν έκ- 
τος τ?)ς κωμοπόλεως, έδΐάβασε παράκλησιν, ευλόγησε 
τα ίπλα κα\ τήν σημαίαν, ήσπάσθη τους στρατιώτας 
ενα προς ενα, τους εύχήθη, τους ώμίλησε λόγον ένθου- 
σιαστικόν υπέρ τ•?)ς πατρίδος κα\ τής ελευθερίας, τους 
είπε να μήν φοβώνται τους τυράννους διότι άπόφασις 
θεία εΤναι να σκοτωθοΟν οί βάρβαροι και κατακτηται 
τής πατρίδος. Μετά δέ ταΟτα έφρόντιζε μετά τών άλ- 
λων κληρικών νά έτοιμάζωσι τάς τροφάς τών στρα- 
τιωτών. 



ΙΩΑΝΝΗΣ ΙΕΡΕΤΣ ΣΑΚΕΑΑΑΡΙΟΣ 

Ό Ιερεύς οδτος το Ο θεοΟ ήτον άπό τήν Στεμνί- 
τσαν. Ωφέλησε τόν αγώνα παρακινών τους πατριώτας 
του λόγφ καΐ εργφ νά τρέξουν είς τόν αγώνα. Τπ?)ρξβ 
φίλος τοΟ άρχηγοΰ θ. Κολοκοτρώνη. "Ηρχετο και είς 

τό στρατόπεδον δια νά εύλογη και συμβουλευη έκ τοΟ 
7?λησίρν τους στρατιώτας. 



313 



ΗΣΑΙΑΖ ΜΙΧΑΑΟΠΟΤΔΟΣ 



Κατήγετο έκ Μαγουλιάνων. Έμαθήτευσεν εΙς τήν 
σχολήν τ?)ς Βυτίνας. Προ τ•?)ς επαναστάσεως μετήρ- 
χετο τον ίιδάσκαλον των Ελληνικών γραμμάτων εις 
*Άγιον Πέτρον, εις τήν Ζάτουναν, είς Κυπαρισσίαν καΐ 
εΙς άλλα διάφορα μέρη. Μετά δέ τήν έπανάστασιν πά- 
λιν έπαγγέλετο τον διδάσκαλον, και χειροτονηθείς ιε- 
ρεύς ίλειτούργει τους Έλληνας Μαγουλιανιτας. Έχρη" 
μάτισε δέ καΐ δημογερων, και κατά τήν ε!σβολήν τοΟ 
Ίμβραήμ πάσα πολύ ωφέλησε τον τόπον, διότι έπή- 
γαινεν είς τίίς σπηλιαΓς και εΙς /υά 2ρη καΐ παρεκ(νει 
τους κατοίκους νά συνέρχωνται περί των υποθέσεων τοΰ 
κοινοΟ και διά τήν άναλογίαν των στρατιωτών. 



Ο ΠΑΠΑ ΙΒΙΚΑΣ 



Ούτος κατήγετο έκ τοΟ χωρίου Καστανιά τή; 
Κορίνθου. Τπί)ρξεν στρατιωτικός επίσημος, ευρεθείς 
είς δλους τους πολέμους τ^ς Πελοποννήσου, καΐ ιδίως 
κατά τήν είσβολήν τοΟ Δράμαλη, έχων πάντοτε 6πό 
τάς διαταγάς του περί τους χιλίους στρατιώτας Κοριν- 
θίους. Αί δέ προς τήν πατρίδα έκδουλεύσεις του καΐ αί 
παληκαριαΓς του είναι γνωσταί. 



ΚΑΛΑΙΝΙΚΟΣ ΚΑ£ΤΟΡΧΗ£ 

Ό άρχιερεύς οδτος, νΟν Φθιώτιδος, κατήγετο έκ 
Δημιτσάνης. Έπανελθών δέ από τήν Χίον, και άλλοθεν 
δπου έκαμε τάς σπουδάς του, έπαρουσιάίθη είς τά Βέρ-- 



314 

βαινα καΐ έβαλε λόγον ένθουσιαστικόν. Κατά τον ίερον 
αγώνα ένήργει κα\ συνέδραμ,εν ώς Ελληνικός διδάσκα- 
λος παρακινών τους συ(Απατριώτας του προς τον πόλε- 
μον. Μετά δέ την άλωσιν τ•?]ς Τριπολιτσας έσύστησεν 
Έλληνικόν σχολεΓον έντος αύτ^ς, και ώφέλησεν εις 
τοΟτο πολύ, διότι έβγαλε πολλούς [χαθητάς, οί δποΓοι 
και σήμερον εΤναι χρήσιμοι εις τήν πολιτικήνύπαλλη- 
λίαν. Μετά δέ ταΟτα έπΙ πολύν χρόνον έκαμε τον Ιερο- 
κήρυκα, καιδστερον Ιγεινεν άρχιερεύς. 



ΑΛΝΙΗΔ ΓΕΟΡΓΟΠΟΓΔΟΣ 

Κατήγετο από το Ζυγοβύστι, και•ύπ•ί]ρξεν είς έκ 
των επισήμων ιεροκηρύκων, κηρύττων τόν λόγον τοΟ 
Ευαγγελίου, και παρακινών τους συμπατριώτας του 
προς τόν πόλεμον. ^Τστερον δέ έγραφε κα\ εις τό Τ- 
πουργεΓον των Εκκλησιαστικών, γενόμενος χρήσιμος 
εΙς τοΟτο.. 

ο ΧΑΡΙΟΤΠΟΛΕΟΣ ΒΗΣΑΡΙΟΝ 

Ούτος δ σεβαστός επίσκοπος έμεινε μόνος είς τάς 
κωμοπόλεις τ•?)ς Καρύταιγας, και έχρησίμευσεν ώς εκ- 
κλησιαστικός και πολιτικός. Παρεκίνει τους στρατιώ- 
τας είς τόν πόλεμον και έσυμβίβαζε τάς διενέξεις τών 
κατοίκων εν καιρφ τοΟ πολέμου. Έχαιρε δέ τήν μεγα- 
λειτέραν ύπόληψιν καιτό σέβας άπό τόν τόπον. 



ΑΟΣΙΘΕΟΣ ΜΙΧΑΔΑΚΟΠΟΤΔΟΣ 

Ούτος κατήγετο άπό τό Ζυγοβύστι. Έμαθήτευσε 



315 

προτερον είς την άκαδημιίαν της Κερκύρας, καΐ κατά 
τήν αρχήν τ•?)ς επαναστάσεως ευρέθη εις τήν Ζάκυν- 
θον, και ίίστερον μιετήρχετο τον Έλληνοδιδάσκαλον 
κατά τήν Όλυμπίαν, και παρεκίνει τους Έλληνας προς 
τον πόλεμον. Έγένετο γνωστός διά το έπάγγελ(Αά του, 
και ήγαπατο διά τοΟτο από τους Έλληνας. 



ΚΑΛΛΙΝΙΚΟΣ ΜΟΝΑΧΟΣ 

Άνήκεν είς τήν (Λονήν της Άγιας Μαρίνας, κει- 
μένης κατά τήν Βαρβιτσαν της "Ακοβας. Πάντοτε παρ- 
ηκολούθει τόνΚανέλον Δεληγιάννην ευρισκόμενος μαζύ 
μέ τους στρατιώτας. Τπήγεν είς τό Μεσολόγγιον και 
άλλοΟ εις πολλάς μάχας, ώς και είς τήν πολιορκίαν 
τής Τριπολιτσας. Έγεινε δε γνωστός ύπό τό .όνομα 
Φλεσάκος, δηλαδή μικρότερος τοΟ Άρχιμανδρίτου Δί^ 
καίου Φλέσα. Εις τάς μάχας πάντοτε έκράτει είς τάς 
χεΓράς του τήν εικόνα τής Παναγίας και έπήγαινεν 
εμπρός. Είς τάς Πάτρας δέ κατά τήν περίφημον μά- 
χην τής 9 Μαρτίου οί ΤοΟρκοι έκυνήγησαν και αυτόν, 
ίστις καταδιωκόμενος ερριψε τήν εικόνα εντός μιας βά- 
του, και ειπεν είς αΟτήν, •δτι αν δέν δυναμώση τους 
Έλληνας νά νικήσουν τους Τούρκους δέν τήν παίρνει 
πάλιν, ειπών* «πήγαινε και σύ μέ τους Τούρκους». 
Εντός ολίγου οί "Έλληνες ένίκησαν, και τοΟτο έθεω- 
ρήθη Οπό των στρατιωτών ώς θαΟμα τής Παναγίας. 



ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΣ ΣΠΗΛΙΟΤΟΠΟΥΑΟΣ 

^Ητον άπό τήν Δημιτσάναν. Ευρεθείς είς τήν Οέ- 



316 

σιν ίπου εστεκεν 6 «ρχηγοζ β• Κολοκοτρώνης χαΐ διεύ- 
θυνε τήν (χάχην κατά τοΟ Δράμιαλη εις τα Δερβενάκια^ 
έβοήθει τον Οίκονόμον, βστις έψαλλεν, ώς προε{πο(λεν, 
τήν παράκλησιν £ε6μενος τοΟ άληθινοΟ θεοΟ των 
Ελλήνων νά ενίσχυση τους στρατιώτας κατά τών βαρ- 
βάρων. Έτρεχε δι και οδτος και έδιδε θάρρος εΕς τους 
στρατιώτας• Ποσά επραξεν δ κλήρος δια νά εμψύχωση 
τους Έλληνας ! 

ΑΗΜΗΤΡΙΟΧ ΙΒΡΒΤΧ 

Ούτος κατήγετο από το Χρυσοβύτσι, και βίναι ίκ 
τών διακεκριμένων στρατιωτικών. Υπηρέτησε δέ παν- 
τοΟ ύπό τάς διαταγάς τοΟ στρατηγοΟ θ. Κολοκοτρώνη. 
Αυτός εΤνα^ έκεΓνος, τον δποΐον εστειλεν 6 Δράμαλης, 
άφοΟ τον έφώναζεν έν καιρφ τοΟ πολέμου, νά είπη τοΟ 
Κολοκοτρώνη νά τοΟ άφήση τον δρομον ελεύθερον νά 
φύγγ) έκτος τής Πελοποννήσου, κα\ τοΟ πληρώνει τα 
έξοδα τοΟ πολέμου. Α( έκδουλεύσεις τοΟ ιερέως τούτου 
είναι γνωσταί. 

▲ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΙΒΡΕΤΧ 

Κατήγετο άττο τήν Κορφοξυλιάν. Ευρεθείς δέ κατ' 
αρχάς είς το Τετέμπεη, ούτος δ άριστος στρατιωτικός, 
ύπηρέτησεν ύπο τάς διαταγάς τοΟ στρατηγοΟ θ. Κολο- 
κοτρώνη, ευρεθείς εις ίλας τάς μάχας κα\ τους πολέ- 
μους. Άρίστευσεν εις τίνα μάχην έκτος τής Τριπο- 
λιτσας κατά τόν Μύτικα τον μικρόν τοΟ Μαρκοβουνίου. 
Κατ* αυτήν δέ τήν μάχην έδειξαν οί Έλληνες, ίτι δύ• 



111 

νάντάι να πολεμήσουν κατάκαμίϋα μί ^οώς κάβαλα-* 
ράκους. Ή άπόφασις τοΟ Ιερέως τούτου έσωσε τήν μά- 
χην, τήν δποίαν έίιοικοΟσεν 6 Πάνος Κολοκοτρώνης, 
Οΐά τήν άπουσίαν τοΟ πατρός του, ίστις ύπί)γεν εΙς το 
Αστρος προς ύποδοχήν τοΟ πρίγκηποςΔ. Τψηλάντου. 



Ο ΠΑΠΑΓΚΟΡΓΗ£ 



Ήτον από τοΟ Λάτικα τί)ς Λιο^ώρας. Οδτος 6 
περίφημος ήρως δέν έχει βμοιόν του. Τα μεγάλα ανδρα- 
γαθήματα κατά τήν πολιορκίαν τ^ς Τριπολιτσβς ίθεω- 
ροΟντο τότε ώς θαύματα. Απέθανε δέ από τήν νοσον 
μετά τήν άλωσιν τ?)ς Τριπολιτσας και ούτως έχάθη 
ίγνωσμένον παληκάρι. 



Ο ΠΑΠΑΓΚΟΡΓΑΚΗΣ 

Ό περίφημος οδτος καπετάν πάπας κατήγετο άπό 
το Μοναστηράκι. Εύρίσκετο μετά τοΟ στρατηγοΟ Κα- 
νέλου Δεληγιάννη εΙς ίλους τους πολέμους, καΐ διε- 
κρίθη. Είς ίέ τήν μάχην τ?)ςΓράνας κατά τήν πολιορ- 
κίαν τί^ς Τριπολιτσας ανδραγάθησε. Μετά δε ταΟτα 
ευρέθη εΙς τήν μάχην τ?)ς 9 Μαρτίου εΙς τάς Πάτρας, 
τάς δποίας έπολιορκει 6 Κολοκοτρώνης. Κατόπιν έπέ- 
ρασεν εΙς το Μεσολόγγιον μετά τοΟ στρατηγοΟ Κανέλου 
Δεληγιάννη καΐ άφησε κα\ έκεΓ μνημ&Γα παληκαριας. 
Ούτω δέ κατέστη γνωστός εΙς τόν τόπον του, ωσάν τόν 
Παπαγεωργάκη από τό Μοναστηράκι ελεγον, καΐ Ιννο- 
οΟσαν παληκάρι. 



ίΐδ 



ΣΥΜΕΩΝ ηγούμενος ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΒΑΡΣΟΝ 

Οδτος ήτον απόστολος κατηχηθείς άπό τον Πανα- 
γιώτην Σέκερη ν, δστις τον είχε πιστόν καΐ Ιδικόν του, 
και τον έστελλε και ένήργει τα ι1\ς Εταιρίας. Έττή- 
γαινε δέ καΐ εις τήν Κωνσταντινούπολιν, καΐ έφερε τάς 
δδηγίας άπό τους εκεί αδελφούς. Ευρέθη παντοΟ, τήν 
δέ Μονήν τήν έκαμε σταθαόν των στρατιωτών δια τήν 
πολιορκίαν τ?)ς Τριπολιτσας, καθώς και έπΐτών Αράβων. 



Η ΜΟΝΗ ΤΩΝ ΤΣΙΠΙΑΝΩΝ 

Οι τότε πατέρες τγ^ς Μον^ς ταύτης πολλήν θυ- 
σίαν ύλικήν εκαμον. Αύτοι έπρόβλεπον τα τρόφιμα και 
λοιπά τοΟ πολέμου δια τους στρατιώτας τοΟ περίφημου 
Δαγρέ. Μάλιστα δέ δ νΟν ηγούμενος Γρηγόριος ήτον νέος 
τότε κα\ έπήγαινεν εις τον πόλεμον, ευρέθη και εις τήν 
θέσιν Καπνίστραν δταν έκλεισαν τον καπετάν Δαγρέν οί 
ΤοΟρκοι είς τήν σπηλιάν, καΐ έκινδύνευσε πολέμων. 
Έσκοτώθησαν δέ καΐ συγγενείς του εΙς τήν μάχην ταύ- 
την, καΐ έπειτα ύπ^ϊ^γεν και είς άλλους πολέμους. 



ΚΑΛΛΙΝΙΚΟΣ ΗΓΟΥΜΕΝΟΣ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΚΑΝΑΗΑΑΣ 

Ό περίφηυιος οδτος μοναχός υπηρέτησε τήν πα- 
τρίδα με το δπλον είς τάς χεΓρας, και επειδή ή Μονή 
αίίτη είναι απόρθητος, εντός αύτ^ς εΤχεν βλα τά μέσα 
τοΟ πολέμου, διότι έχρησίμευε και ώς φρούριον. Έ^ίεΓ- 
θεν διήρχοντο στρατιώται και έν γένει δλοι οί άνθρωποι 



319 

και έλάαβανον άνεσιν άπό τους (/.εγάλους κόπους κα^ 
τους κινδύνους. 'Οσάκις δέ άσθενοΟσαν οίστρατιώται, ή 
έλαβώνοντο, έκεΓ έστέλλοντο και έΟεραπεύοντο. Μάλι- 
στα δέ αυτός δ ίδιος Καλλίνικος εκα(ΐ.νε τον χειροΟργον, 
διότι ήτον έαπειρικός. 



Ο ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΣ ΕΞ ΑΝΑΡΙΤΣΑΙΝΗΣ 

^ Οδτος δ κληρικός ευρεθείς κατ' αρχάς βταν όί 
ΤοΟρκοι ΦαναρΓται απεφάσισαν να υπάγουν εις τήν Τρι- 
πολιτσδν τους συνέδραμε λόγφ και εργφ, τάχα δτι 
ήθελε το καλόν των, δια να φύγουν μίαν ώραν πρότε- 
ρον καΐ να υπάγουν έκεΓ βπου ήσαν και οί λοιποί ΤοΟρ- 
κοι. Τους είχον δμως έκφοβίσει πολύ, κα\ δια τοΰτο 
εφυγον και άφήκαν δλα τα πράγματα των, τα δποϊα 
επήραν οΐ Άνδριτσανοι καΐ οΐ άλλοι χωρικοί. Ό Σα- 
κελλάριος εΤχεν όργανίσει μετά τών άλλων εκεί ευρεθέν- 
των, κατηχη μένων δέ άπό τήν Έταιρίαν τών Φιλικών 
και τών προκρίτων, ώστε νά σηκωθοΟν αμέσως εις τα 
δπλα, κα\ ούτως εγεινεν. Έτρεχε δέ δ Σακελλάριος μέ 
τά στρατεύματα και ήτον παντοΟ εμπρός, δείξας πολύν 
ζήλον καΐ γενναιότητα, εχολν μάλιστα μαξύ του και τά 
παιδιά του και τους λοιπούς συγγενεΓς του, οί δποΓοι 
άπετέλουν σώμα στρατιωτών. Αί δέ έκδουλεύσεις ζου 
είναι γνωσται εΙς τόν τόπον του. 



ο ΠΡΩΤΟΣΥΓΓΕΛΟΣ ΨΗΑΟΓΑΛΑΝΗΣ 

Οδτος κατήγετο άπό τήν Τριφυλλίαν, υπηρέτησε 



^20 

δέ κατ* αρχάς τήν πατρίδα, παρακινών κα^ βοηθών τους 
άπορους Έλληνας έξ Ιδίων του διά νά πηγαίνουν εις 
τον πολίμον. 



ΚΤΠΡΙΑΝΟΧ ΗΓΟΤΜΚΝΟΣ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΤΟΤ 
♦ΡΑΓΚΟΠΗΛΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΗΛΕΙΑΣ 

Ό περίφημος οδτος κληρικός συνετέλεσε πολύ 
υπέρ τοΟ πολέμου. *Ητο δέ στρατηγός, καΐ δχι ηγού- 
μενος, διότι ώδήγει τους στρατιώτας ε!ς τάς μάχας 
ίλων των χωρίων των κειμένων γυρωθεν τ7)ς Μονής 
του, και πάντοτε μέ αυτούς έξεστράτευεν. 

Επίσης δέ και δ μετ' αΟτοΟ Νάρκισος ηγούμε- 
νος, δ και 'Ριγανάκης λεγόμενος, ή Πετρόπουλος, από 
τα Μαγούλιανα τΫ)ς Γόρτυνος, υπηρέτησε στρατιωτι- 
κώς, κα\ δ τόπος έχει περί αΟτοΟ μνημόσυνα των ήρωί- 
κών κατορθωμάτων του. 



ο οικονόμος παπα ΑΛΒ8Η[Σ 

Οδτος δ επίσημος πολιτικές τ?)ς Πελοποννήσου 
παλαιότερα ωφέλησε τήν Πελοπόννησον από τάς κατά 
καιρόν δυστροπίας των πασάδων. Εστάλη πληρεξού- 
σιος τ?)ς Πελοποννήσου εΙς Κωνσταντινούπολιν παρά τφ 
Σουλτάνφ. Όφέλησε δέ τήν αρχήν τ?)ς επαναστάσεως, 
διότι ύπ^Ιγεν ε!ς Τριπολιτσδν και διεσκέδασε τοιουτο- 
τρόπως προς καιρόν τάς υποψίας τΫ)ς Τουρκικ'?)ς εξου- 
σίας, άλλ' έφυλακίσθη >^αι αυτός, καθώς και οΐ λοιποί 
πρόκριτοι και άπέθανεν εντός των φυλακών. 



321 

ΙΈΡΟβΈΟΣ ΠΡΟΤΟΣΤΓΓΕΑΟΣ Η ΠΑΠΑ 
ΓΙΑΝΝΗΣ ΑβΑΝΑΣΟΠΟΤΑΟΣ 

Οδτος, δ νΟν άρχιερεύς Γυθείου, υπηρέτησε τήν 
πατρίδα στρατιωτικώς καΐ πολιτικώς. Εστάλη εΙς 
Κωνσταντινούπολιν άπό τήν λεγομένην συνάθροισιν 
των κληρικών καΐ λοιπών εν τ9) Αγία λαύρα τών Κα- 
λαβρύτων δια να φέρη τήν είδησιν άπό τήν έφορείαν 
της- Κωνσταντινουπόλεως περί τ?)ς ενάρξεως τγ|ς επα- 
ναστάσεως, και να [χάθη τάς δδηγίας, τάς δποίας εΐχον 
οί έφοροι άπό τήν Σεβαστήν Αρχήν τήν άόρατον, άλλα 
δεν έπρόφθασε να ύπάγη και να ελθη μέ ^άς δδηγίας, 
διότι ήλθεν ειδησις εις τον Σουλτάνον, δτιδ Μωρίας έ- 
παναστάτησεν και οί Το Ορκοι έκυνήγουντούςΜωραίτας 
να τους κόψουν. Έπανελθών δέ επήρε τα δπλα, ευρε- 
θείς παντοΟ εΙς πολλούς πολέ(Λους καΐ (ΐ.άχας, άγαπώ- 
μιενος άπό δλόυς τους στρατιωτικούς, και κατ' εξοχήν 
άπό τόν πρίγκηπχ 'Γψηλάντην κα\θ. Κολοκοτρώνην, 
αί δέ έκδουλεύσεις του είναι γνωσται ε!ς τόν τυχόντα. 



ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΠΑΓΟΝΗΣ ΝΤΝ ΔΈ ΑΡΓΟΑΙΔΟΣ 

Ούτος υπηρέτησε τήν πατρίδα κατ' αρχάς τής 
επαναστάσεως, διότι ευρεθείς εις Καλάμας ένεψύχωσε 
τους σ>Γρατίώτας και πολύ συνετέλεσεν και εΕς τους Μα- 
νιάτας καΐ !δίως ε?ς τήν οίκογένειαν τών Μαυρομιχα- 
λαίων, ή δποία τόν έσέβετο και τόν ήκουε, κα\ ώς έκ τού- 
του έμεσολάβει εις τα μα λ ώ ματ α τών Μανιατών και 
τους καθησύχαζεν, οί δέ αδελφοί του και δλοι οί συγ- 
γενεΓς του ήσαν εις ένέργειαν υπέρ τοΟ αγώνος. 

21 



322 



ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ 



Οδτος δ πασίγνωστος ηγούμενος τ?)ς μονής των 
Νεζερών, είναι εις των παληκαράδων, τα δέ στρατιω- 
τικά του κατορθώματα δμολογοΟνται καΐ λέγονται εως 
της σήμερον. Τπήγεν εις το Μεσολόγγι μετά τοΟ Αν- 
δρέα Ζαίμη και εκεί άφήκεν όνομα γενναίου πολεμιστοΟ, 
και Οά ίστοροΟνται καΐ δέν θα λησμονοΟται βσα εκαμεν 
εις τους έκεϊ πολέμους, καθώς κα\ εΙς την πολιορκίαν 
των Πατρών. Μετά δέ τήν επιστροφή ν του άπο το Με- 
σολόγγι ύπήγεν εις τήν Άκράταν καθώς ήτο με 6λους 
τους στρατιώτας τοΟ τμήματος τών Νεζερών, βσοι τότε 
ήσαν Οπό τάς διαταγάς τοΟ Ά. Ζαίμη, και ίπολέμη- 
σαν τά λείψανα τοΟ στρατοΟ τοΟ Δράμαλη. Αί δέ έπαρ- 
χίαι τών Πατρών καΐ τών Καλαβρύτων λέγουσιν ωσάν 
τον Νικηφόρον από τά Νεζερά. 



ΝΑΘΑΝΑΗΛ 

Ούτος δ μεγαλόψυχος μοναχός, καΐ ηγούμενος 
τοΟ Άγιου Γεωργίου τοΟ Φονιά, τί δέν εκαμεν εις τάς 
αρχάς τγ)ς επαναστάσεως και δχι μόνον αυτός, άλλα 
και δ αδελφός του Συμεών, δστις παρηκολούθει τον 

στρατηγόν Νικήταν πάντοτε. Οί δέ λοιποί πατέρες τ?)ς 
Μονγ|ς έτρεχαν εις τά στρατόπεδα, καΐ εστελλον τρο- 
φάς και τά άλλα χρήσιμα εις τους στρατιώτας. 

Εις ταύτην τήν μονήν έφυλάττετο άπό τους προί• 
,χοντας της Πελοποννήσου και δ ατρόμητος Άντ. Οικο- 
νόμου Υδραίος, καΐ άπό αυτήν άναχωρήσας ήρχετο είς 



323 



το "Αργός, κα\ κοετά το Κουτσοπόδι τον έδολοφόνησεν 
δ ί1ύθώ(ΐ.ιος Ξώδης Ά^ραρνάν, καπετάνιος τοΟ Ανδρέα 
Λόντου. 



ΛΑΝΙΗΛ 



Οδτος επίσης ηγούμενος ων τοΟ κάτω Άγιου Γε- 
ωργίου, ήτον ενθουσιασμένος υπέρ τ?)ς επαναστάσεως, 
και εΤχε νοσοκομεΓον εντός της (Αονγ)ς του, ή δποία 
ήτον απόρθητος καΐ έπρόφθανε τους στρατί ώτας, και 
τους άπορους Έλληνας, τους μέν θεραπεύων, τους δε 
βοηθών. 



ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΜΟΝΑΧΟΣ 



Οδτος κατήγετο έκ Καλαβρύτων, *Ητο δέ εΓς έκ 
των διακεκριμένων] παληκαράδων Ελλήνων, ακολου- 
θών το στρατιωτικών σώμα τοΟ Ά. Ζαίμη, έπολέμησεν 
εις πολλάς μάχας κατά τήν πολιορκίαν τών Πατρών 
και άλλοΟ" Τπγ)γε δέ και εΙς το Μεσολόγγι δταν δ *Α. 
Ζαΐίμης μέ τα Πελοποννησιακά στρατεύματα έξεστρά- 
τευσαν, καΐ ήνδραγάθησε εΙς τους έκει γενομένους ττο- 
λέμους, ή δέ παληκαριά τοΟ Νεκταρίου δμολογεΓται 
μέχρι τγ)ς σήμερον. 



ΘΕΟΦΙΑΟΣ ΠΡΟΤΟΣΤΓΓΕΛΟΣ ΠΑΤΡΟΝ 

Οδτος, δ νΟν άρχιερεύς Ακαρνανίας, υπηρέτησε 
τήν πατρίδα μετά τοΟ άοιδίμου ΓερμανοΟ Παλαιών 
Πατρών γέροντος του, μάλιστα δέ κατ* αρχάς εις τήν 
ένθάρρυνσιν τών στρατιωτών πολύ συνετέλεσεν. 



324 



ΙΤΙΚ&ΦΟΡΟΣ ΜΠΑΜΠΟΤΚΗΣ 

Οδτος κατήγετο έκ τ?)ς Εξαρχίας Καλαβρύτων, 
έμαθήτευσε δέ είςτά τότε Ελληνικά σχολεΓα τοδ "Αγίου 
Όρους και των Κυδωνιών, Προ τοΟ έτους 1818 κατη- 
χήθη καΐ εγεινε μέλος των Φιλικών, κα\ έκτοτε έφρόν- 
τιζε πλέον να διαδώση τα της Εταιρίας εις τους επι- 
σημότερους άνδρας τ?]ς Πελοποννήσου καθώς και εΙς τους 
κληρικούς.Κατήχησε δέ τον Σωτήρην Χαραλάμπην,τον 
Ιωάννην Μπερούκαν, τον Σωτήρην θεοχαρόπουλον, τον 
Π. Γΐατράκον, τον Παναγ. Ζαφειρόπουλον, τον Οίκο- 
νόμον Παπα Άλέξην έξ Άνδριτσαίνης, κα\ άλλους άκέ- 
μη πολλού^. Έκ δέ τών αρχιερέων, τον Ναυπλίας Γρη- 
γοριον, τον Κορίνθου Ζαχαρίαν, τον Χριστιανουπόλεως 
(Τριφυλλίας) Γερμανον, τον ήγούμενον Δανιήλ τοΟ 
Κάτω * Αγίου Γεωργίου, ώς καΐ τοΟ "Ανω Άγιου 
Γεωργίου τοΟ Φονιά Ναθαναήλ, τον άδελφόν αύτοΟ 
Ζωσιμαν, καΐ τους έγκριτωτέρους πατέρας τοΟ Μεγά- 
λου Σπηλαίου κα\ τών Ταξιαρχών. Επειδή δέ άνεκα- 
λύφθη ύπό τ*?]ς Τουρκικ*?]ς εξουσίας ώς κατηχητής, δ 
πασδς τ?)ς Τριπολιτσας τον έζήτησεν, αλλά κατέφυγεν 
είςτήν Ύδραν, ζητηθείς δέ καΐ εκείθεν άπο τον πασαν 
δστις έφοβέριζε τόν τόπον, κατέφυγεν εις τήν ΕΟρώπην 
μετά τοΟ νεωτέρου άδελφοΟ του Χαραλάμπους νΟν 
γυμνασιάρχου Ναυπλίας. Είς τήν Τοσκάναν εδρε τους 
περίφημους καΐ ανωτέρους αποστόλους τών Φιλικών, 
τάν 'Αθανάσιον Τσακάλωφ, τόν Π. 'Αναγνωστόπουλον, 
καΐ τον Π. Δημητρίου, καΐ έν^ έκείεμενεν,και ήκροά- 
ζετο καΐ μαθήματα είς τδ Πανεπιστήμιον, δεν έλησμό- 



325 

νησεν βμως καΐ τα χρέη του προς τήν Έταιρίαν, γρά- 
φων, παρακινών καΐ συμβουλεύων τους αδελφούς, και 
περιμένων τήν ήμέραν τ?)ς επαναστάσεως. "Άμα ί^ 
αΰτη εξερράγη, αμέσως επανήλθε και έλαβε μέρος 
ένεργητικόν όπερ τοΟ αγώνος ως στρατιώτης και ώς 
δεινός ρήτωρ. Έτρεχεν είςτάς εθνοσυνελεύσεις καΐ εις 
τα στρατόπεδα κατά τήν είσβολήν τοΟ Δράμαλη παν- 
τού περιφερόμενος, καΐ παρακινών εΙς τόν πέλεμον πάν- 
τας. Άφ•?}κε τήν πλουσίαν βιβλιοθήκη ν του ώς καΐ τήν 
πατρικήν του περιουσίαν καΐ άπωλέσθησαν. Μετά δέ 
ταΟτα άποκατασταβείσης τ•?)ς ησυχίας, έπαν•?)λθεν εΙς 
τον ίδιωτικόν βίον, διδάσκων έν Άκρατα τους συμπο- 
λίτας του είς ίδικόν του σχολεϊον Έλληνικόν. Προ τί^ς 
επαναστάσεως έδίδαξε τά Ελληνικά γράμματα εΙς 
Τδραν, Άργος και Πόρον είς τους επισημότερους άν- 
δρας τών τόπων τούτων, οΓτινες ευρέθησαν και έχρη- 
σίμευσαν εις τήν έπανάστασιν. Έτελεύτησε δέ έν έσχα- 
τη πενίο;:. 

Χάρις τω θεφ, οί ευρεθέντες προ τής επανα- 
στάσεως και κατ* αυτήν κληρικοί ήσαν πολλοί, και δέν 
είναι δυνατόν νά τους ένθυμηθή τις βλους, οδτε νά εΰρη 
άκρην τών προς τήν τ.ατρίδα έκδουλεύσεών των. Όλα 
τά μοναστήρια, μικρά και μεγάλα αδιακρίτως, οί ήγού" 
μενοι, προηγούμενοι καΐ οί λοιποί μονάχοι αυτών έν 
γένει εγειναν ΘΟμα διά τήν έπανάστασιν κα\ τήν έλευ- 
θεριαν τοΟ Έθνους. Τά ιερά ταΟτα καταγώγια τά 
είχον οί Έλληνες ώς παρακαταθήκην τ•?)ς ελευθερίας 
και τ?)ς γλώσσης των. Είς αυτά έπήγαιναν χάριν θρη- 



326 

σκευτικοΟ σεβασμοΟ, έχεΙ έξεμυστηρεύοντο τα πατρο- 
παράδοτα τί)ς φυλ*?]ς των φρονήματα, έκεΓ διηγοΟντο 
τάς βασιχνους τ^)ς τυραννίας των, ευχόμενοι πάντοτε να 
επίβλεψη δ Ύψιστος θεός εις το ταλαίπωρον Έθνος, 
το χαταφρονημένον καΐ παρημβλημένον. Εκεί οί ίερεΓς 
τ^ς θρησκείας ελεύθερα έμνημόνευον τους βασιλείς τ•?)ς 
Ευρώπης ώς Χριστιανούς, καιεψαλλοντο «Σώσον, Κύ- 
ριε, τον λαόν σου κλπ' » διότι άπο αυτούς έπερίμενον 
τήν έλευθερίαν τοΟ Έθνους των. ΈκεΓ έκαταρώντο τον 
τύραννον, τον άρπαγα, τέν κατακτητή ν και βάρβαρον 
ΤοΟρκον, διότι ή αδυναμία και ή απελπισία των τους 
κατέστησε τόσον δειλούς, ώστε κρυφίως και υπογείως 
να δέωνται καΐ να καταρώνται, *Ησαν 5μως έτοιμοι να 
δεχθοΟν τον θάνατον, τον δποΓον δ δυνάστης τους έφο- 
βέριζε, μέ τήν μεγαλειτέραν γενναιοψυχίαν. Πόσα δέν 
ύπέφερον οί μοναχοί και άπά τους πλέον μικρότερους 
Τούρκους ! Ούτοι έπήγαιναν εΙς τα μοναστήρια να φά- 
γουν, να άρπάσουν καΐ να τυραννήσουν τους πατέρας 
αυτών, και κατ* έζοχήν οί Αλβανοί, οΐ• δποΓοι ήσαν οί 
πλέον ανυπόφοροι. ΚαΙ μ* βλα ταΟτα, οί μονάχοι είχον 
κρύψει τα ίπλα των καΐ τά άλλα πράγματα τοΟ πολέ- 
μου εντός των ιερών ναών, καΐ εις τά δένδρα τά μεγάλα, 
κρεμάμενα έντος τών δασών, τά ειχον έν τφ σκότει, και 
ακόμη εις αυτά τά μνήματα τών νεκρών* τά έπεριποι- 
οΟντο καΐ έφρόντιζον νά μήν τά τρώγη ή σκωριά, ά- 
λείφοντες αυτά μέ το λεγόμενον μελό Ο δι, και νύκτα 
τά έμετατόπιζαν άπο το ενα μέρος είς το άλλο, και τά 
^πλα και τά πολεμεφόδια. 



327 
ΕΠΙΛΟΓΟΣ 

Κανείς δια τας ανωτέρω συντόμους βιογραφίας ά^ο 
τους συ(Λπατριώτας μου τους Πελοποννησίους Χεν πρέπει να 
παραπονηται αν ελησμόνησα τινάς εξ αύτων, η δτι δια τον 
ενα έγραψα πολλά και δια τον άλλον ολίγα* διότι δσα και 
δπως μου ηρχοντο εις την μνήμην πρόσωπα και πράγματα 
κατά τον χρόνον, κατά τον οποίον έσυλλογιζόμην νά τά εν- 
θυμηθώ, αυτά έγραψα και «μνημόνευσα. Όσα δε εγώ πα- 
ράλειψα, ας τά εΐ'πγ) και άλλος. 

Προλέγω όμως δτι πολλά γράμματα ύπάρχουσιν εις 
τους αλλοεθνείς άπο πολλά πρόσωπα πολιτικά και κληρικά 
σταλέντα, τά όποια θά τά φέρουν εις το φως καμμίαν φοράν, 
και τότε θά ιδούν οι *Έλληνες τον πατριωτισμον των υπο- 
κειμένων εκείνων, τους οποίους τώρα ίσως εν άγνοίο^ο τους 
επαινούν. 

Έν τούτοις ό σκοπός ητον ένας και ό αύτος καΐ δι' 
αύτον'δλοι έδούλευσαν και έθυσίασαν, σχετικώς δε οΐ Πελο- 
ποννήσιοι έκαμαν περισσότερα και ενέργησαν συστη^ατικώ- 
τερα διά την Έλληνικήν έπανάστασιν* ούχ' ήττον δμως δλοι 
οΐ "Ελληνες ελαβον μέρος εις αυτήν, και διά νά εϊπω καλ- 
λίτερα, δλοι δσοι εις Χριστον έβαπτίσθησαν, ό Σέρβος, ό 
Βούργαρος, έ θράξ, ό Μαυροβουν ίσιος, ό Μακεδών, δ Θεσ- 
σαλός, ό Ηπειρώτης, δ * Ανατολίτης καΐ πάσα ή γη ή πα- 
τηθεϊσα ποτέ άπο τους παλαιούς "Ελληνας, και νεωστι άπο 
την αύτοκρατορίαν, τήν λεγομένην Γραικορωμαϊκήν καί Βυ- 
ζαντιακήν . 

Επίσης δε και εκ τών άλλων εθνών οΐ έλθόντες και ονο- 
μασθέντες φιλέλληνες, δλοι αύτοι το αύτο δικαίωμα έχουν 
εις τήν Έλληνικήν έλευθερίαν διότι μας έβοήθησαν λογφ και 
έργω. Τά δε ονόματα τουαων θέλομεν γράψει ?ςα^ μνημονεύει 



328 

εις την προσευχην (χας την Μεγάλην, όταν παρα'Λαλου(/.ίν τον 
Πλάστην μας, καΐ να λέγωμεν να σώστ) καΐ αυτούς. Τα δε 
χαιίιά μας να τα κατηχώμεν, δτι χρεωστουμεν εις αυτούς, 
και δταν λάβουν, δ μη γένοιτο, τοιαύτην ανάγκην,. δτι πρέ- 
πει να τους βοηθήσουν καΐ αύτα με την χύσιν του αίματος 
των, και ,να πληρώσουν το πατρικον χρέος των. Αύτην την 
παραγγελίαν τους άφίνομεν και προσέτι κάμποσα δάνεια ύς 
την Άγγλίαν. 



ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΤΕΡΩΝ ΠΑΡΟΡΑΜΑΤΩΝ 



διορθως;ι Σ 



χαΐς 


βτζχ 


(λντί 


άν(ίγνω6κ. 


7 


19 


Έπταννησοϋ 


Έπταντίσου 


8 


21 


παρηγοριώναι 


παρηγοριώνται 


11 


26 


εκοντοχίίρεϋν 


εκοντοχίίρεϋεν 


» 


27 


ΤΑΛΑΜΗΔΑΣ 


ΤΣΑΛΑΜΗΔΑΣ 


30 


18 


Όδυσσόν 


Όδησσόν 


37 


37 


ΜΙΤΣΟΣ 


ΜΗΤΣΟΣ 


47 , 


15 


Ειρημένου 


ίίρημ^νοϋ 


57 


17 


ΝΙΚΑΑΑΟΣ 


ΝΙΚΟΛΑΟΣ 


61 


22 


διακεκριμμένων 


διακεκριμένων 


84 


8 


ΣΗΛΑΒΚΤΩΡΙΤΗΣ 


! ΣΚΛΑΒΟΧΩΡΙΤΗΣ 


95 


15 


ΜΗΛΑΙΧΝΑΙ 


ΜΗΛΙΑΝΑΙ 


106 


10 


ΠΑΠΑΤΣΩΝΗΣ 


ΠΑΠΑΤΣΩΡΗΣ 


108 


8 


ΛΥΚΟΠΟΤΛΟΣ 


ΛΟΤΚΟΠΟΤΛΟΣ 


108 


6 


κατ7[ντησεν 


κατιίντησαν 


111 


21 


ΚΑΛΑΜΑΡΙΝΤΑΙ 


ΚΑΛΑΜΑΡΙΩΤΑΙ 


119 


15 


γεναϊον 


γενναΤον 


125 


— 


ΜΠΕΛΑΜΠΑΝΑΣ 


ΜΠΑΛΑΜ11ΑΝΗΣ 


132 


5 


ΣΑΜΑΡΕΝΗΣ 


ΣΑΜΑΡΑΝΗΣ 


140 


5 


ΜΑΛΟΤΜΠΑ 


ΠΑΛΟΤΜΠΑ 


142 


4 


του 


τον 


214 


15 


ΜΕιΝΤΣΡΟΣ 


ΜΕΝΤΩΡΟΣ 


220 


7 


ΡΑΒΕΑΙΩΤΑΙ 


ΡΕΒΕΛΙΩΤΑΙ 


226 


9 


πολεμίους 


πολέμους 


268 


1 


και εις 


και τα 



ΠΙΝΑ8 ΤαΐΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 



θ^νος Κ«ναχ^ρης • Ι 

Ββνιζέλος 'Ρουφος Ι 5 

*Ι. Παπαδιαμαντοποϋλος ' 
Ν. Λίίντος Ι 

Ά γ. 'Ρτ,-γόπουΧος [ λ 

Π. Νεζερ^της > • • ο 

Αδελφοί ΜοΟωνίοι ] 
Γ. χα\ Ά. Καλαμογδάρται ) - 
Αδελφοί Κουμανιώιαι ί 

Γ. Γιαννιας 8 

Π. Καραντοας 9 

Ά. Καλαμογδάρτης ί ρ 

Ά. Κοντογούρη; | . . ^ 

*ΑΘ. Σαγιάς 15 

*Λνδ. Λΰντος 10 

Άναβτ. Λόντος \ 

Σπυρ. Χαραλάμπης ' .-. 

Κ. Δημητρίου ( 

Σ. Ιωάννου ) 

*Α. 'Αλεξανδίοπουλος ... 1^ 

Λ. Μεσην^ζης \ 

Δ. Μελετοπουλος Ι 

Ί. Φεϊζόποϋλος Ι . 21 

Κ. Όρεινός Ι) γιΧΙαργος 1 

Γ. •Ρο5οποϋλο;^ ] 

Σωτήρ. Χαραλάμπβς ... 22 

Άσημ. Ζαίμης ..... 24 

Άνδρ. Ζαίμης 25 

Παν. χα ι Ίωάν. Ζαίμης | 

Άσημ. ΦωτΓ.λας | . 26 

Σ. θεογαρί^ποϋλος 

'Ι. Μουρτογιάννης \ 

Π. Φωτήλας ( ογ 

Αιμ. θεο/αρο'ποϋλος ί ' 

Ν. Φραγκάχης ) 

Π.• Χρυ<ϊανθτ[κης , 

Π. Σόφια νοποϋλος ' . • 28 

Χαρ, Λοντοτσακίρης ' 

*Αναγ. Γεώρ. καΐ \ 

Ν. Λεχοορΐται ( «ο 

ΠετιμεΓαΤοι { * - - '^^ 

Κ. Πετιμεζάς ) 

*Αδβλοοι Γιανναχοπονλοι . . 30 



ι• 



Δ. Ίνδαρές 

Θ. Σακελλαρ'ου 

Θ. 'Ρηγόπουλος 

Ν. Χρηστ($πουλο; 

Χονδρογιάννης 

Στ. Μποτιώτης ) 

'Αν. Τσού ης ) 

Ί. 'Αμβροσιβδης 

Σ. ΠαπαδαΤος 

Θ. Κολο'κας και Χρ Κολοβ' 

Σπ. Άργυρακ(ίπουλος 

Ν. Σολίί^της . . 

Κ. Μ πικρής 

Μ. Ντοϋος 

Άσημ. Σ κ αλτ σας 

Αδελφοί Νικολο'ποϋλοι 

Άναγ. Στριφτομίϊολας 

Καρασπύρος | 

Μβορλογεώρ ης | 

*Ι. Σκκελλαριΐδης , 

Γ. Σισι'νης 1 

Χο. Σισίνης 1 

Μ. Σισίνης / 

Γ. Σισίνης 

Ν. Σισινης 

Λ. Ιίαπαγιαννόποϋλος 

Άναγ. Ματσούκας 

Καπετάν Κωνσταντάς 

*Αδελφοι ΚάραμεραΙοι 

Χρ. Άχολος ) 

Χ. Βιλαε'της ] ' 

Λ. Βιλαετης | 

Λ. Κρεσιενίτης ) 

Δ. Αυγερινός 

Άγ. Αυγερινός 

Άν. Παπασταθο'πουλος 

Κ. Γκίκας Ι 

Π. Μήτσος ' 

'Ι. Βιλαε'της ί * 

*Λλ. Μοσχούλας ) 

Π ανουτσος Ρί οταρας 

Σ. Νοταράς 

*Ι, Νοταοας 



. 3! 

. 32 

. 33 

. 34 

Ι 35 

. 36 

. 37 

. 41 

. 43 

. 44 

. 46 

. 47 

. 48 

. 49 

. 50 

. 51 

. 52 

. 53 

. 54 



332 



ΠΙΝΑΕ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 



Γ. Νοταράς 1 

Παν. Νοταράς ι 

Αδελφοί Δάσιοι 

Άν. ΟΙχονομόποϋλος 

Θ. Τέντης 

Σ. Ν'.κολάοι* 

Γ. Λύχος Ι 

Χατσή Γιάννης ' 

Ν. ΟΙχονιίμοϋ ^ 

Γ. Ξϋλέρης 

Τομ.αρα!οι 

Γ. Καλαρας 

Γ. Δανόπουλος } 

'Αδελφοι Γιο-ρβάχιδες ) 

Σ. Μαρκε'λος 

Γ. Λογιωιατιδης 

Γ. Δασχαλο'π>υλος \ 

Γ. Χατσ^ Μελέτης Γ 

Δ. Παν ούσης ι 

Χριατ. Ποριώτης ) 

Δ. Ντοϋζτίνας 

Ά. Μακρυπουκάμισος 

Ά. Αναστασόπουλος 

Γ. Άγαλλίίπουλος 

Παπα Αρσένης Κ ρέστης 

•Α. Ζέρβας 

Ν. Γ. Λάμπρου 

Ί. Μήτσας ) 

Σ. Μτίτσις ^ • • • • 

Αδελφοί Μπεροϋχαΐοί 1 

Μ. Κάβας ]■ 

Παπαλεξόποϋλοι » 

Θ. καΐ Χ. Βλάση / 

Π. Ιατρός Γ 

Νέζος ) 

Κακάνης ^ 

Μαντάς | 

Νταγρές ' 

Δ. Τσώκρης 

*Α. *Αση{/.ακ(ίπουλος 

* Αδελφοί Δούσα .... 

Αδελφοί Καραμάνου . . 

\\ Μιχαλάκης ) 

θ. Γούλελος 5 * ' ' 

Ά. Κοπανίτσας ί 

Ά. Σπηλιωτάχης ) 

Φεγγαρας ) 

Π. Κρεββατας ) ' * ' 

Σαχελλάρ'.ος Καλογονιώτης | 

Τσανετάκης Γιαννετας ! 

ΟΙκονίίμος Κα)ομοίρης ί 



βελ. 
55 



56 

57 

58 
59 
60 

61 

62 

63 

60 
67 
68 

69 

70 

71 

72 
7;-; 
75 

76 
77 
78 

79 



Ήλ. Μπισμπικης ) 
Ά. Νικολοπονλος ί 
Δ. Ζωγράφος ^| 
Γιατρακ&ΐοι ) 
Αδελφοί Ζαχαρ({πθυλθ[ ) 
Π. Μπαρμπιτσιώτης / 
Π. Μβτάλας | 

Ά Τσορτσάκης | . 

*Α. Κουμοΐίστιώτης ' 
Γ. Σκλββοχωρίτης ( 
Ί. ΚαψαμΓ,Αης ; . 
Ά. Κβυμάνταρος > 
Ά. Κοκοράκης ) 
Π. Καλογερας • 
Ν. Ντρίβας ι 

Δεσποταΐο'. | 

Δίκαιοι ^ Φλεσαΐοι / 
Δημ. Ή. Φλ^σα ) 
Νικήτας Δίκαιος [ 
Χ. ΔιχαΤος Ι 

Π. Σαλαμονας | 

Οίκ Παπαηλιο'πολΓ ς ' 
*Αδελφοι Μπουραΐοι 
Αναγνωσταράς . . . 
Νικηταράς .... 
Ν. Στχματελίίπουλος 1 
Λ'.άκος Πετροπουλος ) 
Γ. Καπούτσης 
Δ. Μηλίτσης 
Άδελφ/ι Μηλ'άναι' 
Ί. Καρακίτσος ) 

Αδελφοί Καράπαυλο: ) 
*Ηλ. Σάκος Δ. Τριγγετας 
Παπαφώτης 

Μελέτιος Αρχιμανδρίτης 
Γ. Μακρής 
Θ. Δαριώτης 
Γρ. Επίσκοπος Κορώνης 
Π. Πρασας 
Σ. Φραγκίσκος 
Π. Παπατσώνης 
Δ. Παπατσώνης ) 
Μητροπε'τροβας Ι ' 
Π. Κεφάλας .... 
Π. Μποτάρος ) 
Ν. Μοθωνιός } ' 
* Αδελφοί Οικονομΐδαι ) 
Αδελφοί ΜΑιοι Ι 

ίΐ. Ντούφας Ι 

Γ. Συράκος > 

Μ . Αναστασόπουλος Ι 



σ«λ. 
80 

81 

82 

83 

84 

85 
86 
97 



90 
92 



95 
96 

97 

98 

99 
100 
101 

102 
103 



,.3"•^ 



ΠΙΝΑ3; ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 



1 



'Ι. Γκρ'τσαλης 
Ά. Γρηγοριάδης , 
Ν. ΠονηρόπουλΟς Ι 
*Α. Καραπατα; | 
*Α. Κατσαρός 
Θ.. Σκορδύλης 
Παπατσώνης 
Ί. Τοααρϊς 
Ά. Λουκόποϋλος 
Δ. Σελέτος ) 

Ά. Τσοχαντάρης ) 
Χ. Ζαχαριάδης # 
Αδελφοί Κυριάκου ) 
Π. Τσάνες ) 

Π. Κυριάκος Γ 

Πανάγος Ζάρκος ί 
Μη7.«νίδης ^ ) 
*Α. Κωνσταντοπουλος 
Δ. Βασιλείου 
Άδελοοι Καλαμαριώται 
Αδελφοί Δαρειώται \ 
Κ. Πετράκης κα\ ι 
Ά. Αργυράκης ί 
θ. Δεληγιάννης | 

Ά. Δεληγιάννης ί 
Κ. Δεληγιάννης ) * * ' 
*Ανάστος, Κωνστ. κα\ Παν 
Αδελφοί ΔεληγιανναΤοι 
Δη[ΐτ!τριος Δεληγιάννης 
Νικ. Δεληγιάννης 
Αδελφοί Πετρακί^πουλοι 
Γ. Σπηλίίίπουλος 
Γ. Θεοφιλίίπουλος ^ Τσάκαλος' 
Δη(ΐητρακοπουλος ) 
Παπασταθούλιας ) 
Κ. ΜιγαλοΛουλος 
ΆΟ. Κίντσος 
Ά. Ζαφειρ($πουλ( 
Κ. Ζαφ8ΐρ($πουλος 
Αδελφοί Σπηλιωτ(^ουλοι 
Π. Μπεγλης Ι 
Μ. Οικονίίμου | ' 
Ν. Πατϋανικητίίπουλος 
Ν. ΟΙχονιίρυ ί) Καζης 
Δ. Παπαγιανν^πουλος 
Κ. Παπαζαφειρ(ίπολος ^ 
ΟΙκ. Παπαζαοειρ^πουλος | 
Γ. Αθανασιάδης 1 
Ά. Οίκονο[λ({πουλος \ . . 
Πανουσάχος ( 



ος 1 
λος ) 



σελ. 
404 

105 
106 

107 

108 
109 

110 

111 

112 
, 113 
. 115 

116 
117 

118 

119 
120 

121 
122 
123 
124 



Ά. Παπαγιαννακ(ίπουλος Ι 
Ν. Μπούχουρας } 

Α. Λογιώτχτος 
Ν.,Ταμπακόπουλος ) 
Ι. Βαρβάτης ) 

Δ. Κοντίίσταυλος 
11. Χρυσανθίίπουλος ή 
Κακλαμάνος . . . 
Μ. Κομητας . . . 
Αδελφοί Νικολοπουλοι 
Ό καπετάν Τιζος 
Σ. Καρύδας 
Δ. Σπυρακ(ίπουλος 
*Α. Σαμαρανας 
Ν. Μπαλαμπάνης 
*Α. Μιχαλόπουλος 
Κ. Τψηλάντης 
'Α. Πελοπίδας Ι 
Ι\ Καψοκαλύβας) 
Στ. Σταϊκ<ί -ούλος . 
Γ. Γιωτόπουλος . 
Αδελφοί Καροαρα 
Γ. Παπακωστοπουλοος 
Στέφ.^ Ί. Τολογας ^ 
φ. Δάρας \ 

Ί. Τρ. Οικονομιδης \ 
Δ. Πλαπούτας . . 
Αδελφοί Κολιόπουλοι 
Μπυρογεώργης 
Ιΐανουργ.άς 
Κ. Τσάκαλος 
Π. Δημητρακίίποσλος | 
Β. Δημητρακο'πουλος • 
Ί. Στρατηγ(ίπουλος 
Χ. Παναγούλιας 
Ά. Παπαδιαμαντίίπουλος 
Ά. Παπαδί^πουλος . . 
Αδελφοί Στασιν({πουλοι 
Ά. Άποσκίτης 
Άδίλφοι Καραλη 
Θ. ΆσημακόποΛος 1 
Π. Βαχλιώτης ( 

Χ. Βαχλιώτης ί 

Καπογιαννάκης / 

Θ. Σουλιμνιώτης Ι 
Σ. Ζουτος ϊ 

Σ. Χελωνιάρης ι 
Κ. Πετρίίπουλος ) 
Φ Ήλιάδης . . . , 



333 

σελ. 

125 
, 126 
. 127 
. 128 

. 129 
. 130 

. 131 



132 

136 
137 

438 

139 
140 
143 

144 
145 

146 

147 

. 148 

. 149 

. 150 
. 151 



334 



ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 



*Αργ. Ζού6ελος 
Λ. Κοσμ($πουλος 
Ά. Μπούχουρας 
Π. Λογιώτατος . . 
Κ. Άναστοπουλος 
Π. Αναγνωστόπουλος 
II. Προυντσος 
Σ. Παπαγιαννοπουλος 
Γ. Πλαπούτας ) 
Ά ΚορΛας Ι • 

Π. Κλής Γ 
Ό Καφετσής | • * 
θ. Κολοκοτρώνης . . 
II. θ. Κολοκοτρώνης . 
*Ι. θ. Κολοκοτρώνης . 
*Απ. Κολοχρώνης . . 
Δ. Κολοκοτρώνης . . 
Άντ. Κολοκοτρώνης . 
Μ. Κολοκοτρώνης . . 
Κ. Μ. Κολοκοτρώνης . 
Γάτσος ό Μακεδών ) 
Κ. Παπαθανασοπουλος / 
Τσοπανάκος . , . . 
Ά. Σέκερης .... 
Ρ. Παλαμιίδης . . . 
Γ. Βάρβογλης . . , 
Β. Χρηστακόπουλος 
Γ. Διαμαντο'πουλος ) 
Ν. Σπηλιάδης ) ' 

Γ. Σεχιώτης χ 

Αδελφοί 'Αρβάλαι / 
Κ. Σκοντριάνος ί 
II. Κοκώνης / 

Γ. Μπηλίδας ) 

Σ. Σαρατσο'πουλος ί * 
θ. Δεληγιάννης ^ 

*Αλ. Ν ικολο'πουλος ' \ 
Κολιός Μπακ({;:οϋλος ( 
Γ. Λαμπρο'ποϋλος . . 
*Ι. ΠαΓ.ακώστας ) 
Ν. Θεοδωροποϋλος ) 
Μ. Κοτσον(^πουλος } 
Π. Άρβάλης ί • 

Ά. *Ροντ<5πθϋλος 1 
Π. Παπαδάκης \ 
Ά. Μεντώρος \ 
Ί. Αελάκης ) 
*Ι. Πετροκοπης ) 
Π. Οικονοα({πουλος 
Β. Κουρουσο'πουλος 
Β. Γεωργιάδης 



■ι 



σελ. 
152 

!53 

454 

156 
157 

158 

159 
179 
183 
187 
188 
189 
191 
192 

193 

198 
199 
201 
203 
204 

205 
206 

207 

208 

209 
210 

211 
214 
215 
216 



Ί. Μανιατοπονλος ) 
Κ. Πελοπίδας / 

*ΑδελφοΙ Πουρναραΐο'. . 
Σ. Παπαγιανν<ίποϋλο; . 
•Αδελφοί 'Ρεβελιώται Ι 
Κ. Καρώνης ) 

Κ. Δια(Ααντ<^πουλος . , 
Αδελφοί Φα>τοποϋλοι 
Μ. Βλαχοκερασιώτης 
Γ. Άποστολοποϋλος 
Γ. Γαλής ί 

•Λ. Λελάκης ί 
Γ. Τ^βελιώιης ) 

Γ. Κυριακόπουλος / 
Ά. Κονδάκης ) 

Άνδρ. Κονδάκης / 
Κ. Ζαφειρόπουλος 
Π. Ζαφειρόπουλος ί] δκουρος 
*Ι. Ζκφειρόπουλος . 
Π. Σαριγιάννης ί 
Ί. Κρητικός ) * 
Ί. Θ. ί ερβενας Ι 
Π. Ζαρειφόπουλος ) 
Ν. Τσανέτου . , . 
Π. Τσανέτου . . . 
Κ. Παπαναστόποΐίλος 
Β. Σακελλαρόπουλος 
Χ. *Αναστασ^ου Ι 
Τσ. Χρηστόποϋλος / 
Ά. Οίκονομόπουλος 
Ζ. Χρηστο'πουλος ) 
Δ. Πρωτόπαπας \ 
Γ. Αντωνόπουλος ) 
Π. Αναγνωστόπουλος 
Δ. * Υψηλάντη ς . . 
Τσουρς . . ^ . 
Δ. Κριεζης . . . 
*Α. Κουτρουμπης ί 
*Α. Μπόνιας ) 

Ί. Πέτας ^ βαπτιστής 
Δ. Γουζέλης . 
Ν. Πατσίρης . 
Ν. Καβαδ^ας 



Ί. Μαμάκης ) 
ΚαμπασαΙοι ) 
Ό Καπετάν Α:βιλά. 
Βελισάριος Καλόγερος 
Γ. και Δ. Σπηλιωτα^οι 
Καπετάν *Ανάστος ϊ 
Έμ. Βασειλιάδης / 
Οικονομ^δι^ς . . . 



σελ. 
. 217 

. 218 

. 219 

. 220 
. 221 

. 222 

. 223 
. 224 
. 225 

Ι 226 

. 227 
. 228• 

. 229 

. 230 
. 231 
. 232 
. 233 

. 234 

. 242 

. 243 

. 244 
. 257 
. 260 
. 265 

. 266 

. 209 
. 270 
. 271 
. 272 

. 273 

. 277 
. 278 
. 279 

. 280 

. 281 



\ 



ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟχΜΕΝΩΝ 



Γ. Σχαλ^δης . . . 
Ί. Φιλι{[χων . . . 
Γεννάδιος .... 
Ί. Σχανδαλίδης 
Δ. Μπουτος ί 
Μακρυγιάννης / 
Γιάννης Μπακογιάννης 
Γιάννης χαι Κυριαζής Κορ 

[δϋλαίοι 
Παλαιών Πατρών Γίραανος 
"Ανθιμος Επίσκοπος "Ελου; 
"Ανθιμος Σκαλισττίρης . 
Ό Βρεσθίνης Θίοθώρητο; Ι 
Ό Δημιυάνης Φιλόθεος ) 
Ό Παροναξίας Ιερόθεο; ί 
Ό Μεθώνης Γρηγόριος ) 
Ό Μεσοήνης και Άνδρούσης 

[ Ίωσηφ 
Ό Χρκίτιανουπόλεως Γερ- 

[μαν^ς 
Ό "Αρτης Πορφύριος 
Ό Κερνίτση; και Καλαβρύ 

[των Προκόπιο; 
Ό Άρδαμαρίων Ιγνάτιο; 
*0 Ααρ^σσης Κύριλλος 
Διονύσιος Βελεντσας . . 
'Ιωνάς Κανελόπουλο; . 
Παφνούτιος μοναγός του Με 

(γάλου Σπηλαίου 
Γερμανός μοναχός 
(^««φάνης Σιατιστευς . . 
Ό 1\ι•νο«ρίας Διονύσιος 
Ό Ώλένης Φιλάρετος ϊ 
Ό Κορίνθου Κύριλλος/ * 
Ό Κομανών 
Ό Ναυπλίας Γρηγόριος 
Ό Μονεμβασίας Χρύσανθος 
Ό Δαμαλών Ίωνας 
Ό Τριπόλεως Δανιήλ 
Ό Πρωτοσύγγελος 'Ιωάσαφ 

[Βυζάντιος 
Ό Μελισσίνης Ιωακείμ 
Θεοδόσιο; -Ιερεύς Ναυπλίας 



σελ. 
. 285 
. 286 

. 287 
. 288 

. 289 



290 

293 
294 
295 

296 
297 

298 

299 
300 
301 
302 

304 

305 
306 

307 



Γεώρ;ιος Ιερεύς Βελίνης 
Φώηο; 'Ιερεύ; Κορώνης 
Μελέτιος Αρχιμανδρίτης 

[Κορώνης 
Παπα Σχίζας εκ Σέρβου 
Αγάπιος [ 

'' Ιριος] 
»λο; 



*Ι. Ιερεύς Σακελλάριος) 
Ήσαίας Μιχαλό 
Ό Παπά Νίκας 



Καλλίνικος Καστόρχης 
Δανιήλ Γεωργόπουλος ϊ 

Ό Χαριουπόλεως Βηααρίων \ 
Δοσίθεος Μιχακακόπουλος ) 
Καλλίνικος μοναγός 3 

Βαρθολομαίος Σπηλιοτόπουλος} 
Δημτίτριος Ιερεύς ϊ 
Δημτίτριος Ιερεύς ) ' ' * 
Ό Παπ^γεώργης | 
Ό Παπαγεωργάκης / ' * * 
Σμμεών Ηγούμενος της Μο-1 

(νης Βαρσών ( 

Καλλίνικος Ηγούμενος της / 

Μονής Κανδτίλας \ 

Ό Σακελλάριος εξ \ ' 

Άνδριτσαίνης ί 

Ό Ιίρωτοσύγγελος ι ' ' ' 
ψηλογαλάνης ) 

Κυπριανός Ηγούμενος της ϊ 
Μονής του Φραγκοπηδτίματος 
^^ ^, ^ [της Ηλείας ( 
Ο Οικονόμος Παπα Άλέςης ) 
Ιερόθεος ^ Πρωτοσύγγελος ^ ι 
Παπά Γιάννης Αθανασόπουλος/ 
Γεράσιμο; Παγώνης νυν δέ ( 
[ Αργολίδος ) 

Νικηφόρος ) 

Ναθαναήλ / 

Δανιήλ \ 
Νεκτάριος Μοναχός Ι 
Θεόολιο; Πρωτοσύγ- [ 
[γελος Πατρών ) 
Ν^κηφό,.ος Μπαμπούκης 
'Επ•'λθ' ος 



335 

σελ. 

311 

312 
313 

314 

315 
316 
317 

318 

319 

3 8 

321 
322 



. 323 

. 324 
. 327 




ΤΗί8 Ι^οοίε δΗοιιΙά 136 Γβΐιιη^ 3 2044 072 048 60( 
ΐΗβ Σ,'ύ>Τ2ίτγ οη ογ ΐ3β£οΓβ ίΗβ 133Γ1ΠΜΓ| ' 
δίαηιρβά Ιίβίο^ν. 

Α βηβ 18 ιηουΓΓβά \)γ Γβίαίηίηξ; ίί 
ΐ3€7οηά ΐΗβ δρβείββά ίίπιβ. 

Ρΐ63δ6 ΓβίιίΓη ρΓοιηρίΙγ.
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Vioi peloponnēsiōn andrōn kai tōn exōthen eis tēn Peloponnēson elthontōn ..."

See other formats
